grecfacilegrecfacile
Αποσπάσματα του παπύρου της Οξυρύγχου P.Oxy. 2617 με στίχους από τη «Γηρυονηίδα» του Στησίχορου· φωτογραφία του χειρογράφου, όχι πορτρέτο του ποιητή.
Αποσπάσματα του παπύρου της Οξυρύγχου P.Oxy. 2617 με στίχους από τη «Γηρυονηίδα» του Στησίχορου· φωτογραφία του χειρογράφου, όχι πορτρέτο του ποιητή. · Oxyrynchus Database · Public domain · Wikimedia Commons

B2Antiguidade · Poeta lírico

Estesícoro

Στησίχορος

c. 630 BC – c. 555 BC · Hímera (Sicília) · Magna Grécia

Estesícoro (Στησίχορος) foi um poeta lírico do Ocidente grego, ativo no final do século VII e início do VI a.C. e ligado sobretudo a Hímera, na Sicília. Narrou mitos heroicos sobre Héracles, Troia, Tebas e Orestes em longos poemas cantados que os críticos antigos comparavam à epopeia. Hoje é conhecido sobretudo pela Palinódia, em que retirou uma história anterior sobre Helena. Essa mudança de versão presta-se naturalmente à prática do discurso indireto.

A vida

A tradição biográfica antiga situa Estesícoro entre o último quarto do século VII e a primeira metade do século VI a.C. Malcolm Davies e Patrick Finglass, editores da edição moderna de referência (2014), datam a sua atividade sobretudo da primeira metade do século VI. Fontes antigas ligam-no a Hímera, cidade grega da costa norte da Sicília, enquanto outras referem Metauro (Mataurus), no sul de Itália; os estudiosos ainda debatem se nasceu numa e se mudou para a outra. Segundo a tradição, o seu verdadeiro nome era Tísias, e Στησίχορος, aproximadamente «aquele que organiza o coro», era um nome nascido do seu trabalho com o canto coral. As grafias Stesichorus, Stesichoros e Stisichoros designam todas o mesmo poeta.

Poucos factos da sua vida são seguros, e a maioria das histórias sobre ele foi contada muito depois da sua morte. A mais famosa é relatada por Platão no Φαῖδρος (Fedro): Estesícoro perdeu a visão depois de falar mal de Helena de Troia, compreendeu a causa, compôs uma palinódia, um canto que diz o contrário, e voltou a ver de imediato. Trata-se de uma tradição antiga, não de um acontecimento documentado. Alguns testemunhos antigos ligam-no também a uma estadia em Esparta, onde Helena era venerada. O que se pode dizer com mais segurança é que trabalhou nas cidades gregas do Ocidente, numa língua literária dórica rica em palavras homéricas.

A obra

Os estudiosos alexandrinos reuniram a poesia de Estesícoro em 26 livros, mas sobrevivem apenas cerca de cem fragmentos, na maioria curtos. Os títulos mostram a sua amplitude: a Γηρυονηίς (Gerioneida), sobre Héracles e o monstro de três corpos Gerião; a Ἰλίου Πέρσις (Saque de Troia) e os Νόστοι (Regressos) do ciclo troiano; uma Ὀρέστεια (Oresteia); e Ἐριφύλη (Erífile), do mito tebano. O crítico romano Quintiliano escreveu que ele sustentou na lira o peso da poesia épica. Os poemas eram longos: um papiro da Gerioneida publicado em 1967 (P.Oxy. 2617) tem na margem o número de verso 1300, embora apenas cerca de 180 versos sejam legíveis. Um papiro de Lille, publicado em 1976, conserva o discurso de uma mãe aos filhos Etéocles e Polinices; os seus editores atribuíram-no a Estesícoro, mas nem todos os estudiosos o aceitam.

Os autores antigos atribuíam-lhe também a primeira tríade coral de estrofe, antístrofe e epodo, lembrada no dito τρία Στησιχόρου (os três de Estesícoro). Os seus poemas mais discutidos dizem respeito a Helena. Na Palinódia negou que ela alguma vez tivesse navegado para Troia: os versos citados por Platão começam com «esta história não é verdadeira». Na versão ligada à Palinódia, apenas um fantasma (εἴδωλον) de Helena foi a Troia. Ainda se discute se houve uma Palinódia ou duas. A peça de Eurípides Ἑλένη (Helena) segue esta versão alternativa.

O legado na Grécia de hoje

Hoje Estesícoro lê-se em antologias gregas de lírica arcaica, incluindo o manual online do Centro da Língua Grega (Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας), que regista o fragmento da palinódia. A sua Helena-fantasma vive também na Ἑλένη de Eurípides. Experimente: leia os três versos citados com a nossa versão em grego moderno e escreva depois duas frases em grego moderno. Primeira: Ο Όμηρος λέει ότι η Ελένη πήγε στην Τροία (Homero diz que Helena foi para Troia). Segunda: Ο Στησίχορος, όμως, γράφει ότι δεν πήγε ποτέ (Estesícoro, no entanto, escreve que ela nunca foi). Depois acrescente uma frase que comece com λέγεται ότι (diz-se que) sobre a história da cegueira. O nível B2 descreve esta prática adaptada, não a leitura autónoma do original dórico antigo.

Sabia que…?

  • Segundo a tradição, o seu verdadeiro nome era Tísias; Estesícoro significa aproximadamente «aquele que organiza coros».
  • Um fragmento de papiro da Gerioneida tem o número de verso 1300.
  • Palinódia vem de πάλιν (para trás, ao contrário) e ᾠδή (canto): um canto que diz o contrário.
  • O dito antigo τρία Στησιχόρου (os três de Estesícoro) refere-se à estrofe, à antístrofe e ao epodo.

Obras principais

Título gregoTítuloAno
ΓηρυονηίςGerioneida — Héracles e Gerião?
Ἰλίου ΠέρσιςO saque de Troia?
ὈρέστειαOresteia?
ἙλέναHelena?
ΠαλινῳδίαPalinódia — a retratação sobre Helena?
Θηβαϊκό ποίημα (πάπυρος της Λιλ)Poema tebano — papiro de Lille, atribuição discutida?

Uma frase para reter

οὐκ ἔστ᾽ ἔτυμος λόγος οὗτος, οὐδ᾽ ἔβας ἐν νηυσὶν εὐσέλμοις, οὐδ᾽ ἵκεο Πέργαμα Τροίας.

Em grego de hojeΔεν είναι αληθινή αυτή η ιστορία· δεν μπήκες στα καλοφτιαγμένα καράβια, δεν έφτασες στα κάστρα της Τροίας.

ouk ést’ étymos lógos hoûtos, oud’ ébas en nēusìn eusélmois, oud’ híkeo Pérgama Troíās.

Esta história não é verdadeira: nunca subiste às naus bem construídas, nunca chegaste às torres de Troia.

Στησίχορος, Παλινῳδία, απόσπ. 192 PMG· Πλάτων, Φαῖδρος 243a
B2

Ler sobre Estesícoro em grego (B2)

Palavras do texto

  • versão
  • fragmento
  • tradição
  • mito
  • sobrevivo
  • sou castigado
  • defendo, afirmo
  • verdadeiro

Experimente uma lição B2 gratuitaSem conta para os três primeiros exercícios.

Outros do nível B2

Grécia moderna · PoetisaKiki Dimoula1931 – 2020Grécia moderna · PoetaAngelos Sikelianos1884 – 1951Antiguidade · TragediógrafoEurípidesc. 480 BC – 406 BCGrécia moderna · PoetaKostis Palamas1859 – 1943Grécia moderna · Contista e poetaGeorgios Vizyinos1849 – 1896Antiguidade · Historiador e soldadoXenofontec. 430 BC – c. 354 BCAntiguidade · Biógrafo e ensaístaPlutarcoc. 46 – c. 120Antiguidade · FilósofoHeraclitoc. 535 BC – c. 475 BCAntiguidade · EstadistaPériclesc. 495 BC – 429 BCGrécia moderna · EstadistaEleftherios Venizelos1864 – 1936Grécia moderna · Primeiro governador da GréciaIoannis Kapodistrias1776 – 1831Grécia moderna · PoetaLorentzos Mavilis1860 – 1912Grécia moderna · Romancista, contistaAndreas Karkavitsas1865 – 1922Grécia moderna · Realizador de cinema e encenador de teatroMichael Cacoyannis1922 – 2011Grécia moderna · CompositorVangelis1943 – 2022Grécia moderna · RomancistaDido Sotiriou1909 – 2004Grécia moderna · Dramaturgo e letristaIákovos Kambanellis1922 – 2011Grécia moderna · Primeiro-ministro, reformadorCharilaos Trikoupis1832 – 1896Grécia moderna · Romancista, ensaístaGiorgos Theotokas1905 – 1966Grécia moderna · RomancistaPandelis Prevelakis1909 – 1986Grécia moderna · PoetaTasos Livaditis1922 – 1988Grécia moderna · MatemáticoConstantin Carathéodory1873 – 1950Grécia moderna · PintorKonstantinos Parthenis1878 – 1967Grécia moderna · PintorYannis Moralis1916 – 2009Grécia moderna · EscultorTakis (Panagiotis Vassilakis)1925 – 2019Grécia moderna · MaestroDimitri Mitropoulos1896 – 1960Grécia moderna · Atriz de teatroMarika Kotopouli1887 – 1954Grécia moderna · Escritor, crítico de arteZacarias Papantoniou1877 – 1940Grécia moderna · ArqueólogoSpyridon Marinatos1901 – 1974Grécia moderna · BenfeitorEvangelos Zappas1800 – 1865Grécia moderna · Cantor de rock, cantautorPavlos Sidiropoulos1948 – 1990Grécia moderna · Compositor de rebetiko, bouzoukiYannis Papaioannou1913 – 1972Grécia moderna · QuímicoLeónidas Zervas1902 – 1980Grécia moderna · ArqueólogoJorge Mylonas1898 – 1988Grécia moderna · PintoraAglaia Papa1904 – 1984Antiguidade · Poeta coralÁlcmanGrécia moderna · Atriz de teatroAmalia MoutousiGrécia moderna · Coreógrafa · bailarinaAngeliki Stellatou1963Antiguidade · Compilador literárioAteneu2nd c. ADAntiguidade · Biógrafo · história filosóficaDiógenes Laércio3rd c. ADGrécia moderna · Historiadora · bizantinistaEleni Glykatzi-Arveler1926 – 2026Grécia moderna · AutobiógrafaElisavet Moutzan-Martinengou1801 – 1832Antiguidade · Poeta cómicoEpicarmoc. 540 BC – c. 460 BCGrécia moderna · Romancista · poetaErsi Sotiropoulou1953Grécia moderna · Romancista; contistaGalateia Saranti1920 – 2009Grécia moderna · Realizador · argumentistaYorgos Lanthimos1973Grécia moderna · Romancista de ficção especulativaIoanna Bourazopoulou1968Grécia moderna · Atriz · diretora de companhiaKakia Analyti1934 – 2002Grécia moderna · Atriz de teatro e televisãoKatia Dandoulaki1948Antiguidade · Escultor em bronzeLisipoGrécia moderna · RomancistaMargarita Karapanou1946 – 2008Grécia moderna · Poeta, dramaturga e tradutoraMaria Laina1947 – 2023Grécia moderna · Cantora · compositoraMaria PapageorgiouGrécia moderna · Cantor · compositorMichalis Hatzigiannis1978Antiguidade · Historiador · investigação políticaPolíbioc. 200 BC – c. 118 BCGrécia moderna · Romancista · ficção históricaRea Galanaki1947Antiguidade · Filósofo · fundador estoicoZenão de Cítioc. 334–333 BC – c. 262–261 BCGrécia moderna · Romancista · contistaZyranna Zateli1951

Todas as personalidades →