Veshja në Greqinë e lashtë: kitoni, himationi, peplosi

Rrobat e grekëve të lashtë ishin shumë të thjeshta. Çdo veshje ishte një drejtkëndësh i madh pëlhure. Askush nuk e priste në forma si një këmishë e sotme, dhe nuk kishte masa të caktuara. Gratë e shtëpisë tjerrnin fillin dhe endnin pëlhurën në vegjë. Materialet më të zakonshme ishin leshi i deleve dhe liri, që bëhet nga një bimë.

Mënyra si palosej dhe mbërthehej pëlhura i jepte veshjes emrin. Gjilpëra të gjata, περόναι, dhe kapëse e mbanin te supet. Një brez, ζώνη, e mbante në mes. Nëse një fustan ishte shumë i gjatë për të ecur, një pjesë e pëlhurës tërhiqej sipër brezit. Kështu i njëjti drejtkëndësh mund të bëhej fustan, tunikë ose mantel.

Shumë statuja sot duken të bardha, dhe në vazo rrobat shpesh duken me një ngjyrë. Në të vërtetë, pëlhura greke shpesh ngjyrosej në të kuqe të ndezur, të verdhë, të gjelbër ose vjollcë. Në anët e saj mund të kishte edhe motive me vija ose gjethe.

Kitoni, χιτών, ishte një tunikë, zakonisht prej liri të lehtë. Ishte i qepur anash dhe i mbërthyer me gjilpërë në secilin sup. Një varg gjilpërash të vogla përgjatë krahëve mund të formonte diçka si mëngë. Gratë e mbanin kitonin deri te këmbët. Burrat që punonin ose kalëronin mbanin një kiton të shkurtër deri te gjuri, që të lëviznin lehtë.

Peplosi, πέπλος, ishte një fustan grash prej leshi më të trashë. Para se ta mbërthente, gruaja e paloste poshtë pjesën e sipërme të pëlhurës, që një shtresë e dytë të varej mbi gjoks. Kjo palë është shenja e peplosit. Fustani mbërthehej në të dy supet dhe lidhej me brez.

Peplosi është më i vjetri nga këto veshje. Në shekullin VI p.e.s. shumë gra filluan të vishnin në vend të tij kitonin më të lehtë prej liri. Në shekullin V p.e.s. peplosi u bë sërish në modë. Statujat e perëndeshës Athina zakonisht vishen me peplos, dhe në festën e Panatenaieve në Athinë, në procesion çohej një peplos i ri për Athinën.

Mbi kitonin ose peplosin, burrat dhe gratë vishnin himationin, ἱμάτιον. Ishte një drejtkëndësh shumë i madh pëlhure, zakonisht leshi. E mbështillnin rreth trupit dhe sipër supit të majtë. Burrat e moshuar shpesh e mbanin rreth pjesës së poshtme të trupit si një fund të gjatë, me cepin të hedhur mbi supin e majtë dhe pa asnjë gjilpërë. Në frizën e Partenonit shihen burra me himatione të gjata që ecin në procesionin e madh.

Djemtë e rinj shpesh vishnin klamidën, χλαμύς, një mantel leshi më të vogël. Mbërthehej në supin e djathtë dhe ishte e përshtatshme për kalërim dhe udhëtim. Udhëtarët mbanin edhe një kapele me strehë të gjerë kundër diellit të nxehtë dhe shiut.

Në shtëpi grekët shpesh ecnin këmbëzbathur. Jashtë mbanin sandale, σανδάλια, me rripa të hollë, ose këpucë të buta dhe çizme. Gratë shpesh i lidhnin flokët e gjatë me shami ose shirita, dhe burrat mbanin shirita pëlhure rreth kokës.

Historiani Herodot, që jetoi në shekullin V p.e.s., tregon një histori të çuditshme për gjilpërat e rrobave (Historitë 5.87). Athina dërgoi ushtarë të luftonin në ishullin Egjina, dhe vetëm një burrë u kthye në shtëpi. Gratë e ushtarëve të vrarë u zemëruan aq shumë sa e rrethuan. Secila e pyeste ku ishte burri i saj, dhe e shpuan me gjilpërat e rrobave të tyre. Ai vdiq.

Sipas Herodotit, athinasit pastaj i ndëshkuan gratë duke u ndryshuar veshjen. Gratë duhej të mos e vishnin më fustanin dorik me gjilpërat e gjata. Në vend të tij veshën kitonin jonik prej liri, që nuk kishte nevojë për gjilpëra të tilla. Herodoti shton se ky fustan në të vërtetë nuk vinte nga Jonia, por nga Karia, në Azinë e Vogël.

Nuk mund ta verifikojmë nëse ngjarja ndodhi vërtet. Ndoshta është një tregim që grekët e thoshin për të shpjeguar një ndryshim në modë. Por ai tregon se gjilpërat e vjetra ishin të gjata dhe të mprehta. Herodoti thotë madje se dy qytete të tjera i bënë pastaj gjilpërat e tyre një herë e gjysmë më të gjata.