Ήριννα

Η Ήριννα ανήκει στην ιστορία της ελληνικής ποίησης μέσα από ένα μικρό, φθαρμένο σώμα έργων και τον θαυμασμό μεταγενέστερων αναγνωστών. Συνήθως τοποθετείται στον τέταρτο αιώνα π.Χ., αλλά οι σωζόμενες μαρτυρίες δεν θεμελιώνουν ασφαλή βιογραφία. Οι αρχαίες πηγές διαφωνούν για την πατρίδα της και η μεταγενέστερη διήγηση ότι ήταν σύντροφος της Σαπφώς δεν καθορίζει τη χρονολόγησή της. Η παράδοση ότι πέθανε δεκαεννιά χρονών ίσως προέρχεται από την ποιητική φωνή, όχι από ανεξάρτητη βιογραφία. Το όνομά της εμφανίζεται επίσης με διαφορετικές γραφές. Οι αβεβαιότητες κάνουν ιδιαίτερα σημαντικά τα ποιήματα και τη μετάδοσή τους.

Το γνωστότερο έργο της είναι η «Ἠλακάτη», που παραδοσιακά περιγράφεται ως ποίημα τριακοσίων εξαμέτρων. Ένα εκτενές αλλά ελλιπές απόσπασμα διασώζει μια φωνή που θυμάται τη Βαυκίδα, τα παιδικά παιχνίδια και την απώλεια. Ανασκαφές στην Οξύρρυγχο το 1928 έφεραν στο φως τον πάπυρο PSI IX 1090, που πρωτοδημοσιεύτηκε το 1929. Το αρχείο χρονολογεί σήμερα το υλικό αντίγραφο στα τέλη του δεύτερου αιώνα μ.Χ., πολλούς αιώνες μετά τη συνήθη προτεινόμενη χρονολόγηση του ποιήματος. Οι φθαρμένοι στίχοι άλλαξαν τη σύγχρονη γνώση της ποίησής της. Τρία επιγράμματα της Ελληνικής Ανθολογίας παραδίδονται επίσης με το όνομά της, αλλά η πατρότητά τους αμφισβητείται. Τα κείμενα φανερώνουν πλουσιότερη λογοτεχνική πρόσληψη από τα λίγα ασφαλή βιογραφικά στοιχεία.

Το ποίημα «Ἠλακάτη» φέρνει την παιδική ανάμνηση μέσα σε θρήνο για τη Βαυκίδα. Παιχνίδια, κοινή εργασία και τρομακτικές παιδικές μορφές δίνουν στην απώλεια συγκεκριμένο κόσμο. Ο τίτλος ονομάζει το εργαλείο που κρατά τις ίνες για το γνέσιμο, τοποθετώντας την οικιακή δραστηριότητα δίπλα στη λόγια μορφή του εξαμέτρου. Η σωζόμενη γλώσσα αναμειγνύει διαλεκτικά και επικά στοιχεία. Οι φθαρμένοι στίχοι απαιτούν εκδοτική κρίση, οπότε μια συνεχής σύγχρονη μετάφραση περιλαμβάνει αναγκαστικά αποφάσεις για τα κενά. Οι οικείες αναμνήσεις της ομιλήτριας ανήκουν σε επεξεργασμένο ποίημα· δεν αποδεικνύουν μόνες τους κάθε βιογραφική λεπτομέρεια.

Τα τρία αποδιδόμενα επιγράμματα εξετάζουν συγγενικά ζητήματα παρουσίας και απουσίας. Η Ελληνική Ανθολογία 7.710 δίνει στη Βαυκίδα φωνή που απευθύνεται στα μνημειακά αντικείμενα του τάφου της· το 7.712 βάζει τον τάφο να μιλά και μετατρέπει τη γαμήλια γιορτή σε πένθος. Κανένα δεν τεκμηριώνει ότι σώζεται αναγνωρισμένο ενεπίγραφο μνημείο. Το επίγραμμα 6.352 επαινεί πορτρέτο της Αγαθαρχίδας: η ομοιότητα μοιάζει πλήρης εκτός από την ομιλία. Το ποίημα επιτρέπει στους αναγνώστες να φανταστούν το θέμα μέσα από λέξεις. Το παράθεμά μας προέρχεται από την αρχή του, με σαφή δήλωση της αμφισβητούμενης πατρότητας. Η αντίθεση ζωγραφισμένης όψης και ζωντανής φωνής εμπνέει νέα νεοελληνική άσκηση με βλέπω, μιλώ και την άρνηση δεν.

Διαβάστε το 6.352 της Ελληνικής Ανθολογίας στην ψηφιακή έκδοση Anthologia Graeca μαζί με το προσαρμοσμένο νεοελληνικό κείμενό μας. Προσέξτε την ιδέα ότι το πορτρέτο θα ολοκληρωνόταν αν είχε ομιλία. Φτιάξτε μια απλή νέα ζωγραφιά μιας φίλης ή ενός φανταστικού προσώπου. Περιγράψτε πρόσωπο και χέρια και γράψτε «Η ζωγραφιά δεν μιλά». Πείτε «Η φίλη μου μιλά» και προσθέστε «Γεια σου» ως φανταστικό χαιρετισμό. Συγκρίνετε το μιλά με το δεν μιλά. Εξασκείτε περιγραφή στον ενεστώτα και άρνηση μέσα από αρχαία καλλιτεχνική ιδέα· το διαλεκτικό επίγραμμα χρειάζεται απόδοση και δεν αποτελεί το ίδιο Νέα Ελληνικά επιπέδου Α2.

• Ο πάπυρος PSI IX 1090 φυλάσσεται στη Biblioteca Medicea Laurenziana της Φλωρεντίας.
• Η «Ἠλακάτη» είχε κατά την παράδοση τριακόσιους στίχους· σώζεται αποσπασματικά.
• Τα αποδιδόμενα επιγράμματα δίνουν φωνή σε νεκρή κοπέλα και τάφο, ενώ το ποίημα του πορτρέτου φαντάζεται την ομιλία που λείπει από την εικόνα.