Οι Δελφοί, ο ομφαλός της γης

Οι Δελφοί βρίσκονται στην κεντρική Ελλάδα, ψηλά στις απότομες πλαγιές του Παρνασσού. Από κάτω, μια κοιλάδα γεμάτη ελιές κατεβαίνει ως τη θάλασσα. Εδώ οι αρχαίοι Έλληνες έφτιαξαν ένα ἱερόν, ένα ιερό: έναν άγιο τόπο που ανήκε σε έναν θεό. Οι Δελφοί ανήκαν στον Απόλλωνα, τον θεό του φωτός και της μουσικής. Ήταν διάσημοι για το μαντείο τους, αλλά ήταν και ένας τόπος γεμάτος ζωή, με ναούς, αγάλματα και δώρα.

Οι Έλληνες πίστευαν ότι οι Δελφοί ήταν ο ομφαλός της γης, στα αρχαία ὀμφαλός: το ίδιο της το κέντρο. Μια στρογγυλή πέτρα, λίγο σαν αυγό, σημάδευε το σημείο. Ο περιηγητής Παυσανίας, που επισκέφτηκε τους Δελφούς τον 2ο αιώνα μ.Χ., έγραψε ότι η πέτρα αυτή ήταν από λευκό μάρμαρο. Πρόσθεσε ότι και ο ποιητής Πίνδαρος έλεγε τους Δελφούς κέντρο της γης.

Κοντά στο ιερό τρέχει η Κασταλία πηγή, η Κασταλία. Ο Παυσανίας λέει ότι το νερό της ήταν γλυκό στο πιοτό και ευχάριστο για μπάνιο. Από εκεί, οι επισκέπτες ανέβαιναν τον Ιερό Δρόμο, έναν πλακόστρωτο δρόμο που στρίβει δεξιά κι αριστερά, καθώς ανεβαίνει τον λόφο.

Δίπλα στον Ιερό Δρόμο υπήρχαν μικρά κτίρια, που έμοιαζαν με μικροσκοπικούς ναούς. Το καθένα λέγεται θησαυρός, με την ίδια λέξη που είχαν οι αρχαίοι, θησαυρός. Οι ελληνικές πόλεις τα έχτιζαν για να φυλάνε τα πολύτιμα δώρα που πρόσφεραν στον Απόλλωνα. Μια πόλη που κέρδιζε μια μάχη έστελνε συχνά μέρος από τα λάφυρα, τα πράγματα που είχε πάρει από τον εχθρό.

Το πιο καλοδιατηρημένο κτίριο των Δελφών είναι ο Θησαυρός των Αθηναίων. Είναι φτιαγμένος από λευκό μάρμαρο από το νησί της Πάρου. Ο Παυσανίας λέει ότι οι Αθηναίοι τον πλήρωσαν με λάφυρα από τη μάχη του Μαραθώνα, το 490 π.Χ., άρα μάλλον χτίστηκε λίγο μετά τη μάχη. Μια πέτρινη βάση δίπλα του έχει ακόμα τα λόγια: «Οι Αθηναίοι στον Απόλλωνα, από τους Μήδους, από τη μάχη του Μαραθώνα». Οι Μήδοι ήταν οι Πέρσες. Μερικοί αρχαιολόγοι όμως πιστεύουν ότι είναι λίγο παλαιότερος, από το 500 π.Χ. περίπου, λόγω του στιλ των γλυπτών του.

Οι κάτοικοι του νησιού της Σίφνου ήταν πλούσιοι από τα μεταλλεία τους. Γύρω στο 530–525 π.Χ. έχτισαν έναν θησαυρό ολόκληρο από μάρμαρο. Δύο αγάλματα γυναικών κρατούσαν τη στοά του, αντί για κίονες, και τα γλυπτά του ήταν βαμμένα μπλε, κόκκινα, πράσινα και χρυσά.

Το 479 π.Χ., μετά τους Περσικούς Πολέμους, οι ελληνικές πόλεις που είχαν πολεμήσει μαζί έστησαν έναν χρυσό τρίποδα πάνω σε μια χάλκινη στήλη από τρία φίδια, τυλιγμένα μεταξύ τους. Αυτή η Φιδόστηλη μεταφέρθηκε στην Κωνσταντινούπολη το 330 μ.Χ. Στέκεται ακόμα στην Πόλη, και ένα χάλκινο αντίγραφο στήθηκε ξανά στους Δελφούς το 2015.

Στην κορυφή του Ιερού Δρόμου βρισκόταν ο ναός του Απόλλωνα, στα αρχαία ναός. Ο ναός που βλέπουμε σήμερα δεν είναι ο πρώτος. Ένας παλαιότερος ναός τελείωσε το 510 π.Χ., αλλά ένας σεισμός τον κατέστρεψε το 373 π.Χ. Οι ελληνικές πόλεις μάζεψαν ξανά χρήματα, και ο νέος ναός τελείωσε το 334–333 π.Χ. Μέσα του, οι Έλληνες φύλαγαν το άγαλμα του θεού και την πέτρα του ομφαλού. Σήμερα μπορείς να δεις τη μεγάλη πέτρινη βάση του και μερικούς από τους κίονές του.

Πάνω από τον ναό είναι το θέατρον, το θέατρο, με 35 σειρές από πέτρινα καθίσματα. Χωρούσε περίπου 4.500 ανθρώπους. Γύρω στο 160 π.Χ., ο βασιλιάς της Περγάμου Ευμένης Β΄ πλήρωσε για εργασίες στο θέατρο.

Ακόμα πιο ψηλά, κοντά στην κορυφή του χώρου, είναι το στάδιον, το στάδιο. Ο στίβος του έχει μήκος περίπου 178 μέτρα, και είναι το καλύτερα διατηρημένο αρχαίο στάδιο της Ελλάδας. Εδώ οι αθλητές έτρεχαν στα Πύθια, τους μεγάλους αγώνες των Δελφών. Οι νικητές δεν έπαιρναν χρήματα: το βραβείο τους ήταν ένα στεφάνι από φύλλα δάφνης.

Κάτω από το κυρίως ιερό, σε ένα μέρος που λέγεται Μαρμαριά, στέκεται η Θόλος, ένα στρογγυλό μαρμάρινο κτίριο από το 380–370 π.Χ. Κανείς δεν ξέρει με σιγουριά σε τι χρησίμευε.

Μετά την αρχαιότητα, ένα χωριό με το όνομα Καστρί μεγάλωσε πάνω στα ερείπια. Το 1892 η Γαλλική Αρχαιολογική Σχολή Αθηνών άρχισε τη «Μεγάλη Ανασκαφή». Τα σπίτια του Καστριού αγοράστηκαν και γκρεμίστηκαν, και ένας μικρός σιδηρόδρομος μετέφερε το χώμα μακριά. Σιγά σιγά, οι θησαυροί, ο ναός, το θέατρο και το στάδιο βγήκαν στο φως.

Το 1903 άνοιξε ένα μουσεῖον, ένα μουσείο, για τα ευρήματα. Το πιο διάσημο άγαλμά του είναι ο Ηνίοχος, ο ἡνίοχος: ένας χάλκινος νέος που οδηγούσε άρμα. Ένας άρχοντας της Γέλας, στη Σικελία, τον χάρισε στον Απόλλωνα μετά από μια αρματοδρομία στα Πύθια, μάλλον το 478 ή το 474 π.Χ. Του λείπει μόνο το αριστερό χέρι, και τα μάτια του, από λευκό σμάλτο και πέτρα, κοιτάζουν ακόμα τους επισκέπτες. Στο μουσείο μπορείς να δεις και έναν ομφαλό σκαλισμένο σε πέτρα, σκεπασμένο με ένα σκαλιστό δίχτυ, σαν το μάλλινο δίχτυ που σκέπαζε την ιερή πέτρα. Κάποτε στεκόταν στην κορυφή μιας ψηλής κολόνας με τρεις χορεύτριες (330–325 π.Χ.).

Το 1927 ο ποιητής Άγγελος Σικελιανός και η γυναίκα του, η Εύα Πάλμερ, οργάνωσαν εδώ τις πρώτες Δελφικές Γιορτές, με μια αρχαία τραγωδία. Από το 1987 οι Δελφοί είναι Μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO. Και το νερό της Κασταλίας τρέχει ακόμα.