Nelly's (Έλλη Σουγιουλτζόγλου-Σεραϊδάρη)

Η Έλλη Σουγιουλτζόγλου γεννήθηκε το 1899 στο Αϊδίνιο, πόλη της δυτικής Μικράς Ασίας με μεγάλη ελληνική κοινότητα. Η οικογένειά της ήταν εύπορη, και στις αρχές της δεκαετίας του 1920 πήγε στη Δρέσδη της Γερμανίας για να σπουδάσει ζωγραφική και έπειτα φωτογραφία, που τότε γινόταν μοντέρνα τέχνη. Ενώ βρισκόταν στο εξωτερικό, η Μικρασιατική Καταστροφή του 1922 έβαλε τέλος στην ελληνική ζωή στον τόπο της· η οικογένειά της, όπως τόσες άλλες, ήρθε στην Ελλάδα πρόσφυγας.

Το 1924 εγκαταστάθηκε στην Αθήνα και σύντομα άνοιξε δικό της στούντιο, υπογράφοντας τη δουλειά της με το όνομα Nelly's, από το Νέλλη, χαϊδευτικό της Έλλης. Ήταν μια νέα γυναίκα με δική της επιχείρηση, κάτι σπάνιο για την εποχή, και γρήγορα έγινε η φωτογράφος που ήθελαν η αθηναϊκή κοινωνία, οι καλλιτέχνες και οι χορευτές. Παντρεύτηκε τον πιανίστα Άγγελο Σεραϊδάρη. Σε όλη τη δεκαετία του 1930 ταξίδεψε σε όλη την Ελλάδα, από τα νησιά ως τα ορεινά χωριά, και το ελληνικό κράτος χρησιμοποίησε τις φωτογραφίες της σε αφίσες και εκδόσεις για να προσελκύσει τουρίστες.

Το 1939 πήγε στη Νέα Υόρκη για να ετοιμάσει τις μεγάλες φωτογραφικές τοιχογραφίες του ελληνικού περιπτέρου στην Παγκόσμια Έκθεση. Ξέσπασε ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος και έμεινε στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου εργάστηκε ως φωτογράφος πάνω από είκοσι πέντε χρόνια. Επέστρεψε στην Ελλάδα μόλις το 1966. Το 1985 δώρισε το αρχείο και τις φωτογραφικές μηχανές της στο Μουσείο Μπενάκη στην Αθήνα, και πέθανε το 1998, σχεδόν εκατό χρονών.

Η Nelly's φωτογράφιζε ανθρώπους και τόπους, αλλά το μεγάλο της θέμα ήταν η ίδια η Ελλάδα, η παλιά και η νέα. Οι πιο διάσημες εικόνες της είναι αυτές της Ακρόπολης. Το 1927 φωτογράφισε τη χορεύτρια Μόνα Παέβα να κινείται ανάμεσα στους κίονες του Παρθενώνα με ένα ελαφρύ, σχεδόν διάφανο φόρεμα· οι εικόνες θαυμάστηκαν στο εξωτερικό και προκάλεσαν σκάνδαλο στην Αθήνα, όπου πολλοί πίστευαν ότι το ιερό μνημείο δεν έπρεπε να χρησιμοποιείται έτσι. Φωτογράφισε επίσης τις Δελφικές Εορτές που οργάνωσαν ο ποιητής Άγγελος Σικελιανός και η σύζυγός του Εύα Πάλμερ, με ηθοποιούς με αρχαίες ενδυμασίες στο θέατρο των Δελφών.

Οι φωτογραφίες της από την ελληνική ύπαιθρο, βοσκοί, γυναίκες στο πηγάδι, ψαράδες, νησιώτικες εκκλησίες, είναι προσεκτικά συντεθειμένες, με δυνατό φως και βαθιές σκιές. Σε μερικά διάσημα ζεύγη τοποθέτησε το πρόσωπο ενός σύγχρονου χωρικού δίπλα σε ένα αρχαίο άγαλμα, για να υπονοήσει ότι οι Έλληνες της εποχής της ήταν άμεσοι απόγονοι των αρχαίων. Η ιδέα αυτή ταίριαζε στην ιδεολογία της εποχής, και οι ιστορικοί σήμερα τη συζητούν κριτικά, αλλά οι ίδιες οι εικόνες μένουν όμορφες.

Η δουλειά της για τουριστικές αφίσες και για την Παγκόσμια Έκθεση του 1939 έκανε τις εικόνες της γνωστές σε όλο τον κόσμο. Πολύ πριν από το Instagram, η Nelly's αποφάσισε πώς πρέπει να μοιάζει μια φωτογραφία της Ελλάδας: ήλιος, μάρμαρο, γαλάζιος ουρανός και αξιοπρεπείς άνθρωποι, ένα όραμα που ζει ακόμη στις καρτ ποστάλ και στις διαφημίσεις.

Το αρχείο της Nelly's, δεκάδες χιλιάδες αρνητικά και τυπώματα, φυλάσσεται στο Μουσείο Μπενάκη στην Αθήνα, που έχει οργανώσει εκθέσεις του έργου της και έχει εκδώσει βιβλία γι' αυτήν. Οι φωτογραφίες της με τις χορεύτριες του Παρθενώνα και τα ελληνικά χωριά εμφανίζονται ξανά και ξανά σε βιβλία, περιοδικά και ντοκιμαντέρ για τις δεκαετίες του 1920 και του 1930. Όταν κοιτάζετε μια κλασική τουριστική αφίσα της Ελλάδας, με κολόνες μπροστά σε γαλάζιο ουρανό, βλέπετε έναν τρόπο ματιάς που εκείνη βοήθησε να εφευρεθεί. Ένας μαθητής μπορεί να βρει τις εικόνες της στο διαδίκτυο, να διαλέξει μία και να την περιγράψει στα ελληνικά: ποιος είναι στη φωτογραφία, πού βρίσκεται, τι κάνει. Είναι μια απλή άσκηση και ένας καλός τρόπος να γνωρίσει κανείς την Ελλάδα πριν από εκατό χρόνια.

• Το επαγγελματικό της όνομα, Nelly's, προέρχεται από το Νέλλη, χαϊδευτικό του ονόματός της Έλλη.
• Οι φωτογραφίες της του 1927 με μια χορεύτρια στον Παρθενώνα σόκαραν πολλούς Αθηναίους.
• Πήγε στη Νέα Υόρκη για την Παγκόσμια Έκθεση του 1939 και δεν γύρισε στην Ελλάδα παρά το 1966.
• Έζησε σχεδόν εκατό χρόνια.