Γιώργος Ζογγολόπουλος

Ο Γιώργος Ζογγολόπουλος, γνωστός διεθνώς και ως Giorgos, George ή Georgios Zongolopoulos, γεννήθηκε στην Αθήνα το 1903. Σπούδασε γλυπτική στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών από το 1924 έως το 1930, με δάσκαλο τον Θωμά Θωμόπουλο. Κατόπιν εργάστηκε στο Αρχιτεκτονικό Τμήμα του Υπουργείου Παιδείας, μελετώντας σχολεία και άλλα κτίρια. Η αρχιτεκτονική συνέβαλε ώστε η σχέση έργου και περιβάλλοντος να αποτελεί σταθερό προβληματισμό του.

Το 1936 παντρεύτηκε τη ζωγράφο Ελένη Πασχαλίδου-Ζογγολοπούλου, με την οποία μοιράστηκε μακρά καλλιτεχνική ζωή και εργαστήρια στην Ελλάδα και στο Παρίσι. Υποτροφία της γαλλικής κυβέρνησης τον οδήγησε στο παρισινό εργαστήριο του Marcel Gimond το 1949. Μελέτες στην Ιταλία στις αρχές της δεκαετίας του 1950 εμβάθυναν τις γνώσεις του στη χαλκοχυτική και στην ιστορική γλυπτική. Διεθνείς εκθέσεις γνώρισαν το μεταβαλλόμενο έργο του σε κοινά πέρα από την Ελλάδα.

Σταδιακά πέρασε από αναγνωρίσιμες ανθρώπινες μορφές σε απλοποιημένες, αφηρημένες κατασκευές. Μέταλλο, κενό, νερό και κίνηση διεύρυναν τις δυνατότητες του γλυπτού. Οι δημόσιες αναθέσεις έφεραν αυτή την έρευνα σε τόπους καθημερινής διέλευσης. Το 2004 σύστησε το Ίδρυμά του και πέθανε την ίδια χρονιά. Το Ίδρυμα διατηρεί το έργο των δύο καλλιτεχνών στο πρώην σπίτι και εργαστήριό τους στο Ψυχικό και τεκμηριώνει σχέδια, μακέτες και πρακτικές αποφάσεις πίσω από τα δημόσια γλυπτά του.

Το μπρούντζινο πορτρέτο Ο ζωγράφος Μίμης Βιτσώρης (1934), στην Εθνική Πινακοθήκη, καταγράφει το πρώιμο ενδιαφέρον του για το ανθρώπινο πρόσωπο. Το Μνημείο Ζαλόγγου, που αποκαλύφθηκε το 1961, τιμά τις γυναίκες του Σουλίου με ενωμένες, σχηματοποιημένες μορφές από λευκή πέτρα. Η κλίμακα και το περίγραμμά του σχεδιάστηκαν σε σχέση με το ορεινό τοπίο, σε συνεργασία με τον αρχιτέκτονα Πάτροκλο Καραντινό.

Το Γλυπτό ΔΕΘ (1966) φέρνει αφηρημένες μεταλλικές μορφές στον αστικό χώρο. Στις Ομπρέλες, το οικείο σκέπαστρο γίνεται σκελετός, αντί για καταφύγιο από τη βροχή. Η παραλιακή εγκατάσταση του 1997 αφήνει τον θεατή να κοιτάξει μέσα από τις γραμμές της προς τη θάλασσα και τον ουρανό. Οι αλλαγές φωτός και οπτικής γωνίας μεταβάλλουν τη σχέση του γλυπτού με το περιβάλλον.

Αλλού, το νερό παράγει πραγματική κίνηση: το υδροκινητικό Πεντάκυκλο (2001), εγκατεστημένο στην πλατεία Ομονοίας, χρησιμοποιεί νερό για να κινεί τους μεταλλικούς κύκλους του. Η μουσειακή εγκατάσταση με Ομπρέλες εξερεύνησε επίσης την κίνηση μέσω νερού. Αυτά τα έργα δείχνουν γιατί υλικό, μηχανισμός και τόπος χρειάζεται να εξετάζονται μαζί. Ένα δημόσιο γλυπτό μπορεί να οργανώσει μια θέα, να ρίξει σκιά ή να εισαγάγει έναν μεταβαλλόμενο ρυθμό σε μια γνώριμη αστική διαδρομή.

Ανοίξτε την ιστορική σελίδα του Ιδρύματος ΟΜΠΡΕΛΕΣ, 12.01.1997 και κοιτάξτε τη φωτογραφία της παραλίας. Περιγράψτε τρία στοιχεία με μπροστά, πίσω και ανάμεσα: τι υπάρχει μπροστά, πίσω ή ανάμεσα στις μεταλλικές μορφές; Γράψτε όσα φαίνονται από τη συγκεκριμένη οπτική γωνία, ακόμη και μια σκιά αν τη βλέπετε.

Μετά μετατρέψτε τη φράση «μία ψηλή ομπρέλα» σε «πολλές ψηλές ομπρέλες», παρατηρώντας πώς το επίθετο ακολουθεί το ουσιαστικό στον πληθυντικό. Το διασκευασμένο ελληνικό κείμενο δίνει ένα πρότυπο. Η άσκηση συνδέει καθημερινό λεξιλόγιο με το ενδιαφέρον του Ζογγολόπουλου για τον ανοιχτό χώρο: τα κενά ανάμεσα στις μορφές και η θάλασσα πίσω τους περιγράφονται εξίσου χρήσιμα με το ίδιο το μέταλλο.

• Μελέτησε σχολεία πριν αφοσιωθεί στη γλυπτική.
• Το 1961 για το Μνημείο Ζαλόγγου αφορά τα αποκαλυπτήρια· η κατασκευή έγινε το 1954–1960.
• Το Ίδρυμά του διατηρεί το δικό του έργο και εκείνο της ζωγράφου Ελένης Πασχαλίδου-Ζογγολοπούλου.