Μάνος Λοΐζος

Ο Μάνος Λοΐζος γεννήθηκε στις 22 Οκτωβρίου 1937 στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου, σε οικογένεια που καταγόταν από την Κύπρο. Όπως πολλοί Αιγυπτιώτες Έλληνες, μεγάλωσε ανάμεσα σε δύο κόσμους, την κοσμοπολίτικη πόλη και την ελληνική κοινότητα με τα σχολεία και τις εκκλησίες της. Το 1955 ήρθε στην Αθήνα για σπουδές, αλλά τον κέρδισε η μουσική: έπαιζε, μάθαινε μόνος του και από φίλους, και δούλευε σε κάθε λογής δουλειές γράφοντας τα πρώτα του τραγούδια. Πήρε μέρος στο αριστερό νεολαιίστικο κίνημα της δεκαετίας του 1960 και έμεινε σε όλη του τη ζωή αφοσιωμένος κομμουνιστής.

Οι πρώτοι του δίσκοι κυκλοφόρησαν τη δεκαετία του 1960 και, στη διάρκεια της στρατιωτικής δικτατορίας του 1967–1974, τα τραγούδια του, που μιλούσαν για δρόμους, φως και ελευθερία, τραγουδιούνταν σε φοιτητικούς κύκλους και συχνά σκόνταφταν στην κόκκινη γραμμή της λογοκρισίας. Μετά την πτώση της χούντας το 1974 έγινε ένας από τους πιο αγαπημένους συνθέτες της Ελλάδας. Συνεργάστηκε στενά με τον στιχουργό Λευτέρη Παπαδόπουλο και με την τραγουδίστρια Χαρούλα Αλεξίου, για την οποία έγραψε έναν ολόκληρο δίσκο, Τα τραγούδια της Χαρούλας (1979), σε στίχους του Μανώλη Ρασούλη, ενώ τραγουδούσε και ο ίδιος τα τραγούδια του με μια σεμνή, βραχνή φωνή.

Το 1982 έπαθε εγκεφαλικό. Μεταφέρθηκε στη Μόσχα για θεραπεία και πέθανε εκεί στις 17 Σεπτεμβρίου 1982, σε ηλικία 44 ετών. Η κηδεία του στην Αθήνα έγινε μια συγκέντρωση χιλιάδων ανθρώπων που τραγουδούσαν τα τραγούδια του στον δρόμο.

Ο Λοΐζος έγραψε δύο ειδών τραγούδια και ποτέ δεν τα χώρισε. Τα πολιτικά τραγούδια μιλούν για αγώνα χωρίς συνθήματα: Ο δρόμος, σε στίχους της Κωστούλας Μητροπούλου, που κυκλοφόρησε πρώτη φορά το 1965 και ηχογραφήθηκε ξανά στον δίσκο Τα τραγούδια του δρόμου (1974), μιλά για μια λέξη γραμμένη με μπογιά σε έναν τοίχο, τη λέξη ελευθερία. Άλλα είναι τρυφερά, μελαγχολικά ή απλώς χαρούμενα: το Καλημέρα ήλιε (1974), για το οποίο έγραψε και στίχους και μουσική, χαιρετά τη μέρα με μια απλή, σχεδόν παιδική μελωδία, και ο δίσκος Τα τραγούδια μας (1976), σε στίχους του Φώντα Λάδη, έδωσε στον Γιώργο Νταλάρα τραγούδια για εργάτες και μετανάστες. Τα τελευταία του χρόνια μελοποίησε τα Γράμματα στην αγαπημένη, ποιήματα που έγραψε στη φυλακή ο Τούρκος ποιητής Ναζίμ Χικμέτ, στην ελληνική μετάφραση του Γιάννη Ρίτσου· ο δίσκος κυκλοφόρησε το 1983, μετά τον θάνατό του.

Η μουσική του στέκεται ανάμεσα στο λαϊκό τραγούδι με βάση το μπουζούκι και στο πιο ελαφρύ ύφος με κιθάρα και πιάνο του «νέου κύματος» της δεκαετίας του 1960. Οι μελωδίες κινούνται με μικρά βήματα και θυμούνται εύκολα· οι ενορχηστρώσεις είναι λιτές· η συγκίνηση έρχεται από τους στίχους και τη φωνή. Γι' αυτό τα τραγούδια του πέρασαν τόσο εύκολα από τους δίσκους στο στόμα των απλών ανθρώπων, στις διαδηλώσεις, στις ταβέρνες και γύρω από την κιθάρα τις καλοκαιρινές νύχτες. Τραγουδιστές κάθε γενιάς, από τη Χαρούλα Αλεξίου και τον Γιώργο Νταλάρα ως νεότερους καλλιτέχνες, εξακολουθούν να τα ηχογραφούν.

Ζητήστε από μια παρέα Ελλήνων να τραγουδήσει Λοΐζο και κάποιος θα ξεκινήσει το Καλημέρα ήλιε ή το Ο δρόμος· τα τραγούδια ανήκουν σε όλους. Ξεκινήστε ακούγοντας τις ηχογραφήσεις των τραγουδιών του από τη Χαρούλα Αλεξίου και μετά δοκιμάστε να τραγουδήσετε τους πρώτους στίχους από το Ο δρόμος με τους στίχους μπροστά σας. Κάθε Σεπτέμβριο, στην επέτειο του θανάτου του, συναυλίες και ραδιοφωνικές εκπομπές τον θυμούνται, και ο τάφος του βρίσκεται στο Πρώτο Νεκροταφείο Αθηνών. Δρόμοι σε αρκετές πόλεις της Ελλάδας και της Κύπρου φέρουν το όνομά του. Η άσκηση λεξιλογίου για τη μουσική του ιστότοπου στο επίπεδο Α2 είναι καλή συντροφιά στα τραγούδια του.

• Γεννήθηκε στην Αίγυπτο από οικογένεια της Κύπρου και τον διεκδικούν ως δικό τους οι Έλληνες και των δύο χωρών.
• Πέθανε στη Μόσχα, όπου τον είχαν μεταφέρει για θεραπεία, μόλις 44 χρονών.
• Τραγούδησε ο ίδιος πολλά από τα τραγούδια του, με μια φωνή που δεν είχε ποτέ εκπαιδευτεί, και οι θαυμαστές συχνά προτιμούν τις δικές του εκτελέσεις.
• Τα τραγούδια του ήταν από τα πιο συχνά ακούσματα στις διαδηλώσεις μετά την πτώση της χούντας το 1974.