Η Ακρόπολη της Αθήνας

Η λέξη ακρόπολη είναι ελληνική: ἄκρος σημαίνει «ο πιο ψηλός» και πόλις σημαίνει «πόλη». Άρα ἀκρόπολις είναι η «ψηλή πόλη», το πιο ψηλό μέρος μιας πόλης, όπου οι άνθρωποι μπορούσαν να αμυνθούν. Πολλές ελληνικές πόλεις είχαν ακρόπολη, αλλά η πιο διάσημη είναι η Ακρόπολη της Αθήνας.

Είναι ένας μεγάλος βράχος στη μέση της Αθήνας. Οι πλευρές του είναι απότομες, και μόνο από τη δυτική πλευρά ανεβαίνει κανείς εύκολα. Δυνατά τείχη προστατεύουν την κορυφή εδώ και πάνω από 3.300 χρόνια. Το πρώτο τείχος χτίστηκε τον 13ο αιώνα π.Χ., γύρω από την κατοικία ενός Μυκηναίου άρχοντα.

Τον 8ο αιώνα π.Χ. ο βράχος έγινε ιερός τόπος. Οι Αθηναίοι λάτρευαν εκεί την Αθηνά, τη θεά που προστάτευε την πόλη τους. Το όνομά της και το όνομα της πόλης μοιάζουν πολύ: Ἀθηνᾶ και Ἀθῆναι. Κάθε χρόνο οι Αθηναίοι έκαναν μια μεγάλη γιορτή για εκείνη, τα Παναθήναια.

Το 490 π.Χ. οι Αθηναίοι νίκησαν τον περσικό στρατό στον Μαραθώνα. Λίγο μετά άρχισαν να χτίζουν έναν τεράστιο νέο ναό στην Ακρόπολη. Όμως δεν τελείωσε ποτέ. Το 480 π.Χ. οι Πέρσες ξαναήρθαν, κατέλαβαν την Αθήνα και κατέστρεψαν τους ναούς πάνω στον βράχο.

Για μερικά χρόνια ο ιερός τόπος έμεινε ερειπωμένος. Έπειτα, το 448 π.Χ., οι Αθηναίοι αποφάσισαν να τον ξαναχτίσουν. Εκείνη την εποχή η Αθήνα ήταν πλούσια και δυνατή. Ο αρχηγός της, ο Περικλής, ξεκίνησε ένα μεγάλο πρόγραμμα έργων που κράτησε ως το τέλος του αιώνα.

Ο Έλληνας συγγραφέας Πλούταρχος μας λέει ότι ο Περικλής διάλεξε τον γλύπτη Φειδία να επιβλέπει όλα τα έργα. Αρχιτέκτονες του Παρθενώνα ήταν ο Ικτίνος και ο Καλλικράτης. Χτίστες και γλύπτες δούλεψαν πολλά χρόνια με λαμπερό λευκό μάρμαρο (μάρμαρον). Έκαναν τα κτίρια τόσο όμορφα, που άνθρωποι από όλο τον κόσμο έρχονται ακόμα να τα δουν.

Οι επισκέπτες ανεβαίνουν ακόμα από τη δυτική πλευρά, και βλέπουν ακόμα τέσσερα κτίρια από την εποχή του Περικλή:

• Τα Προπύλαια («η πύλη»): η μεγαλοπρεπής είσοδος, που την έχτισε ο αρχιτέκτονας Μνησικλής το 437–432 π.Χ. Δεν τελείωσε ποτέ εντελώς, γιατί ξέσπασε πόλεμος ανάμεσα στην Αθήνα και τη Σπάρτη.
• Ο Παρθενώνας: ο μεγάλος ναός της Αθηνάς Παρθένου, δηλαδή «της Αθηνάς της κόρης», χτισμένος το 447–438 π.Χ. Έχει 8 κίονες σε κάθε στενή πλευρά και 17 σε κάθε μακριά. Μέσα στεκόταν ένα άγαλμα της Αθηνάς από χρυσό και ελεφαντόδοντο, έργο του Φειδία. Μια μακριά σκαλισμένη ζώνη, η ζωφόρος, έδειχνε τη γιορτή των Παναθηναίων.
• Ο ναός της Αθηνάς Νίκης (νίκη σημαίνει θρίαμβος στη μάχη): ένας μικρός, κομψός ναός κοντά στην είσοδο, χτισμένος το 427–424 π.Χ.
• Το Ερέχθειο: ναός για την Αθηνά και τον θεό της θάλασσας Ποσειδώνα, χτισμένος το 421–406 π.Χ. Η διάσημη πρόστασή του έχει έξι αγάλματα νεαρών γυναικών που κρατούν τη στέγη: τις Καρυάτιδες.

Μετά την αρχαιότητα τα κτίρια άλλαξαν πολλές φορές χρήση. Ο Παρθενώνας έγινε χριστιανική εκκλησία, και αργότερα, επί οθωμανικής κυριαρχίας, τζαμί. Το 1687 ένας βενετικός στρατός επιτέθηκε στην Ακρόπολη. Οι Οθωμανοί στρατιώτες φύλαγαν μπαρούτι μέσα στον Παρθενώνα. Κατά τον βομβαρδισμό το μπαρούτι εξερράγη, και μεγάλα κομμάτια του ναού γκρεμίστηκαν.

Στις αρχές του 1800 άνθρωποι του Βρετανού λόρδου Έλγιν πήραν πολλά γλυπτά, και μαζί μία από τις Καρυάτιδες. Από το 1833 η Ακρόπολη είναι αρχαιολογικός χώρος του νέου ελληνικού κράτους. Από το 1975 μια επιτροπή ειδικών καθοδηγεί προσεκτικές αναστηλώσεις, πέτρα πέτρα. Το 1987 η UNESCO έγραψε την Ακρόπολη στον Κατάλογο της Παγκόσμιας Κληρονομιάς.

Ο βράχος ανήκει και στη σύγχρονη ιστορία. Το 1941, στον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, Γερμανοί στρατιώτες ύψωσαν τη σημαία τους στην Ακρόπολη. Ένα βράδυ δύο νεαροί Έλληνες ανέβηκαν κρυφά και την κατέβασαν. Θα διαβάσεις την ιστορία τους πιο κάτω.