Το μαντείο των Δελφών και η Πυθία

Οι Δελφοί είναι ένας ιερός τόπος ψηλά στις πλαγιές του Παρνασσού, στην κεντρική Ελλάδα. Στην αρχαιότητα ήταν το πιο ξακουστό μαντείο: ένας τόπος όπου οι άνθρωποι ρωτούσαν έναν θεό για το μέλλον. Ο θεός των Δελφών ήταν ο Απόλλωνας, ο θεός του φωτός, της μουσικής και της μαντικής.

Οι Έλληνες έλεγαν έναν μύθο για τους Δελφούς. Ο Δίας ήθελε να βρει το κέντρο του κόσμου. Άφησε δύο αετούς να πετάξουν, έναν προς την ανατολή και έναν προς τη δύση. Οι δύο αετοί συναντήθηκαν πάνω από τους Δελφούς. Γι' αυτό οι Έλληνες ονόμασαν τους Δελφούς ομφαλό της γης. Ένας άλλος μύθος λέει ότι ένα πελώριο φίδι, ο Πύθωνας, φύλαγε τον τόπο, ώσπου ο Απόλλωνας το σκότωσε με τα βέλη του. Το παλιό όνομα των Δελφών ήταν Πυθώ, και από αυτό βγαίνει το όνομα της ιέρειας του Απόλλωνα, της Πυθίας.

Οι αρχαιολόγοι βρήκαν ότι οι άνθρωποι λάτρευαν θεούς στους Δελφούς από τον 9ο αιώνα π.Χ., και ότι το ιερό μεγάλωσε τον 8ο αιώνα π.Χ. Πόλεις από όλο τον ελληνικό κόσμο έρχονταν εδώ, και έχτιζαν μικρούς θησαυρούς για να φυλάνε τα δώρα τους στον Απόλλωνα.

Η Πυθία ήταν μια γυναίκα από τους Δελφούς. Οι άνθρωποι πίστευαν ότι ο Απόλλωνας μιλούσε με το στόμα της. Ο ιστορικός Διόδωρος λέει ότι τα παλιά χρόνια ήταν ένα νεαρό κορίτσι, αλλά αργότερα ήταν μια γυναίκα πάνω από πενήντα χρονών, ντυμένη σαν νεαρό κορίτσι.

Οι επισκέπτες έφερναν δώρα και πρόσφεραν μια θυσία, συχνά μια κατσίκα. Κάτω από τον ναό υπήρχε ένα μικρό δωμάτιο, το άδυτο. Μόνο οι ιερείς μπορούσαν να μπουν εκεί. Εκεί η Πυθία καθόταν σε έναν τρίποδα: ένα ψηλό κάθισμα με τρία πόδια. Έδινε την απάντηση του θεού, τον χρησμό. Οι περισσότεροι χρησμοί που σώζονται είναι σε στίχους. Μερικοί αρχαίοι συγγραφείς λένε ότι οι ιερείς βοηθούσαν να μπουν τα λόγια της σε τάξη, αλλά οι ιστορικοί συζητούν ακόμη πόσο μεγάλος ήταν ο ρόλος τους.

Οι αρχαίοι συγγραφείς μιλούσαν επίσης για ένα άνοιγμα στη γη με έναν παράξενο ατμό, που τον ανέπνεε η Πυθία. Το 1927, Γάλλοι γεωλόγοι δεν βρήκαν κανένα τέτοιο άνοιγμα. Το 2001, μια νέα έρευνα βρήκε δύο ρήγματα στον βράχο κάτω από τον ναό, και ένα αέριο με γλυκιά μυρωδιά, το αιθυλένιο, σε μια πηγή εκεί κοντά. Ήταν αυτό το μυστικό της Πυθίας; Οι επιστήμονες και οι ιστορικοί δεν συμφωνούν ακόμη.

Οι απαντήσεις των Δελφών έγιναν ξακουστές, γιατί συχνά μπορούσαν να σημαίνουν δύο πράγματα. Ο ιστορικός Ηρόδοτος διηγείται δύο γνωστές ιστορίες.

Ο Κροίσος, ένας πολύ πλούσιος βασιλιάς της Λυδίας, ήθελε να επιτεθεί στους Πέρσες. Έστειλε πλούσια δώρα στους Δελφούς και ζήτησε τη συμβουλή του θεού. Η απάντηση ήταν: αν ο Κροίσος επιτεθεί στους Πέρσες, θα καταστρέψει μια μεγάλη αυτοκρατορία. Ο Κροίσος χάρηκε και επιτέθηκε. Όμως έχασε τον πόλεμο, και η μεγάλη αυτοκρατορία που κατέστρεψε ήταν η δική του.

Το 480 π.Χ., ο τεράστιος περσικός στρατός ερχόταν προς την Αθήνα. Οι Αθηναίοι ρώτησαν το μαντείο τι να κάνουν. Η Πυθία είπε ότι ένα «ξύλινο τείχος» θα τους σώσει, και μίλησε για τη «θεία Σαλαμίνα». Ποιο ήταν το ξύλινο τείχος; Μερικοί ηλικιωμένοι Αθηναίοι νόμιζαν ότι ήταν ο φράχτης από αγκάθια που υπήρχε παλιά γύρω από την Ακρόπολη. Όμως ο Θεμιστοκλής είπε ότι το ξύλινο τείχος ήταν ο στόλος, τα ξύλινα πλοία. Οι Αθηναίοι τον εμπιστεύτηκαν, και νίκησαν στη ναυμαχία της Σαλαμίνας.

Σήμερα σώζονται περίπου 615 χρησμοί των Δελφών. Οι ιστορικοί πιστεύουν ότι πολλοί από αυτούς γράφτηκαν μετά τα γεγονότα, για να φαίνεται ότι το μαντείο είχε πάντα δίκιο.

Στον πρόναο του ναού του Απόλλωνα, οι επισκέπτες μπορούσαν να διαβάσουν σύντομα σοφά ρητά. Το πιο γνωστό ήταν το γνώθι σαυτόν, δηλαδή «γνώρισε τον εαυτό σου». Ένα άλλο ήταν το μηδέν άγαν, δηλαδή «τίποτα σε υπερβολή». Ο περιηγητής Παυσανίας λέει ότι οι Επτά Σοφοί της Ελλάδας αφιέρωσαν αυτά τα ρητά στον Απόλλωνα. Το μήνυμά τους ήταν: θυμήσου ότι είσαι άνθρωπος και όχι θεός, και γνώριζε τα όριά σου.

Το μαντείο λειτούργησε για πάνω από χίλια χρόνια. Ο συγγραφέας Πλούταρχος, που έζησε γύρω στο 100 μ.Χ., ήταν ιερέας στους Δελφούς για πολλά χρόνια. Ο ναός που τα ερείπιά του βλέπουμε σήμερα τελείωσε το 334–333 π.Χ. Αργότερα, η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία έγινε χριστιανική. Μετά τους νόμους του αυτοκράτορα Θεοδοσίου Α΄ κατά των παλιών θρησκειών, στο τέλος του 4ου αιώνα μ.Χ., ο ναός εγκαταλείφθηκε.

Πολύ αργότερα, ένα χωριό, το Καστρί, βρισκόταν πάνω στα ερείπια. Το 1892, η Γαλλική Σχολή Αθηνών άρχισε τη «Μεγάλη Ανασκαφή», και το ιερό ήρθε ξανά στο φως. Από το 1987, οι Δελφοί είναι Μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO. Και οι Έλληνες λένε ακόμη σήμερα «γνώθι σαυτόν».