Agathonas Iakovidis

Agathonas Iakovidis werd in 1955 geboren in Evangelismos, een dorp bij Lagkadas, ten noorden van Thessaloniki. In een interview uit 2014 vertelde hij dat het dorp van zijn ouders was gebouwd door vluchtelingen uit Klein-Azië die in 1923 aankwamen; zijn eigen grootouders kwamen uit het gebied tussen Izmit en Bursa. De eerste liedjes die hij hoorde, waren melodieën uit die vluchtelingenwereld. Rond 1971 begon hij muziek te maken en hij leerde zichzelf bijna alle snaarinstrumenten van de rebetiko: gitaar, baglamas, oud, bouzouki, tzouras, mandola en mandoline.

Zijn eerste professionele optreden was in 1973 in een kleine muziekclub in Thessaloniki, en vanaf toen wijdde hij zich aan de rebetiko. Rond 1977 richtte hij het Rebetiko-ensemble van Thessaloniki op, dat in clubs speelde, door heel Griekenland concerten gaf en twee albums opnam. Van 1981 tot 1987 werkte hij in Athene met muzikanten als Giorgos Koros en Vasilis Soukas, waarna hij terugkeerde om in Thessaloniki te wonen en te werken. Concerten brachten hem later naar Europa, de Verenigde Staten en Australië.

In 2013 nodigde de jonge band Koza Mostra hem uit om met hen te zingen, en samen vertegenwoordigden ze Griekenland op het Eurovisiesongfestival in Malmö. Agathonas bleef optreden tot het einde van zijn leven. Hij overleed op 5 augustus 2020 in Thessaloniki, 65 jaar oud.

Agathonas was tegelijk vertolker en verzamelaar. Hij verzamelde liedjes die van 1885 tot in de jaren zestig op schellakplaten voor de grammofoon waren verschenen: rebetiko, maar ook volksliedjes, operette en populaire hits. In 2014 schatte hij dat er ongeveer 25.000 van zulke platen bestonden en zei hij er bijna alle te hebben, op zijn computer gearchiveerd op componist, zanger en opnamedatum. Hij gebruikte deze verzameling in radioprogramma’s en vooral op het podium, waar hij bekende rebetika zong naast oude liedjes die nog maar weinig mensen kenden.

Zijn opnamen hebben hetzelfde doel. Na twee albums met het Rebetiko-ensemble van Thessaloniki in 1982 en 1983 maakte hij Τα μπελεντέρια (Ta Belenteria, 1994), met als ondertitel zeldzame rebetika in een nieuwe opname. Latere albums zijn onder meer een plaat uit 1998 met de zangeres Glykeria, rebetikoduetten met Babis Goles en een album uit 2000 gewijd aan de componist Kostas Skarvelis. Hij noemde Markos Vamvakaris zijn grootste voorbeeld en werkte met de oudere rebetikomuzikant Roukounas.

Hij hield er ook van stijlen te combineren. Hij nam een lied op met de rockzanger Antonis Tourkogiorgis en zong in 2013 Alcohol Is Free met Koza Mostra, een jonge balkanbeatband. Ondanks de Engelse titel wordt het lied in het Grieks gezongen. Het werd zesde in de finale van het Eurovisiesongfestival.

Toen Agathonas in 2020 overleed, brachten muzikanten, kranten en politici in heel Griekenland hem hulde, en hij werd begraven op de klanken van rebetiko en een baglamas. De Griekse publieke omroep ERT bewaart in zijn online archief een programma uit 1983, Νέα Πρόσωπα (Nieuwe gezichten), waarin hij en het Rebetiko-ensemble van Thessaloniki over rebetiko praten en hun instrumenten bespelen. Probeer een kleine luisteropdracht: luister een minuut naar een van zijn opnamen, bijvoorbeeld uit Τα μπελεντέρια, zonder naar een liedtekst te kijken. Benoem in eenvoudig Grieks wat je hoort: Ακούω τη φωνή (Ik hoor de stem), Ακούω ένα μπουζούκι (Ik hoor een bouzouki), Ακούω μια κιθάρα (Ik hoor een gitaar). Dit zijn onze eigen oefenzinnen, geen woorden uit de liedjes.

• Zijn lievelingsinstrument was de bouzouki, maar hij noemde zichzelf maar een middelmatige bouzoukispeler, omdat hij als jongen alle snaarinstrumenten moest leren.
• De meeste van de 25.000 oude platen waarover hij sprak, waren volksliedjes; rebetiko was maar ongeveer een derde.
• In mei 2020 speelde hij rebetiko bij de ingang van het Papageorgiou-ziekenhuis in Thessaloniki om het zorgpersoneel te bedanken.
• Hij weigerde de titel rebetis: volgens hem bestaan er vandaag geen rebetes meer in de oude betekenis, want de oude hadden niets te eten.