Δημήτρης Δημητριάδης

Ο Δημήτρης Δημητριάδης γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη το 1944. Πήγε στις Βρυξέλλες το 1963 για να σπουδάσει θέατρο και κινηματογράφο στο INSAS με υποτροφία του βελγικού κράτους. Εκεί έγραψε στα γαλλικά το πρώτο του θεατρικό έργο το 1966: «Η τιμή της ανταρσίας στην μαύρη αγορά». Ο Πατρίς Σερό το ανέβασε στο Théâtre de la Commune του Ομπερβιλιέ το 1968. Η επαγγελματική μετάφραση έγινε μέρος της δουλειάς του από το 1971. Το πρώτο του πεζογράφημα, «Πεθαίνω σαν χώρα», κυκλοφόρησε το 1978 και ακολούθησαν η ποιητική ενότητα «Κατάλογοι 1–4» (1980) και το θεατρικό «Η νέα εκκλησία του αίματος» (1983).

Η γραφή του ταξίδεψε στη συνέχεια ανάμεσα σε ελληνικές και ευρωπαϊκές σκηνές. Το 2010 το Odéon του Παρισιού αφιέρωσε πρόγραμμα στο έργο του, με την παγκόσμια πρεμιέρα του «Κυκλισμού του τετραγώνου» σε σκηνοθεσία Giorgio Barberio Corsetti. Τον Οκτώβριο του 2013 η Στέγη παρουσίασε την ελληνική πρεμιέρα σε σκηνοθεσία Δημήτρη Καραντζά, μαζί με αναλόγια άλλων έργων. Οι μεταφράσεις του διαμόρφωσαν επίσης παραστάσεις: για τον «Μακμπέθ» της Στέγης το 2012 έδωσε την ελληνική μετάφραση, ενώ σκηνοθέτησε ο Θωμάς Μοσχόπουλος. Η πορεία αυτή ενώνει την πρωτότυπη λογοτεχνική γραφή με την πρακτική δουλειά της μεταφοράς άλλων συγγραφέων στα ελληνικά.

Ο Δημητριάδης γράφει πεζογραφία, ποίηση και θέατρο, αντιμετωπίζοντας τη γλώσσα ως δύναμη που μπορεί να ταράξει τα όρια ενός ανθρώπου ή μιας κοινότητας. Το «Πεθαίνω σαν χώρα» (1978) είναι πεζό κείμενο που έχει μεταφερθεί επανειλημμένα στη σκηνή. Οι «Κατάλογοι» αποτελούν ένα συνεχιζόμενο ποιητικό εγχείρημα. Στα θεατρικά, ο μύθος μπορεί να μπει στο παρόν: ο «Φαέθων», που παρουσιάστηκε σε σκηνοθετημένο αναλόγιο στη Στέγη το 2013, μεταφέρει τη σύγκρουση ενός γιου με τον πατέρα του, τον Ήλιο, σε σύγχρονο περιβάλλον.

Ο «Κυκλισμός του τετραγώνου» χρησιμοποιεί στροφές, αντιστροφές και επαναλήψεις για να εξερευνήσει τον πόθο και τη ματαίωση. Το πρόγραμμα της ελληνικής παράστασης περιγράφει έντεκα πρόσωπα διαφορετικών γενιών και φύλων που μοιράζονται την ανάγκη να αγαπηθούν. Αυτή η γραφή ζητά προσεκτική ακρόαση της κίνησης του λόγου. Η μετάφραση είναι μια άλλη πλευρά αυτής της προσοχής στη γλώσσα: στους συγγραφείς του περιλαμβάνονται ο Ζενέ, ο Μολιέρος, ο Σαίξπηρ και ο Ευριπίδης. Για έναν αρχάριο, οι συντελεστές μιας παράστασης προσφέρουν μια μικρότερη γραπτή είσοδο. Στον «Μακμπέθ», ο Σαίξπηρ είναι ο αρχικός αγγλόφωνος συγγραφέας, ο Δημητριάδης ο Έλληνας μεταφραστής και ο Μοσχόπουλος ο σκηνοθέτης. Η ανάγνωση αυτών των ρόλων είναι μια προσιτή άσκηση δίπλα στο προσαρμοσμένο ελληνικό κείμενο.

Το έργο του Δημητριάδη συνεχίζεται μέσα από παραστάσεις, μεταφράσεις και θεατρική έρευνα. Το Δημοτικό Θέατρο Πειραιά παρουσίασε τη «Μνήμη | Λήθη» την περίοδο 2025–2026, ενώ πανεπιστημιακά τμήματα θεάτρου τεκμηριώνουν τη γραφή του. Για μια πρακτική άσκηση, ανοίξτε την ελληνική σελίδα του Ωνάση για τον «Μακμπέθ» του 2012. Βρείτε τη «Μετάφραση» και τη «Σκηνοθεσία» στους συντελεστές. Αντιστοιχίστε τες στον Δημητριάδη και στον Θωμά Μοσχόπουλο και προσθέστε τον Σαίξπηρ ως αρχικό συγγραφέα. Γράψτε τρεις προτάσεις με τα «έγραψε, μετέφρασε, σκηνοθέτησε», χρησιμοποιώντας διαφορετικό όνομα σε καθεμία. Διαβάστε τες σαν σύντομη παρουσίαση της παράστασης. Έτσι εξασκείτε χρήσιμα ρήματα στο παρελθόν και ξεχωρίζετε τρεις δουλειές του θεατρικού προγράμματος.

• Το πρώτο του θεατρικό γράφτηκε στα γαλλικά, πριν το ανεβάσει ο Πατρίς Σερό το 1968.
• Το «Πεθαίνω σαν χώρα» ξεκίνησε ως πεζογραφία και έχει μεταφερθεί επανειλημμένα στη σκηνή.
• Το πρόγραμμα του «Μακμπέθ» του 2012 αποδίδει τη μετάφραση στον ίδιο και τη σκηνοθεσία στον Θωμά Μοσχόπουλο.