Η ενδυμασία των αρχαίων Ελλήνων: χιτώνας, ιμάτιο, πέπλος

Τα ρούχα των αρχαίων Ελλήνων ήταν πολύ απλά. Κάθε ρούχο ήταν ένα μεγάλο ορθογώνιο κομμάτι ύφασμα. Κανείς δεν το έκοβε σε σχήματα, όπως ένα σημερινό πουκάμισο, και δεν υπήρχαν σταθερά νούμερα. Οι γυναίκες του σπιτιού έγνεθαν την κλωστή και ύφαιναν το ύφασμα στον αργαλειό. Τα πιο συνηθισμένα υλικά ήταν το μαλλί, από τα πρόβατα, και το λινό, από το φυτό λινάρι.

Ο τρόπος που δίπλωναν και στερέωναν το ύφασμα έδινε στο ρούχο το όνομά του. Μακριές περόνες, οι περόναι, και πόρπες το κρατούσαν στους ώμους. Η ζώνη το κρατούσε στη μέση. Αν ένα φόρεμα ήταν πολύ μακρύ για περπάτημα, τραβούσαν λίγο ύφασμα πάνω από τη ζώνη. Έτσι το ίδιο ορθογώνιο μπορούσε να γίνει φόρεμα, χιτώνας ή μανδύας.

Πολλά αγάλματα σήμερα φαίνονται λευκά, και στα αγγεία τα ρούχα μοιάζουν συχνά μονόχρωμα. Στην πραγματικότητα, τα ελληνικά υφάσματα ήταν συχνά βαμμένα σε έντονο κόκκινο, κίτρινο, πράσινο ή μοβ. Μπορούσαν επίσης να έχουν σχέδια με γραμμές ή φύλλα στις άκρες.

Ο χιτώνας, χιτών, ήταν ένα μακρύ πουκάμισο, συνήθως από ελαφρύ λινό. Ήταν ραμμένος στα πλάγια και στερεωμένος με περόνη σε κάθε ώμο. Μια σειρά από μικρές περόνες κατά μήκος του χεριού μπορούσε να φτιάξει κάτι σαν μανίκι. Οι γυναίκες φορούσαν τον χιτώνα ως τα πόδια. Οι άντρες που δούλευαν ή ίππευαν φορούσαν κοντό χιτώνα ως το γόνατο, για να κινούνται εύκολα.

Ο πέπλος, πέπλος, ήταν γυναικείο φόρεμα από πιο χοντρό μαλλί. Πριν τον στερεώσει, η γυναίκα δίπλωνε προς τα κάτω το πάνω μέρος του υφάσματος, ώστε ένα δεύτερο στρώμα να κρέμεται στο στήθος. Αυτή η δίπλα είναι το σημάδι του πέπλου. Το φόρεμα στερεωνόταν και στους δύο ώμους και δενόταν με ζώνη.

Ο πέπλος είναι το πιο παλιό από αυτά τα ρούχα. Τον 6ο αιώνα π.Χ., πολλές γυναίκες άρχισαν να φορούν στη θέση του τον πιο ελαφρύ λινό χιτώνα. Τον 5ο αιώνα π.Χ., ο πέπλος έγινε ξανά της μόδας. Τα αγάλματα της θεάς Αθηνάς φορούν συνήθως πέπλο, και στη γιορτή των Παναθηναίων της Αθήνας μετέφεραν στην πομπή έναν καινούριο πέπλο για την Αθηνά.

Πάνω από τον χιτώνα ή τον πέπλο, άντρες και γυναίκες φορούσαν το ιμάτιο, ἱμάτιον. Ήταν ένα πολύ μεγάλο ορθογώνιο ύφασμα, συνήθως μάλλινο. Το τύλιγαν γύρω από το σώμα και πάνω από τον αριστερό ώμο. Οι μεγαλύτεροι άντρες το φορούσαν συχνά γύρω από το κάτω μέρος του σώματος, σαν μακριά φούστα, με την άκρη ριγμένη στον αριστερό ώμο και χωρίς καμία περόνη. Στη ζωφόρο του Παρθενώνα βλέπεις άντρες με μακριά ιμάτια να περπατούν στη μεγάλη πομπή.

Οι νέοι άντρες φορούσαν συχνά τη χλαμύδα, χλαμύς, έναν μικρότερο μάλλινο μανδύα. Στερεωνόταν με περόνη στον δεξιό ώμο και ήταν βολική για ιππασία και ταξίδια. Οι ταξιδιώτες φορούσαν επίσης καπέλο με φαρδύ γείσο για τον καυτό ήλιο και τη βροχή.

Στο σπίτι, οι Έλληνες περπατούσαν συχνά ξυπόλυτοι. Έξω φορούσαν σανδάλια με λεπτά λουριά ή μαλακά παπούτσια και μπότες. Οι γυναίκες έδεναν συχνά τα μακριά μαλλιά τους με μαντίλια ή κορδέλες, και οι άντρες φορούσαν υφασμάτινες κορδέλες στο κεφάλι.

Ο ιστορικός Ηρόδοτος, που έζησε τον 5ο αιώνα π.Χ., διηγείται μια παράξενη ιστορία για τις περόνες των ρούχων (Ιστορίαι 5.87). Η Αθήνα έστειλε στρατιώτες να πολεμήσουν στο νησί της Αίγινας, και μόνο ένας άντρας γύρισε πίσω. Οι γυναίκες των νεκρών στρατιωτών θύμωσαν τόσο, ώστε τον περικύκλωσαν. Η καθεμιά τον ρωτούσε πού ήταν ο άντρας της, και τον τρυπούσαν με τις περόνες των ρούχων τους. Εκείνος πέθανε.

Σύμφωνα με τον Ηρόδοτο, οι Αθηναίοι τιμώρησαν τότε τις γυναίκες αλλάζοντας τα ρούχα τους. Οι γυναίκες έπρεπε να σταματήσουν να φορούν το δωρικό φόρεμα με τις μακριές περόνες. Αντί γι’ αυτό φόρεσαν τον ιωνικό λινό χιτώνα, που δεν χρειαζόταν τέτοιες περόνες. Ο Ηρόδοτος προσθέτει ότι αυτό το φόρεμα δεν ήρθε στην πραγματικότητα από την Ιωνία αλλά από την Καρία, στη Μικρά Ασία.

Δεν μπορούμε να ελέγξουμε αν η ιστορία έγινε πραγματικά. Ίσως είναι μια διήγηση που έλεγαν οι Έλληνες για να εξηγήσουν μια αλλαγή στη μόδα. Δείχνει όμως ότι οι παλιές περόνες ήταν μακριές και μυτερές. Ο Ηρόδοτος λέει μάλιστα ότι δύο άλλες πόλεις έκαναν τότε τις περόνες τους μιάμιση φορά πιο μακριές.