Κώστας Ουράνης

Ο Κώστας Ουράνης γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη, τότε στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, το 1890. Πέρασε τα παιδικά του χρόνια στο Λεωνίδιο της Πελοποννήσου και φοίτησε επίσης στο Ναύπλιο και στην Κωνσταντινούπολη. Το 1910 έφυγε για σπουδές στην Ευρώπη. Η δουλειά στις εφημερίδες έκανε το ταξίδι συνεχή ασχολία: έστελνε ανταποκρίσεις από το Παρίσι και άλλες ευρωπαϊκές πόλεις, όπως το Λονδίνο και η Ρώμη. Από το 1920 έως το 1924 υπηρέτησε ως πρόξενος της Ελλάδας στη Λισαβόνα και μετά εργάστηκε ως δημοσιογράφος στην Αθήνα. Οι μετακινήσεις έδιναν υλικό στη γραφή, αλλά και γλώσσα στην απόσταση και στη νοσταλγία.

Εξέδωσε μια νεανική συλλογή το 1909 και αργότερα την αποκήρυξε, θεωρώντας το Spleen (Μελαγχολία, 1912) ποιητική του αρχή. Ακολούθησαν οι «Νοσταλγίες» το 1920. Στα πεζά του περιλαμβάνονται τα ισπανικά ταξίδια του Sol y sombra (Ήλιος και σκιά, 1934), οι «Γλαυκοί δρόμοι» (1947) και τα «Ταξίδια στην Ελλάδα» (1949). Πέθανε στις 12 Ιουλίου 1953. Τα μεταθανάτια «Ποιήματα» (1953) συγκέντρωσαν την ποίησή του, μαζί με τις «Αποδημίες». Το αρχείο ΕΛΙΑ-ΜΙΕΤ διατηρεί χειρόγραφα ποιημάτων, αλληλογραφία και μεταφράσεις του έργου του. Η σειρά της ΕΡΤ «Εποχές και Συγγραφείς» επέστρεψε αργότερα στη ζωή και στις λογοτεχνικές του διαδρομές, με αφιέρωμα αρχείου το 2023.

Ο Ουράνης συνέβαλε ώστε η ταξιδιωτική εμπειρία να γίνει θέμα της νεοελληνικής λογοτεχνικής πεζογραφίας. Τα βιβλία του δίνουν τις εντυπώσεις ενός συγκεκριμένου παρατηρητή: τοπία, αρχιτεκτονική και μεταβαλλόμενες διαθέσεις ανήκουν μαζί. Προχωρούν πέρα από καταλόγους διαδρομών και μνημείων. Το Sol y sombra (Ήλιος και σκιά, 1934) έχει ισπανικό τίτλο, αλλά ανήκει στην ελληνική ταξιδιωτική γραφή του. Η ποίηση ακολουθεί άλλη διαδρομή, μέσα από νοσταλγία, κόπωση και επιθυμία φυγής. Ο γαλλικός τίτλος Spleen (Μελαγχολία, 1912) δείχνει την επίδραση του Μπωντλαίρ. Οι «Νοσταλγίες» (1920) αναπτύσσουν τη μελαγχολική φωνή για την οποία έγινε γνωστός.

Στον «Μυστρά», το ανοιξιάτικο τοπίο κοντά στη Σπάρτη αλλάζει τον τρόπο που ο αφηγητής βλέπει την ερειπωμένη βυζαντινή πόλη. Τείχη, πύργοι και εκκλησίες μοιάζουν να ξαναζούν μέσα από φως, λουλούδια και φαντασία. Είναι λογοτεχνική ανταπόκριση σε έναν τόπο, με παρομοιώσεις και αισθήματα να διαμορφώνουν τη θέα. Ο μαθητής μπορεί πρώτα να προσέξει το «ήταν» στην αρχική περιγραφή. Φτιάξτε μια δική σας πρόταση: «Ο λόφος είναι ψηλός». Αλλάξτε την σε «Ο λόφος ήταν ψηλός». Το ρήμα τοποθετεί τώρα την περιγραφή σε προγενέστερη στιγμή. Το προσαρμοσμένο κείμενο στηρίζει αυτό το μικρό βήμα πριν από τον πλουσιότερο πρωτότυπο λόγο.

Ο Ουράνης παραμένει προσβάσιμος μέσα από σχολικά ανθολόγια, λογοτεχνικά αρχεία και το ντοκιμαντέρ της ΕΡΤ. Ανοίξτε τη σελίδα «Ο Μυστράς» στο ανθολόγιο του Υπουργείου Παιδείας. Κοιτάξτε τη φωτογραφία της Παντάνασσας και βρείτε το «ήταν» κοντά στην αρχή του κειμένου. Γράψτε το δικό σας ζευγάρι: «Ο λόφος είναι ψηλός» και «Ο λόφος ήταν ψηλός». Υπογραμμίστε μόνο το ρήμα που αλλάζει. Μετά περιγράψτε άλλη φωτογραφία με το «Είναι μια ανοιξιάτικη μέρα» και μεταφέρετε την πρόταση στο παρελθόν με το «Ήταν μια ανοιξιάτικη μέρα». Οι εικόνες του πρωτοτύπου δίνουν ένα πλαίσιο για μια σύντομη, πρακτική περιγραφή.

• Υπηρέτησε ως πρόξενος της Ελλάδας στη Λισαβόνα από το 1920 έως το 1924.
• Οι «Αποδημίες» περιλήφθηκαν στα μεταθανάτια «Ποιήματα» του 1953.
• Το αρχείο του στο ΕΛΙΑ-ΜΙΕΤ περιλαμβάνει τεκμήρια στα ελληνικά, γαλλικά, αγγλικά και ιταλικά.