Hopliti: armatimi i ushtarit grek

Hopliti (ὁπλίτης) ishte një ushtar këmbësor grek i armatosur rëndë. Emri vjen nga ὅπλα, «armë» ose «pajisje». Disa libra thonë se vjen nga një mburojë që quhej hoplon, por autorët grekë zakonisht e quanin mburojën ἀσπίς. Në shekullin VI p.e.s. hoplitët u bënë forca kryesore luftarake e qyteteve-shtete greke.

Hopliti ishte qytetar i qytetit për të cilin luftonte. Duhej ta blinte vetë armatimin, dhe bronzi ishte i shtrenjtë. Prandaj vetëm burrat më të pasur mund të bëheshin hoplitë. Më të varfrit luftonin si ushtarë të lehtë, me hobe, harqe ose shtiza për hedhje. Vetëm shumë të pasurit mund të mbanin kuaj, kështu që ushtritë greke kishin pak kalorës.

Hoplitët e të njëjtit qytet nuk vishnin të gjithë të njëjtën uniformë: secili sillte armaturën që kishte. Spartanët ishin përjashtimi, sepse pajisjet e tyre ishin të gjitha njësoj.

Muzetë në mbarë botën ruajnë pjesë të armaturave të hoplitëve, dhe vazot greke tregojnë hoplitë që përgatiten për luftë. Ja çfarë mbante një hoplit, nga koka te këmbët:

• Përkrenarja (κράνος): prej bronzi. Lloji më i zakonshëm, përkrenarja korintike, mbulonte gjithë fytyrën përveç syve dhe gojës. E mbronte mirë kokën, por ushtari nuk shihte dhe nuk dëgjonte shumë mirë. Shumë përkrenare kishin një kreshtë prej qimesh kali.
• Parzmorja (θώραξ): një e rëndë prej bronzi në formë kambane, ose një më e lehtë prej shtresash liri të ngjitura bashkë.
• Mbrojtëset e këmbëve (κνημῖδες): mbrojtëse bronzi për pjesën e poshtme të këmbëve.
• Mburoja (ἀσπίς): e madhe dhe e rrumbullakët, prej druri e mbuluar me një fletë bronzi. Hopliti fuste krahun e majtë në një rrip në mes dhe mbante një dorezë pranë buzës. Shumë mburoja kishin një shenjë të pikturuar, që t'i njihnin miqtë ose për të trembur armikun.
• Shtiza (δόρυ): rreth 2 metra e gjatë, me majë bronzi. Përdorej për të goditur me majë, zakonisht jo për ta hedhur. Një majë e rëndë bronzi në skajin tjetër e mbante në ekuilibër.
• Shpata (ξίφος): një armë e dytë e shkurtër, e varur në anën e majtë.

Hoplitët nuk luftonin vetëm. Qëndronin krah për krah në radhë të gjata nëpër fushën e betejës. Kjo formacion quhej falangë (φάλαγξ). Mburoja e secilit mbulonte anën e majtë të trupit të tij dhe anën e djathtë të shokut pranë. Kështu çdo hoplit kishte nevojë për shokun pranë, dhe shoku kishte nevojë për të.

Historiani athinas Tukididi vuri re diçka. Çdo ushtar përpiqej ta fshihte anën e tij të djathtë, të pambrojtur, pas mburojës së shokut. Për këtë arsye, shkruan ai, ushtritë zhvendoseshin gjithmonë pak djathtas kur marshonin drejt betejës (Tukididi 5.71).

Kur dy radhët përplaseshin, hoplitët shtynin me mburoja dhe godisnin me shtiza. Duhej punë në grup dhe stërvitje. Kush ikte, linte një boshllëk që armiku mund ta përdorte, prandaj ishte shumë e rëndësishme ta ruaje mburojën. Plutarku, që shkroi shekuj më vonë, tregon për një nënë spartane që i dha të birit mburojën dhe i tha: «Ose me të, ose mbi të.» Donte të thoshte: kthehu me mburojën tënde, ose të të sjellin mbi të.

Shumë fjalë të hoplitit jetojnë ende. Në ushtrinë greke të sotme, një οπλίτης është ushtar pa gradë, ndryshe nga oficerët. Shërbimi ushtarak quhet θητεία; në greqishten e lashtë θητεία donte të thoshte punë me pagesë për dikë tjetër. Kështu, një i ri grek që kryen shërbimin ushtarak është një «οπλίτης θητείας».

Edhe armatimi jeton në fjalë. Një motoçiklist ose një zjarrfikës mban κράνος. Policia kundër trazirave mban ασπίδα. Θώρακας është edhe fjala për kraharorin: mjeku mund të kërkojë një «ακτινογραφία θώρακος», një radiografi të kraharorit. Shprehja «η αιχμή του δόρατος», «maja e shtizës», do të thotë pjesa e parë dhe më e mprehtë e një sulmi. Dhe όπλο është fjala e përditshme greke për çdo armë.