Η θρησκεία των αρχαίων Ελλήνων

Οι Έλληνες δεν είχαν έναν θεό. Είχαν πολλούς, και κάθε θεός φρόντιζε διαφορετικά πράγματα. Ο Δίας ήταν ο βασιλιάς των θεών, η Αθηνά προστάτευε την πόλη της Αθήνας, και ο Ποσειδώνας κυβερνούσε τη θάλασσα. Οι άνθρωποι πίστευαν ότι οι θεοί μπορούσαν να τους βοηθήσουν ή να τους τιμωρήσουν. Γι' αυτό, προσπαθούσαν να τους ευχαριστούν με προσευχές και δώρα.

Κάθε θεός είχε ιερούς τόπους. Ένας ιερός τόπος λεγόταν ἱερόν, δηλαδή ιερό. Ήταν ένας ανοιχτός χώρος που ανήκε στον θεό. Μέσα, υπήρχε συνήθως ένας ναός και ένας βωμός. Γύρω γύρω στέκονταν τα δώρα των πιστών, τα αναθήματα: αγάλματα και πέτρινες πλάκες με γράμματα. Μερικές πόλεις έχτιζαν και μικρά κτίρια, τους θησαυρούς, για να φυλάνε με ασφάλεια τα πολύτιμα αναθήματα. Ένα ξακουστό ιερό ήταν το ιερό του Απόλλωνα στους Δελφούς, αλλά κάθε πόλη είχε τους δικούς της ιερούς τόπους.

Το πιο όμορφο κτίριο σε ένα ιερό ήταν ο ναός. Όμως ο αρχαίος ελληνικός ναός δεν ήταν ένας χώρος όπου οι άνθρωποι έμπαιναν για να προσευχηθούν μαζί. Ήταν το σπίτι του θεού, και η κύρια δουλειά του ήταν να φυλάει το άγαλμα του θεού.

Ο πιο γνωστός ναός είναι ο Παρθενώνας, στην Ακρόπολη της Αθήνας. Οι Αθηναίοι τον έχτισαν για τη θεά τους, την Αθηνά, από το 447 έως το 438 π.Χ. Μέσα στεκόταν ένα τεράστιο άγαλμα της Αθηνάς από χρυσάφι και ελεφαντόδοντο, έργο του γλύπτη Φειδία. Κοντά, σε έναν άλλο ναό, το Ερέχθειο, φύλαγαν ένα παλιό ξύλινο άγαλμα της Αθηνάς. Αυτό ήταν το κέντρο της μεγαλύτερης γιορτής της πόλης, των Παναθηναίων. Αιώνες αργότερα, ο ίδιος ο Παρθενώνας έγινε χριστιανική εκκλησία.

Πού λάτρευαν λοιπόν οι άνθρωποι τους θεούς; Έξω! Ο βωμός στεκόταν στο ύπαιθρο, μπροστά στην είσοδο του ναού, για να τον «βλέπει» το άγαλμα του θεού από μέσα. Εκεί γίνονταν οι τελετές, κάτω από τον ουρανό.

Η πιο σημαντική πράξη λατρείας ήταν η θυσία. Συχνά θυσίαζαν ένα ζώο, για παράδειγμα ένα βόδι, στον βωμό. Τα μέρη που δεν τρώγονταν, όπως τα κόκαλα, καίγονταν στον βωμό για τους θεούς, και ο καπνός ανέβαινε στον ουρανό. Το κρέας το μαγείρευαν και το μοίραζαν στους ανθρώπους, έτσι η θυσία ήταν και ένα μεγάλο κοινό τραπέζι.

Οι Έλληνες έλεγαν μια ιστορία για να το εξηγήσουν. Ο ποιητής Ησίοδος λέει ότι ο έξυπνος Τιτάνας Προμηθέας προσπάθησε κάποτε να ξεγελάσει τον Δία. Έκοψε ένα βόδι. Έκρυψε το καλό κρέας μέσα στο στομάχι του ζώου, και σκέπασε τα άσπρα κόκαλα με γυαλιστερό λίπος. Ο Δίας πήρε το λίπος και βρήκε από κάτω μόνο κόκαλα. Γι' αυτό, λέει ο Ησίοδος, οι άνθρωποι καίνε άσπρα κόκαλα για τους θεούς στους βωμούς τους.

Δεν είχε κάθε προσφορά αίμα. Οι άνθρωποι πρόσφεραν και φρούτα, λουλούδια, μέλι, γάλα και λάδι. Έχυναν κρασί ή μέλι στον βωμό ή στη γη. Αυτό λεγόταν σπονδή.

Κάθε ιερό είχε έναν ιερέα ή μια ιέρεια. Αυτοί φρόντιζαν το σπίτι του θεού και οδηγούσαν τις τελετές. Στα αρχαία ελληνικά, ἱερεύς σήμαινε αρχικά «αυτός που κάνει τη θυσία». Οι γυναίκες ήταν πολύ σημαντικές στην ελληνική θρησκεία, και πολλές θεές είχαν ιέρειες.

Στην Αθήνα, ένα από τα πιο σημαντικά θρησκευτικά αξιώματα το είχε μια γυναίκα: η ιέρεια της Αθηνάς Πολιάδος, της θεάς που προστάτευε την πόλη. Καταγόταν από μια παλιά αθηναϊκή οικογένεια. Μία από αυτές τις ιέρειες, η Λυσιμάχη, υπηρέτησε τη θεά για 64 χρόνια, και ένα άγαλμά της στεκόταν στην Ακρόπολη.

Η θρησκεία ήταν και χαρά. Μια ἑορτή, μια γιορτή, έφερνε όλη την πόλη μαζί για να τιμήσει έναν θεό. Σήμερα η λέξη ζει ως γιορτή, μια χαρούμενη εκδήλωση ή η ονομαστική γιορτή. Και πολλές άλλες λέξεις του ναού ζουν στις ελληνικές εκκλησίες: ο ιερέας είναι ο παπάς, το ιερό είναι ο άγιος χώρος πίσω από το τέμπλο με τις εικόνες, και βωμός μπορεί να λέγεται η Αγία Τράπεζα της εκκλησίας.