Lili Zografou

Lili Zografou werd op 17 juni 1922 in Heraklion geboren; één bibliotheekcatalogus vermeldt 1918, maar de meeste bronnen geven 1922. Haar vader, Andreas Zografos, was journalist en krantenuitgever, en zijn werk bracht haar tot het schrijven. Ze ging naar de Koraïs-school in Heraklion en naar een katholieke school van de ursulinen op het eiland Naxos. Tijdens de Duitse bezetting werd ze rond haar eenentwintigste wegens verzetsactiviteiten gevangengezet terwijl ze zwanger was. Haar dochter, de dichteres Rena Hatzidaki, werd in de gevangenis geboren.

Na de bevrijding in 1944 werkte ze als journaliste voor veel kranten en tijdschriften, en een tijd lang woonde ze in Parijs. Haar eerste boek, de novellebundel Αγάπη (Liefde), verscheen rond 1950. Tijdens de dictatuur van 1967–1974 schreef ze voor het tijdschrift Γυναίκα (Vrouw) en verzette ze zich tegen het regime; in november 1973 was ze ooggetuige van de opstand op de Polytechnische School van Athene. Na de val van de junta schreef ze columns voor de krant Eleftherotypia en publiceerde ze romans die een breed lezerspubliek vonden.

In 1998 kreeg ze tijdens een vakantie in haar geboortestad een zware beroerte. Enkele dagen later, op 2 oktober, overleed ze in het Venizeleio-ziekenhuis in Heraklion. In totaal publiceerde ze ongeveer vierentwintig boeken: romans, novellen en essays.

Zografou werd voor het eerst breed bekend met Νίκος Καζαντζάκης, ένας τραγικός (Nikos Kazantzakis, een tragisch mens), verschenen rond 1959–1960. Dit psychologische portret van de Kretenzische schrijver steunde deels op beweringen die aan zijn eerste vrouw, Galateia, worden toegeschreven, wekte controverse en wordt nog steeds herdrukt. In 1971 publiceerde ze Ο ηλιοπότης Ελύτης (Elytis de zonnedrinker), een studie over de poëzie van Odysseas Elytis; de dichter keurde haar manuscript niet goed, maar ze publiceerde het toch. Haar ooggetuigenverslag 17 Νοέμβρη 1973 – Η νύχτα της μεγάλης σφαγής (17 november 1973: de nacht van de grote slachting) volgde in 1974.

Επάγγελμα: πόρνη (Beroep: prostituee), met teksten uit 1978, mengt autobiografie en satire: ze beschrijft hoe ze het beroep in haar identiteitspapieren liet veranderen, met absurde gevolgen, en valt de bureaucratie en hypocrisie van de juntajaren aan. Latere romans zoals Νύχτωσε αγάπη μου, είναι χτες (Het is nacht geworden, mijn liefste, het is gisteren) en het autobiografische Η Συβαρίτισσα (De sybariet) hielden de onafhankelijkheid van vrouwen centraal. Η αγάπη άργησε μια μέρα (1994) speelt zich tijdens de bezetting af in Neochori, een Kretenzisch dorp. Het grote gezin Ftenoudos leeft onder religieuze druk en strenge morele regels, en de jongste dochter, Erato, wordt verliefd op een Italiaanse soldaat die in de kelder van het huis verstopt zit. Zografou sprak vrouwen aan als metgezel, niet als predikster, en verzette zich tegen een eng feministisch etiket.

In haar testament liet Zografou de auteursrechten op haar werk na aan de SOS-Kinderdorpen in Griekenland, die bijeenkomsten ter nagedachtenis hebben georganiseerd. Η αγάπη άργησε μια μέρα bereikte een groot publiek toen ERT in 1997 de tv-bewerking uitzond, en in 2024 brachten het Staatstheater van Noord-Griekenland en het Gemeentelijk en Regionaal Theater van Kozani het op de planken in een regie van Enke Fezollari. Ook de Universiteit van Kreta gebruikte de roman in een lezing over het verfilmen van literatuur. Lees als eerste stap de Griekse titel hardop: άργησε is een verleden-tijdsvorm van αργώ (ik ben laat). Schrijf daarna een kort bericht in de tegenwoordige tijd, Αργείς; Σε περιμένω. (Ben je laat? Ik wacht op je.), en beantwoord het: Αργώ δέκα λεπτά, αλλά έρχομαι. (Ik ben tien minuten te laat, maar ik kom eraan.) Deze oefenzinnen zijn van ons, niet uit de roman.

• Haar dochter, de dichteres Rena Hatzidaki, werd geboren terwijl Zografou tijdens de bezetting gevangen zat.
• Odysseas Elytis keurde haar manuscript over zijn poëzie niet goed, maar ze publiceerde het in 1971.
• Ze liet de auteursrechten op haar boeken na aan de SOS-Kinderdorpen.
• Η αγάπη άργησε μια μέρα ging van roman naar televisie in 1997 en naar het toneel in 2024.