Θανάσης Βέγγος

Ο Βέγγος γεννήθηκε στις 29 Μαΐου 1927 στο Νέο Φάληρο, την εργατική συνοικία του Πειραιά δίπλα στο παλιό εργοστάσιο ηλεκτρισμού όπου δούλευε ο πατέρας του. Η οικογένεια ήταν φτωχή και αριστερή, και στο τέλος του Εμφυλίου ο νεαρός Θανάσης, που υπηρετούσε τότε τη θητεία του, στάλθηκε από το 1948 ως το 1950 στη Μακρόνησο, το νησί-φυλακή όπου κρατούνταν οι πολιτικά ύποπτοι. Εκεί γνώρισε τον σκηνοθέτη Νίκο Κούνδουρο, επίσης κρατούμενο, ο οποίος μετά την αποφυλάκισή τους του έδωσε δουλειά ως βοηθού στην πρώτη του ταινία, τη Μαγική πόλη (1954), και έπειτα έναν μικρό ρόλο στον Δράκο (1956).

Στη δεκαετία του 1950 έπαιζε μικρούς ρόλους σε ελληνικές κωμωδίες, και στις αρχές της δεκαετίας του 1960 ήταν πια πρωταγωνιστής. Ίδρυσε δική του εταιρεία παραγωγής και γύριζε ταινίες με εξαντλητικό ρυθμό, συχνά αρκετές τον χρόνο, κάνοντας μόνος του τα επικίνδυνα γυρίσματα και τρέχοντας, όπως έμεινε παροιμιώδες, σε κάθε σκηνή· ο Τύπος τον ονόμασε «ο άνθρωπος που τρέχει». Παντρεύτηκε, απέκτησε δύο γιους και έζησε λιτά στην Αθήνα, μακριά από τη ζωή της διασημότητας.

Μετά την κατάρρευση του εμπορικού ελληνικού κινηματογράφου στα τέλη της δεκαετίας του 1970 δούλευε λιγότερο, ώσπου μια νέα γενιά σκηνοθετών τον ανακάλυψε ξανά ως σοβαρό ηθοποιό τη δεκαετία του 1990. Πέθανε στην Αθήνα στις 3 Μαΐου 2011, λίγες εβδομάδες πριν κλείσει τα ογδόντα τέσσερα, και στην κηδεία του συγκεντρώθηκαν πλήθη απλών Αθηναίων που είχαν μεγαλώσει με τις ταινίες του.

Ο χαρακτήρας του Βέγγου είναι πάντα ο ίδιος άνθρωπος: φτωχός, τίμιος, με απελπισμένη ενεργητικότητα, παιχνίδι στα χέρια αφεντικών, γραφειοκρατών και απατεώνων, που νικά με σκέτη επιμονή. Στην ταινία Πολυτεχνίτης και ερημοσπίτης (1963, του Αλέκου Σακελλάριου) αλλάζει δουλειά τη δουλειά και τις καταστρέφει όλες. Στο Ένας τρελός τρελός Βέγγος (1965) και στη σειρά Θου-Βου, που ξεκινά με το Θου-Βου Φαλακρός Πράκτωρ, Επιχείρησις: Γης Μαδιάμ (1969), παρωδεί τον Τζέιμς Μποντ ως τον ανίκανο κατάσκοπο Θου-Βου, όνομα φτιαγμένο από τα ίδια του τα αρχικά, Θ.Β.

Δύο ταινίες με τον σκηνοθέτη Ντίνο Κατσουρίδη έδειξαν τι κρυβόταν κάτω από τη φάρσα. Στο Τι έκανες στον πόλεμο, Θανάση; (1971) είναι ένας απλός άνθρωπος στην κατεχόμενη Αθήνα που τον περνούν για ήρωα της Αντίστασης, και η κωμωδία μετατρέπεται διαρκώς σε πορτρέτο της πείνας και του φόβου· του χάρισε το βραβείο πρώτου ανδρικού ρόλου στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης. Το Θανάση, πάρε τ' όπλο σου (1972) είναι το αδελφό έργο του για τον πόλεμο του 1940. Αργότερα ήρθαν Ο Θανάσης στη χώρα της σφαλιάρας (1976) και Ο Θανάσης και το καταραμένο φίδι (1982).

Το 1995 ο Θόδωρος Αγγελόπουλος του έδωσε τον ρόλο του ταξιτζή που μεταφέρει τον Χάρβεϊ Καϊτέλ μέσα στο χιόνι ως τα αλβανικά σύνορα στο Το βλέμμα του Οδυσσέα, έναν ήσυχο, μελαγχολικό ρόλο που εξέπληξε τους πάντες, και ακολούθησαν το Όλα είναι δρόμος (1998) του Παντελή Βούλγαρη και ο επιστάτης του σχολείου στο Το καναρινί ποδήλατο (1999).

Οι ταινίες του Βέγγου προβάλλονται συνεχώς στην ελληνική τηλεόραση, και ολόκληρες οικογένειες γελούν ακόμα μαζί τους· το Τι έκανες στον πόλεμο, Θανάση; ψηφίζεται τακτικά ανάμεσα στις καλύτερες ελληνικές ταινίες όλων των εποχών. Η ατάκα του «Καλέ μου άνθρωπε» ανήκει στην καθημερινή ελληνική γλώσσα, ειπωμένη με τον δικό του ακριβώς τόνο κουρασμένης καλοσύνης, και όταν κάποιος τρέχει πανικόβλητος πέρα δώθε λένε ότι τρέχει «σαν τον Βέγγο». Για όποιον μαθαίνει ελληνικά, οι παρωδίες Θου-Βου ή οι ταινίες του Κατσουρίδη είναι από τους πιο ευχάριστους τρόπους να ακούσει γρήγορα, καθομιλούμενα αθηναϊκά ελληνικά. Στο Νέο Φάληρο, όπου γεννήθηκε, και σε όλο τον Πειραιά το όνομά του μνημονεύεται με στοργή, και η φράση «ο άνθρωπος που τρέχει» σημαίνει ακόμα εκείνον και κανέναν άλλον.

• Θου-Βου, το όνομα του φαλακρού μυστικού πράκτορά του, είναι απλώς τα αρχικά του, Θ.Β., όπως προφέρονται.
• Κρατήθηκε στο νησί-φυλακή της Μακρονήσου από το 1948 ως το 1950, και εκεί γνώρισε τον σκηνοθέτη Νίκο Κούνδουρο, που τον έβαλε στον κινηματογράφο.
• Έκανε μόνος του τα επικίνδυνα γυρίσματα και έτρεχε τόσο πολύ στην οθόνη, ώστε «ο άνθρωπος που τρέχει» έγινε το παρατσούκλι του.
• Ο Θόδωρος Αγγελόπουλος, ο πιο αυστηρός από τους Έλληνες σκηνοθέτες, του έδωσε έναν από τους καλύτερους ρόλους του στα εξήντα οκτώ του, τον ταξιτζή στο Βλέμμα του Οδυσσέα (1995).