grecfacilegrecfacile
Το παλιό λιμάνι του Ηρακλείου με το ενετικό φρούριο Κούλε, στην πόλη όπου γεννήθηκε η Λιλή Ζωγράφου
Το παλιό λιμάνι του Ηρακλείου με το ενετικό φρούριο Κούλε, στην πόλη όπου γεννήθηκε η Λιλή Ζωγράφου · C messier · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

A1Grécia moderna · Romancista · jornalista

Lili Zografou

Λιλή Ζωγράφου

1922 – 1998 · Heraclião · Atenas

Lili Zografou (1922–1998) foi romancista, ensaísta e jornalista de Heraclião, em Creta. Durante a Ocupação foi presa por atividade de resistência, escreveu um livro polémico sobre Kazantzakis e satirizou a ditadura de 1967–1974. Os seus livros francos põem no centro a vida das mulheres. O romance Η αγάπη άργησε μια μέρα (O amor atrasou um dia, 1994) tornou-se uma série da ERT em 1997, e o seu título é uma porta simples para os verbos gregos do atraso e da espera.

A vida

Lili Zografou nasceu em Heraclião a 17 de junho de 1922; um catálogo de biblioteca indica 1918, mas a maioria das fontes dá 1922. O pai, Andreas Zografos, era jornalista e editor de jornal, e o seu trabalho levou-a para a escrita. Estudou na escola Korais, em Heraclião, e numa escola católica das irmãs ursulinas na ilha de Naxos. Durante a ocupação alemã, com cerca de vinte e um anos, foi presa por atividade de resistência quando estava grávida. A filha, a poeta Rena Hatzidaki, nasceu na prisão.

Depois da libertação de 1944 trabalhou como jornalista para muitos jornais e revistas, e viveu algum tempo em Paris. O seu primeiro livro, a coletânea de novelas Αγάπη (Amor), saiu por volta de 1950. Durante a ditadura de 1967–1974 escreveu para a revista Γυναίκα (Mulher) e opôs-se ao regime; em novembro de 1973 foi testemunha ocular da revolta da Politécnica de Atenas. Após a queda da junta escreveu colunas no jornal Eleftherotypia e publicou romances que encontraram um vasto público.

Em 1998, de férias na sua cidade natal, sofreu um grave AVC. Morreu poucos dias depois, a 2 de outubro, no hospital Venizeleio de Heraclião. Ao todo publicou cerca de vinte e quatro livros: romances, novelas e ensaios.

A obra

Zografou tornou-se amplamente conhecida com Νίκος Καζαντζάκης, ένας τραγικός (Nikos Kazantzakis, um homem trágico), publicado por volta de 1959–1960. Este retrato psicológico do escritor cretense apoiava-se em parte em afirmações atribuídas à sua primeira mulher, Galateia, causou polémica e ainda é reeditado. Em 1971 publicou Ο ηλιοπότης Ελύτης (Elytis, o bebedor de sol), um estudo da poesia de Odysseas Elytis; o poeta não aprovou o manuscrito, mas ela publicou-o mesmo assim. O seu testemunho 17 Νοέμβρη 1973 – Η νύχτα της μεγάλης σφαγής (17 de novembro de 1973: a noite do grande massacre) seguiu-se em 1974.

Επάγγελμα: πόρνη (Profissão: prostituta), com textos datados de 1978, mistura autobiografia e sátira: conta como mudou a profissão nos documentos de identidade, com consequências absurdas, e ataca a burocracia e a hipocrisia dos anos da junta. Romances posteriores como Νύχτωσε αγάπη μου, είναι χτες (Anoiteceu, meu amor, é ontem) e o autobiográfico Η Συβαρίτισσα (A sibarita) mantiveram no centro a independência das mulheres. Η αγάπη άργησε μια μέρα (1994) passa-se em Neochori, uma aldeia cretense, durante a Ocupação. A numerosa família Ftenoudos vive sob pressão religiosa e códigos morais rígidos, e a filha mais nova, Erato, apaixona-se por um soldado italiano escondido na cave da casa. Zografou falava às mulheres como companheira e não como pregadora, e recusava um rótulo feminista estreito.

O legado na Grécia de hoje

No testamento, Zografou deixou os direitos de autor das suas obras às Aldeias de Crianças SOS da Grécia, que têm organizado eventos em sua memória. Η αγάπη άργησε μια μέρα chegou a um vasto público quando a ERT transmitiu a adaptação televisiva em 1997, e em 2024 o Teatro Nacional do Norte da Grécia e o Teatro Municipal e Regional de Kozani levaram-na à cena, com encenação de Enke Fezollari. A Universidade de Creta também usou o romance numa palestra sobre a adaptação da literatura ao cinema. Como primeiro passo, leia em voz alta o título grego: άργησε é uma forma do passado de αργώ (estou atrasado). Depois escreva uma mensagem curta no presente, Αργείς; Σε περιμένω. (Estás atrasada? Estou à tua espera.), e responda: Αργώ δέκα λεπτά, αλλά έρχομαι. (Estou dez minutos atrasada, mas vou já.) Estas frases de prática são nossas, não do romance.

Sabia que…?

  • A filha, a poeta Rena Hatzidaki, nasceu quando Zografou estava presa durante a Ocupação.
  • Odysseas Elytis não aprovou o manuscrito dela sobre a sua poesia, mas ela publicou-o em 1971.
  • Deixou os direitos de autor dos seus livros às Aldeias de Crianças SOS.
  • Η αγάπη άργησε μια μέρα passou do romance à televisão em 1997 e ao palco em 2024.

Obras principais

Título gregoTítuloAno
Νίκος Καζαντζάκης, ένας τραγικόςNikos Kazantzakis, um homem trágicoc. 1959
Ο ηλιοπότης ΕλύτηςElytis, o bebedor de sol1971
17 Νοέμβρη 1973 – Η νύχτα της μεγάλης σφαγής17 de novembro de 1973: a noite do grande massacre1974
Επάγγελμα: πόρνηProfissão: prostituta1978
Η αγάπη άργησε μια μέραO amor atrasou um dia1994

Uma frase para reter

Η ζωή περνά από μέσα μου, με διαποτίζει με την ασκήμια της…

I zoí perná apó mésa mou, me diapotízi me tin askímia tis…

A vida passa através de mim; impregna-me da sua fealdade.

Λιλή Ζωγράφου, «Επάγγελμα: πόρνη», απόσπασμα με χρονολογία Οκτώβρης 1978 (έκδ. Αλεξάνδρεια)
A1

Ler sobre Lili Zografou em grego (A1)

Palavras do texto

  • escritora
  • livro
  • mulher
  • espero
  • estou atrasado
  • respondo
  • conhecido
  • café

Experimente uma lição A1 gratuitaSem conta para os três primeiros exercícios.

Outros do nível A1

Antiguidade · FabulistaEsopoc. 620 BC – c. 564 BCGrécia moderna · PoetaDionysios Solomos1798 – 1857Grécia moderna · PoetaOdysseas Elytis1911 – 1996Grécia moderna · Poeta e letristaNikos Gatsos1911 – 1992Grécia moderna · Romancista (literatura infantil e juvenil)Alki Zei1923 – 2020Antiguidade · Rei de EspartaLeónidas de Espartac. 540 BC – 480 BCGrécia moderna · MaratonistaSpyridon Louis1873 – 1940Grécia moderna · PintorNikiforos Lytras1832 – 1904Grécia moderna · Pintor popularTheophilos Hatzimihailc. 1870 – 1934Grécia moderna · PintorGeorgios Jakobides1853 – 1932Antiguidade · Rei e conquistadorAlexandre, o Grande356 BC – 323 BCGrécia moderna · Comandante naval de 1821Laskarina Bouboulina1771 – 1825Grécia moderna · Atriz, cantora, políticaMelina Mercouri1920 – 1994Grécia moderna · CompositorMikis Theodorakis1925 – 2021Grécia moderna · AtrizAliki Vougiouklaki1934 – 1996Grécia moderna · Autor de literatura infantilEugénios Trivizas1946Grécia moderna · CantoraNana Mouskouri1934Grécia moderna · General de 1821Georgios Karaiskakis1782 – 1827Grécia moderna · Capitão suliota de 1821Markos Botsarisc. 1788 – 1823Grécia moderna · Herói de 1821Athanasios Diakosc. 1788 – 1821Grécia moderna · Almirante, capitão de bruloteConstantino Canarisc. 1790 – 1877Grécia moderna · Heroína de 1821Manto Mavrogenous1796 – 1848Grécia moderna · Cantor de laïkóStelios Kazantzidis1931 – 2001Grécia moderna · Cantor, tocador de bouzoukiGrigoris Bithikotsis1922 – 2005Grécia moderna · CantorDemis Roussos1946 – 2015Grécia moderna · Tocador de buzuki, compositorGiorgos Zambetas1925 – 1992Grécia moderna · ActrizIrene Papas1926 – 2022Grécia moderna · Actor cómicoVasilis Logothetidis1898 – 1960Grécia moderna · Actor cómicoDinos Iliopoulos1913 – 2001Grécia moderna · AtrizElli Lambeti1926 – 1983Grécia moderna · AtorDimitris Horn1921 – 1998Grécia moderna · Pintor do marKonstantinos Volanakis1837 – 1907Grécia moderna · Atriz e cantoraRena Vlachopoulou1923 – 2004Grécia moderna · AtrizJenny Karezi1932 – 1992Grécia moderna · Cantor de rebetiko · músicoAgathonas Iakovidis1955 – 2020Grécia moderna · CantoraAnastasia Moutsatsou1961Grécia moderna · Historiadora de BizâncioAngeliki Laiou1941 – 2008Antiguidade · Poeta didáticoArato de Solosc. 315/310 BC – c. 240 BCGrécia moderna · Atriz · cineastaAriane Labed1984Antiguidade · Filólogo e editor de HomeroAristarco de Samotráciac. 216 BC – c. 144 BCGrécia moderna · Cantora · compositora · tradutoraDanai Stratigopoulou1913 – 2009Grécia moderna · Gravadora · artista visualDimitra Siaterli1952Grécia moderna · CantoraEleni DimouGrécia moderna · CantoraEleni Tsaligopoulou1963Grécia moderna · Cantora · tocadora de liraGeorgia DagakiGrécia moderna · RomancistaIsmini Kapandai1939Antiguidade · Poeta líricoÍbicoGrécia moderna · Cantora popKlavdiac. 2002Grécia moderna · Escritora e encenadoraLena Kitsopoulou1971Grécia moderna · Historiadora · bibliógrafaLoukia Droulia1931 – 2019Grécia moderna · Atriz e bailarinaMaria NafpliotouGrécia moderna · Cantora · atrizMarianna PolychronidiGrécia moderna · Cantor · intérpreteSakis Rouvas1972Antiguidade · Poeta elegíacoTeógnis de Mégara6th c. BC

Todas as personalidades →