Ρένα Κυριακού

Η Ρένα Κυριακού γεννήθηκε στο Ηράκλειο στις 25 Φεβρουαρίου 1917. Στις 31 Δεκεμβρίου 1923, έξι ετών, εμφανίστηκε στην αίθουσα Παρνασσός στην Αθήνα με δικές της συνθέσεις. Η πρώιμη δημόσια ταυτότητά της ένωνε επομένως το παίξιμο με τη δημιουργία μουσικής. Σπουδές στη Βιέννη και στο Παρίσι ανέπτυξαν και τις δύο ικανότητες.

Μπήκε στο Ωδείο του Παρισιού το 1930, σπούδασε πιάνο με τον Isidor Philipp και εκπαιδεύτηκε στην αρμονία και τη σύνθεση. Δάσκαλός της ήταν και ο Henri Büsser. Κέρδισε το πρώτο βραβείο πιάνου του Ωδείου και άρχισε διεθνή σταδιοδρομία. Έργα της παρουσιάζονταν δίπλα στο καθιερωμένο ρεπερτόριο, κάποτε ως ανκόρ. Αργότερα οι ηχογραφήσεις στη Vox έδωσαν ιδιαίτερη προσοχή στους Μέντελσον, Σαμπριέ και Αλμπένιθ, αλλά και στους Σολέρ και Φιλντ.

Το 1943 έπαιξε το σολιστικό μέρος στην πρώτη εκτέλεση του Κοντσέρτου της για πιάνο, έργο 18, με την Κρατική Ορχήστρα Αθηνών υπό τον Θεόδωρο Βαβαγιάννη. Το ξανάπαιξε στη Γενεύη το 1954 υπό τον Jean Meylan. Η μουσική της ζωή περιλάμβανε διδασκαλία και κριτικές επιτροπές. Πέθανε στο Μοσχάτο τον Αύγουστο του 1994. Συλλογές στο Ιστορικό Μουσείο Κρήτης και στη Μουσική Βιβλιοθήκη Λίλιαν Βουδούρη διατηρούν παρτιτούρες και τεκμήρια για τη μελέτη των δύο όψεων της σταδιοδρομίας της.

Ο κατάλογος της Κυριακού περιλαμβάνει μικρά πιανιστικά έργα με διαφορετικούς τίτλους και χαρακτήρες: Tango (Τάνγκο) και Kloster (Μοναστήρι), του 1928· Les cloches (Οι καμπάνες) και Burlesque αρ. 2 (Μπουρλέσκα αρ. 2), του 1935· Perpetuum Mobile (Αεικίνητο), του 1940. Η σύνθεση συνόδευε την ανάπτυξή της στο πιάνο. Το Κοντσέρτο για πιάνο, έργο 18, διευρύνει την κλίμακα σε διάλογο σολίστ και ορχήστρας.

Η δημοσιευμένη παρτιτούρα χρονολογεί το κοντσέρτο στα 1938–1940. Η πρώτη εκτέλεση ακολούθησε το 1943. Νεότερη έρευνα εξετάζει τις μεταβαλλόμενες υφές και την ισορροπία πιάνου και ορχήστρας, μαζί με τις συνθήκες για μια γυναίκα που συνέθετε στην ελληνική μουσική ζωή. Μεταγενέστερες ερμηνεύτριες, ανάμεσά τους η Έφη Αγραφιώτη, επέστρεψαν σε αυτό. Οι αναμνήσεις της φωτίζουν διδασκαλία προσανατολισμένη στην αναζήτηση του ήχου.

Οι δίσκοι της Κυριακού διατηρούν τις ερμηνείες άλλων συνθετών. Οι εκδόσεις Σαμπριέ της Vox περιλαμβάνουν μικρά έργα όπως Aubade (Πρωινή σερενάτα) και Caprice (Καπρίτσιο), με σαφή αναφορά στην πιανίστρια. Ο ακροατής παρακολουθεί κίνηση, ένταση και σιωπή χωρίς λόγια. Χειρόγραφα και εμπορικοί δίσκοι προσφέρουν συμπληρωματικές συναντήσεις: με τη μουσική που δημιούργησε και με εκείνη που ερμήνευσε μέσα από αφή, χρονική αγωγή και φραστική.

Ελληνικά αρχεία, έρευνα και ερμηνείες κρατούν ορατές τις δύο σταδιοδρομίες της Κυριακού. Οι παρτιτούρες εξερευνώνται στο ψηφιακό αποθετήριο της Μουσικής Βιβλιοθήκης, ενώ οι δισκογραφικοί κατάλογοι προσδιορίζουν τα έργα που έπαιξε. Για μια μικρή άσκηση επιλέξτε το Aubade ή το Caprice του Σαμπριέ και ακούστε δύο σύντομα αποσπάσματα. Με το προσαρμοσμένο κείμενο σημειώστε ταχύτητα, ένταση και μια παύση. Γράψτε δύο απλές συγκρίσεις με το πιο αργός και πιο δυνατός, με υποκείμενα τις λέξεις ο ρυθμός και ο ήχος. Διαβάστε δυνατά τις δικές σας προτάσεις και εξηγήστε τις επιλογές σας. Είναι ελληνική περιγραφή με στήριγμα την οργανική ακρόαση· το πιάνο δεν δίνει προφορικά ελληνικά.

• Γεννήθηκε στο Ηράκλειο στις 25 Φεβρουαρίου 1917.
• Έπαιξε δικές της συνθέσεις στον Παρνασσό της Αθήνας στις 31 Δεκεμβρίου 1923.
• Πρωτοπαρουσίασε το Κοντσέρτο της με την Κρατική Ορχήστρα Αθηνών το 1943.
• Αρχεία της φυλάσσονται στο Ηράκλειο και στη Μουσική Βιβλιοθήκη Λίλιαν Βουδούρη στην Αθήνα.