Μιχάλης Γκανάς

Ο Μιχάλης Γκανάς γεννήθηκε στον Τσαμαντά Θεσπρωτίας το 1944. Στον Εμφύλιο, η οικογένειά του πέρασε στην Αλβανία και έπειτα στην Ουγγαρία. Επέστρεψε στην Ελλάδα το 1954. Η παιδική προσφυγιά, το τοπίο των συνόρων και οι φωνές των συγγενών πέρασαν αργότερα στη γραφή του. Το 1962 μετακόμισε στην Αθήνα για να σπουδάσει Νομικά, χωρίς να ολοκληρώσει τις σπουδές. Εργάστηκε πολλά χρόνια ως βιβλιοπώλης και στη συνέχεια σε λογοτεχνικές εκπομπές και στη διαφημιστική κειμενογραφία. Αυτές οι δουλειές έβαζαν τον γραπτό λόγο, τις φωνές και τους αναγνώστες στο κέντρο της επαγγελματικής του ζωής.

Η πρώτη του ποιητική συλλογή, «Ακάθιστος Δείπνος», κυκλοφόρησε το 1978. Ακολούθησαν τα «Μαύρα λιθάρια» (1980) και το αφήγημα «Μητριά πατρίδα» (1981). Τα «Γυάλινα Γιάννενα» (1989) και η «Παραλογή» (1993) εμβάθυναν τις συνδέσεις ανάμεσα στην προσωπική μνήμη και τη γλώσσα του δημοτικού τραγουδιού. Για την «Παραλογή» έλαβε Κρατικό Βραβείο Ποίησης το 1994, ενώ το 2011 βραβεύτηκε από την Ακαδημία Αθηνών για το ποιητικό του έργο. Παράλληλα έγραφε στίχους και συνεργάστηκε με συνθέτες όπως ο Μίκης Θεοδωράκης, ο Νίκος Ξυδάκης και ο Δημήτρης Παπαδημητρίου. Πέθανε στις 12 Νοεμβρίου 2024. Η ΕΡΤ τον τίμησε με αναγνώσεις αρχείου και μουσικά αφιερώματα.

Η «Μητριά πατρίδα» (1981) αντλεί από τη διαδρομή στην Αλβανία και στην Ουγγαρία και την επιστροφή της οικογένειας στην Ελλάδα. Ο τίτλος κάνει την πατρίδα μια δύσκολη σχέση και όχι απλή υπόσχεση του ανήκειν. Ο Γκανάς έφερε επίσης τους νεκρούς, την οικογενειακή μνήμη και τη γλώσσα του δημοτικού τραγουδιού στην ποίησή του. Στα «Μαύρα λιθάρια» (1980), αυτά τα θέματα συνδέουν το προσωπικό βίωμα με έναν ευρύτερο κληρονομημένο κόσμο. Η «Παραλογή» (1993) θυμίζει στον τίτλο της την παράδοση του αφηγηματικού δημοτικού τραγουδιού, παραμένοντας έργο σύγχρονου ποιητή.

Τα «Γυάλινα Γιάννενα» (1989) δίνουν σε μια πόλη θέση σε αυτή τη γεωγραφία της μνήμης. Το πρώτο ποίημα φέρνει μαζί βουνά, λίμνη, χιόνι, μιναρέδες και ήχους της μεταλλοτεχνίας. Η πόλη γίνεται κάτι που ακούγεται και φαίνεται. Για τον μαθητή, Γιάννενα και Ιωάννινα είναι δύο ονόματα της ίδιας πόλης. Εξασκηθείτε στο «στα Γιάννενα» και στο «από τα Γιάννενα» και μετά χρησιμοποιήστε τη δική σας πόλη. Τα τραγούδια δίνουν άλλη διαδρομή στη γλώσσα του, αλλά ο Γκανάς διέκρινε τον ακροατή από τον αναγνώστη που μπορεί να επιστρέψει στη σελίδα. Σε συνέντευξη του 2011 εξηγεί γιατί ο στίχος πρέπει να είναι άμεσος χωρίς να γίνεται απλοϊκός. Αυτή η προσοχή στο πώς φτάνουν οι λέξεις στον άλλον συνδέει την ποίηση με τη στιχουργική του.

Ο Γκανάς παραμένει παρών στα σχολικά βιβλία, στις ηχογραφήσεις τραγουδιών και στο αρχείο της ΕΡΤ. Το Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας περιλαμβάνει τα «Γυάλινα Γιάννενα Ι» στην ενότητα για τη λογοτεχνία και τις πόλεις. Ανοίξτε τη σελίδα και βρείτε τα Ιωάννινα στον χάρτη. Σημειώστε ότι Γιάννενα και Ιωάννινα είναι ο ίδιος τόπος. Γράψτε δύο δικές σας προτάσεις: «Μένω στα Γιάννενα» και «Επιστρέφω από τα Γιάννενα». Συγκρίνετε με τα «Μένω στην Αθήνα» και «Επιστρέφω από την Αθήνα». Κυκλώστε τα «στα» και «από τα» και μετά τα «στην» και «από την». Αυτή η μικρή άσκηση χρησιμοποιεί την πραγματική γεωγραφία του τίτλου για εξάσκηση στον τόπο και την προέλευση πριν από το πρωτότυπο ποίημα.

• Πέρασε μέρος της παιδικής του ηλικίας στην Ουγγαρία και επέστρεψε στην Ελλάδα το 1954.
• Εργάστηκε ως βιβλιοπώλης πριν ασχοληθεί με λογοτεχνικές εκπομπές και τη διαφήμιση.
• Γιάννενα και Ιωάννινα είναι δύο ονόματα της ίδιας πόλης.