Οι θεοί των Ελλήνων και των Ρωμαίων: τα ονόματά τους

Οι αρχαίοι Έλληνες πίστευαν σε πολλούς θεούς. Οι πιο σημαντικοί θεοί ζούσαν στον Όλυμπο, το ψηλότερο βουνό της Ελλάδας, γι' αυτό λέγονται Ολύμπιοι θεοί. Οι Έλληνες πίστευαν ότι οι θεοί έμοιαζαν με ανθρώπους, αλλά ήταν πολύ πιο δυνατοί και δεν πέθαιναν ποτέ.

Βασιλιάς των θεών ήταν ο Δίας, ο θεός του ουρανού και του κεραυνού. Ο ποιητής Ησίοδος λέει την ιστορία του σε ένα μεγάλο ποίημα, τη Θεογονία, «τη γέννηση των θεών». Μετά από έναν μεγάλο πόλεμο με τους Τιτάνες, οι άλλοι θεοί ζήτησαν από τον Δία να γίνει βασιλιάς τους, και ο Δίας μοίρασε τις τιμές ανάμεσά τους (Θεογονία 881–885). Κάθε θεός φρόντιζε κάτι διαφορετικό. Η Ήρα ήταν η βασίλισσα των θεών, ο Ποσειδώνας κυβερνούσε τη θάλασσα, η Αθηνά ήταν η θεά της σοφίας, και ο Ερμής έφερνε τα μηνύματα των θεών. Η ελληνική λέξη για τον θεό είναι θεός, και οι Έλληνες τη χρησιμοποιούν ακόμη σήμερα.

Οι Ρωμαίοι ζούσαν στην Ιταλία. Είχαν τους δικούς τους παλιούς θεούς, με λατινικά ονόματα. Ο Γιούπιτερ ήταν ο θεός του ουρανού, και η Γιούνο ήταν η γυναίκα του. Οι Ρωμαίοι γνώρισαν τους Έλληνες μέσα από το εμπόριο και από τις ελληνικές πόλεις της νότιας Ιταλίας. Άκουσαν ελληνικές ιστορίες και είδαν ελληνικά αγάλματα. Σιγά σιγά, αποφάσισαν ότι οι θεοί τους ήταν οι ίδιοι με τους ελληνικούς. Έτσι, ο Γιούπιτερ ταίριαξε με τον Δία, η Γιούνο με την Ήρα, και ο Μερκούριος με τον Ερμή.

Μερικά ονόματα είναι μάλιστα συγγενικά. Το όνομα Γιούπιτερ βγαίνει από μια παλιά μορφή, Jovis-pater, «πατέρας Jovis». Τα λεξικά της λατινικής συνδέουν το Jovis με το ελληνικό όνομα Ζεύς και με μια πολύ παλιά λέξη που σημαίνει «λάμπω», όπως ο φωτεινός ουρανός. Ένας ελληνικός θεός, ο Απόλλωνας, δεν χρειάστηκε καθόλου καινούργιο όνομα. Τον 5ο αιώνα π.Χ., σε μια φοβερή επιδημία, οι Ρωμαίοι υποσχέθηκαν στον Απόλλωνα έναν ναό και του ζήτησαν να προστατέψει την υγεία του λαού. Κράτησαν το ελληνικό του όνομα (Λίβιος 4.25 και 4.29).

Το 217 π.Χ., η Ρώμη βρισκόταν σε μεγάλο κίνδυνο, σε έναν πόλεμο με τον Αννίβα. Οι Ρωμαίοι έκαναν ένα γεύμα για δώδεκα θεούς, βαλμένους ανά δύο σε έξι ανάκλιντρα: ο Γιούπιτερ με τη Γιούνο, ο Νεπτούνος με τη Μινέρβα, ο Μαρς με τη Βένους, ο Απόλλων με τη Διάνα, ο Βουλκάνος με τη Βέστα, και ο Μερκούριος με την Κέρες (Λίβιος 22.10). Να οι ίδιοι δώδεκα θεοί, πρώτα με το ελληνικό και μετά με το ρωμαϊκό τους όνομα:

• Δίας (Ζεύς) – Γιούπιτερ, ο βασιλιάς των θεών
• Ήρα (Ἥρα) – Γιούνο, η βασίλισσα των θεών
• Ποσειδώνας (Ποσειδῶν) – Νεπτούνος, ο θεός της θάλασσας
• Αθηνά (Ἀθηνᾶ) – Μινέρβα, η θεά της σοφίας
• Άρης (Ἄρης) – Μαρς, ο θεός του πολέμου
• Αφροδίτη (Ἀφροδίτη) – Βένους, η θεά του έρωτα και της ομορφιάς
• Απόλλωνας (Ἀπόλλων) – Απόλλων, ο θεός της μουσικής και του φωτός
• Άρτεμη (Ἄρτεμις) – Διάνα, η θεά του κυνηγιού
• Ήφαιστος (Ἥφαιστος) – Βουλκάνος, ο θεός της φωτιάς και των μετάλλων
• Εστία (Ἑστία) – Βέστα, η θεά της φωτιάς του σπιτιού
• Ερμής (Ἑρμῆς) – Μερκούριος, ο αγγελιοφόρος των θεών
• Δήμητρα (Δημήτηρ) – Κέρες, η θεά των σιτηρών και της σοδειάς

Το ταίριασμα δεν είναι τέλειο. Κάθε ρωμαϊκός θεός κράτησε και δικά του παλιά ρωμαϊκά έθιμα και δικές του ιστορίες.

Κοίτα τον ουρανό τη νύχτα. Μερικά λαμπερά «αστέρια» κινούνται σιγά σιγά από νύχτα σε νύχτα. Οι Έλληνες τα έλεγαν πλανῆται, «αυτά που περιπλανιούνται», και από εκεί βγαίνει η λέξη πλανήτης. Στα αρχαία ελληνικά, κάθε πλανήτης είχε το όνομα ενός θεού: «το αστέρι του Δία», «το αστέρι του Ερμή», «το αστέρι της Αφροδίτης». Οι Ρωμαίοι έδωσαν στους πλανήτες τα ονόματα των δικών τους θεών, και τα αγγλικά και πολλές άλλες γλώσσες πήραν τα ρωμαϊκά ονόματα: Mercury, Venus, Mars, Jupiter και Saturn.

Τα νέα ελληνικά κράτησαν τα ελληνικά ονόματα. Ένας μαθητής στην Ελλάδα μαθαίνει ότι οι πλανήτες είναι ο Ερμής, η Αφροδίτη, η Γη, ο Άρης, ο Δίας, ο Κρόνος, ο Ουρανός και ο Ποσειδώνας. Ο Ποσειδώνας ανακαλύφθηκε μόλις το 1846 και πήρε το λατινικό όνομα του θεού της θάλασσας, Neptunus, γι' αυτό τα ελληνικά απλώς το μετέφρασαν σε Ποσειδώνας. Και το σημερινό όνομα Δίας βγαίνει από το Δία, μια άλλη αρχαία μορφή του ονόματος Ζεύς.