Αλέξανδρος Υψηλάντης

Ο Υψηλάντης γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη στις 12 Δεκεμβρίου 1792, σε μια από τις μεγάλες φαναριώτικες οικογένειες, την ελληνική αριστοκρατία της οθωμανικής πρωτεύουσας. Ο παππούς του και ο πατέρας του, ο Κωνσταντίνος Υψηλάντης, είχαν διατελέσει ηγεμόνες (οσποδάροι) της Μολδαβίας και της Βλαχίας, των παραδουνάβιων χωρών που κυβερνούσαν για λογαριασμό του σουλτάνου Έλληνες ηγεμόνες. Το 1806 ο πατέρας του κατέφυγε στη Ρωσία και το παιδί μεγάλωσε στην Αγία Πετρούπολη. Κατατάχθηκε στην αυτοκρατορική φρουρά, πολέμησε κατά του Ναπολέοντα και στη μάχη της Δρέσδης το 1813 έχασε το δεξί του χέρι. Έγινε υπασπιστής του τσάρου Αλεξάνδρου Α΄ και υποστράτηγος πριν κλείσει τα τριάντα.

Τον Απρίλιο του 1820 οι ηγέτες της Φιλικής Εταιρείας, της μυστικής οργάνωσης που ιδρύθηκε στην Οδησσό το 1814 για να προετοιμάσει την ελληνική εξέγερση, του πρόσφεραν την αρχηγία, αφού την είχε αρνηθεί ο Ιωάννης Καποδίστριας. Ο Υψηλάντης δέχτηκε. Στις 22 Φεβρουαρίου 1821 πέρασε τον Προύθο στη Μολδαβία, μπήκε στο Ιάσιο και εξέδωσε την προκήρυξή του προς τους Έλληνες. Η Ρωσία όμως τον αποκήρυξε, ο ντόπιος πληθυσμός δεν ξεσηκώθηκε μαζί του και ο οθωμανικός στρατός κινήθηκε βόρεια. Στις 7 Ιουνίου 1821 οι δυνάμεις του συντρίφτηκαν στο Δραγατσάνι της Βλαχίας, όπου ο Ιερός Λόχος των νέων Ελλήνων εθελοντών σχεδόν αφανίστηκε. Ο Υψηλάντης κατέφυγε στην Αυστρία, όπου συνελήφθη και κρατήθηκε πάνω από έξι χρόνια σε φυλακές φρουρίων. Αποφυλακίστηκε στο τέλος του 1827, με κλονισμένη υγεία, και πέθανε στη Βιέννη στις 31 Ιανουαρίου 1828.

Το επίτευγμα του Υψηλάντη ήταν ότι ξεκίνησε την Επανάσταση. Η Φιλική Εταιρεία είχε περάσει χρόνια στρατολογώντας εμπόρους, ναυτικούς, ιερείς και κλέφτες, χρειαζόταν όμως ένα διάσημο όνομα και ένα σύνθημα. Πρίγκιπας, στρατηγός του τσάρου, ήρωας με άδειο μανίκι: αυτός ήταν το όνομα, και πολλοί Έλληνες πίστευαν ότι πίσω του στεκόταν η Ρωσία. Όταν πέρασε τον Προύθο, η είδηση απλώθηκε σε όλο τον ελληνικό κόσμο και μέσα σε λίγες εβδομάδες είχαν ξεσηκωθεί η Πελοπόννησος, τα νησιά και η Στερεά Ελλάδα. Η εξέγερση στον νότο, όχι η εκστρατεία στον βορρά, έγινε ο πόλεμος που δημιούργησε τη νεότερη Ελλάδα.

Η προκήρυξή του της 24ης Φεβρουαρίου 1821 στο Ιάσιο, «Μάχου υπέρ πίστεως και πατρίδος» (Πολέμα για την πίστη και την πατρίδα), αρχίζει με τα περίφημα λόγια «Η ώρα ήλθεν, ω Άνδρες Έλληνες!» (Ήρθε η ώρα, Έλληνες!) και καλεί όλους τους Έλληνες να ακολουθήσουν το παράδειγμα των προγόνων τους. Η εκστρατεία στις παραδουνάβιες χώρες ήταν κακώς προετοιμασμένη και χάθηκε γρήγορα· οι ιστορικοί κατηγορούν τόσο την απειρία του όσο και την προδοσία ντόπιων συμμάχων. Ωστόσο ο Ιερός Λόχος, οι φοιτητές και οι νεαροί έμποροι που έπεσαν στο Δραγατσάνι κάτω από μια σημαία με τον φοίνικα, έγινε ένας από τους ιδρυτικούς θρύλους του έθνους. Ο αδελφός του Δημήτριος Υψηλάντης κατέβηκε στον νότο και πολέμησε σε όλη τη διάρκεια του Αγώνα στην Ελλάδα.

Οι Έλληνες θυμούνται τον Υψηλάντη ως τον άνθρωπο που έδωσε το σύνθημα. Δρόμοι και πλατείες με το όνομα Υψηλάντου υπάρχουν σχεδόν σε κάθε πόλη, και στην Αθήνα ένας γνωστός δρόμος στο Κολωνάκι φέρει το όνομα της οικογένειας. Από το 1964 τα λείψανά του αναπαύονται στην Αθήνα, στο Πεδίον του Άρεως, ανάμεσα στις προτομές των ηρώων του 1821. Κάθε 25η Μαρτίου οι μαθητές μαθαίνουν την αρχή της προκήρυξής του, «Η ώρα ήλθεν», και την ιστορία του Ιερού Λόχου. Στην άλλη άκρη του Ατλαντικού, η πόλη Ypsilanti του Μίσιγκαν πήρε το όνομά της από τον αδελφό του Δημήτριο. Μια καλή ιδέα: επισκεφθείτε το Πεδίον του Άρεως και αναζητήστε το μνημείο του, ή διαβάστε δυνατά την πρώτη γραμμή της προκήρυξης· είναι παλιά, επίσημη γλώσσα, αλλά κάθε λέξη της γίνεται ακόμη κατανοητή.

• Έχασε το δεξί του χέρι πολεμώντας τον Ναπολέοντα στη μάχη της Δρέσδης το 1813.
• Ο Καποδίστριας, αργότερα πρώτος κυβερνήτης της Ελλάδας, είχε αρνηθεί την αρχηγία της Φιλικής Εταιρείας πριν τη δεχτεί ο Υψηλάντης.
• Πέρασε τα τελευταία χρόνια της ζωής του σε αυστριακές φυλακές και δεν είδε ποτέ την ελεύθερη Ελλάδα.
• Η πόλη Ypsilanti του Μίσιγκαν πήρε το όνομά της από τον αδελφό του Δημήτριο, όχι από τον ίδιο.