Simpoziumi në Greqinë e lashtë

Fjala greke συμπόσιον do të thotë «të pish bashkë»: σύν (me) + πίνω (pi). Simpoziumi vinte pas darkës, δεῖπνον. Tryezat me ushqim hiqeshin, dhe pastaj fillonin vera, muzika dhe biseda.

Simpoziumi bëhej në një shtëpi private, në një dhomë të veçantë që quhej ἀνδρών, «dhoma e burrave». Përgjatë mureve ishin shtretër, secili quhej κλίνη. Dhomat shpesh ndërtoheshin për shtatë, njëmbëdhjetë ose pesëmbëdhjetë shtretër, me rreth dy të ftuar në secilin. Pra, simpoziumi ishte një grup i vogël miqsh, jo një gosti e madhe.

Të ftuarit nuk uleshin. Shtriheshin mbi krahun e majtë, të mbështetur në një jastëk, dhe e mbanin kupën në dorën e djathtë. Të ftuarit ishin burra, kryesisht qytetarë të pasur. Gratë e familjeve të tyre nuk merrnin pjesë. Gra të tjera ishin aty për të punuar: skllave që shërbenin, muzikante dhe valltare, si dhe ἑταῖραι, shoqëruese të paguara.

Grekët pothuajse kurrë nuk e pinin verën, οἶνος, të pastër. E përzienin me ujë në një enë të madhe, κρατήρ (krater), nga folja κεράννυμι, «përziej». Pastaj një skllav mbushte kupat; ai që hidhte verën ishte οἰνοχόος (kupëmbajtësi). Të ftuarit pinin nga një kupë e gjerë dhe e cekët me dy doreza, κύλιξ, ose nga kupa të tjera. Shumë nga kupat dhe kraterët e pikturuar që shohim sot në muze janë bërë për simpoziume.

Një nga të ftuarit zgjidhej udhëheqës, συμποσίαρχος (simposiark). Ai vendoste sa e fortë do të ishte përzierja dhe sa kraterë do të pinte grupi. Anakreonti, poet i shekullit VI p.e.s., i kërkon një djali të hedhë dhjetë masa ujë dhe pesë verë, që të argëtohet pa u bërë i dhunshëm (fragmenti 356a). Në një komedi të Eubulit, të cituar nga Atheneu (2.36b–c), perëndia Dioniz thotë se njerëzit e mençur pinë tre kraterë: një për shëndetin, një për dashurinë dhe kënaqësinë, një për gjumin. Nga i katërti e tutje vijnë fyerjet, britmat dhe zënkat.

Të pije verë të fortë, të papërzier, shihej si zakon i të huajve. Herodoti (6.84) tregon një histori spartane: mbreti Kleomen u çmend sepse kishte mësuar nga skithët të pinte verë të fortë.

Simpoziumi fillonte me perënditë. Në Gostinë e Platonit (176a), pas darkës të ftuarit bëjnë një σπονδή, një derdhje vere si flijim, këndojnë një himn për perëndinë dhe vetëm atëherë fillojnë të pinë.

Pastaj mbrëmja mund të merrte shumë forma:

• Këngë. Të ftuarit këndonin këngë të shkurtra, shpesh me lirë, për miqësinë, dashurinë, verën ose politikën. Poetë si Alkeu dhe Anakreonti shkruan shumë nga poezitë e tyre për këto mbrëmje.
• Muzikë dhe vallëzim. Shpesh një vajzë i binte αὐλός, një fyelli të dyfishtë, dhe dilnin valltarë ose akrobatë.
• Lojëra. Në lojën κότταβος, i ftuari hidhte pikat e fundit të verës nga kupa e tij drejt një shenje.
• Bisedë. Të ftuarit mbanin fjalime, thoshin gjëegjëza dhe debatonin.

Simpoziumi më i famshëm është një libër. Në Gostinë e Platonit, që zhvillohet në shtëpinë e poetit Agaton në Athinë, të ftuarit bien dakord që secili të pijë sa të dojë. E largojnë vajzën që i bie fyellit (176e) dhe mbajnë fjalime për të lavdëruar Erosin, perëndinë e dashurisë; flet edhe Sokrati. Edhe Ksenofoni shkroi një Gosti me Sokratin si të ftuar. Historianët na kujtojnë se këta libra tregojnë një gosti ideale; shumë mbrëmje të vërteta ishin më të zhurmshme dhe mbaronin me një shëtitje të zhurmshme nëpër rrugë, κῶμος.

Shumë fjalë të simpoziumit janë ende të gjalla, por disa e kanë ndryshuar punën. Fjalori Triandafilidis i greqishtes së re i jep fjalës συμπόσιο dy kuptime: gostinë e lashtë me verë, ose një drekë shumë të pasur me shumë të ftuar, dhe një takim shkencëtarësh që mbajnë kumtesa, si në «ιατρικό συμπόσιο» (simpozium mjekësor). Kuptimi i dytë u kthye në greqisht nëpërmjet anglishtes «symposium».

Κρατήρας në muze është ende ena e lashtë e përzierjes, por shumica e grekëve e përdorin për grykën e një vullkani ose për një krater në Hënë. Κύλικα është tani vetëm fjalë muzeu. Fjala κλίνη sot është zyrtare: hotelet dhe spitalet e masin madhësinë e tyre me shtretër, «κλίνες».

Për vetë pijen, në tavernë grekët kërkojnë κρασί. Fjala e vjetër οίνος jeton në gjuhën zyrtare: në etiketa, në fjalë si οινοποιείο (kantinë vere) dhe në kishë, ku buka dhe vera janë «ο άρτος και ο οίνος». Uji sot quhet νερό, jo ὕδωρ, megjithëse ὕδωρ mbijeton në fjalë si υδραυλικός (hidraulik).