Het orakel van Delphi en de Pythia

Delphi is een heilige plek hoog op de hellingen van de berg Parnassus, in Midden-Griekenland. In de oudheid was het het beroemdste μαντεῖον, een orakel: een plek waar mensen een god vragen stelden over de toekomst. De god van Delphi was Apollo, de god van het licht, de muziek en de voorspelling.

De Grieken vertelden een mythe over Delphi. Zeus wilde het midden van de wereld vinden. Hij liet twee adelaars vliegen, één naar het oosten en één naar het westen. De twee adelaars ontmoetten elkaar boven Delphi. Daarom noemden de Grieken Delphi de ὀμφαλός, de navel van de aarde. Een andere mythe vertelt dat een enorme slang, Python, de plek bewaakte, tot Apollo hem doodde met zijn pijlen. De oude naam van Delphi was Πυθώ, Pytho, en daarvan komt de naam van de priesteres van Apollo, de Πυθία, de Pythia.

Archeologen hebben ontdekt dat men in Delphi al vanaf de 9e eeuw v.Chr. goden vereerde, en dat het heiligdom groeide in de 8e eeuw v.Chr. Steden uit de hele Griekse wereld kwamen hierheen, en ze bouwden kleine schatkamers om hun geschenken aan Apollo te bewaren.

De Pythia was een vrouw uit Delphi. Men geloofde dat Apollo door haar mond sprak. De geschiedschrijver Diodorus vertelt dat ze vroeger een jong meisje was, maar later een vrouw van boven de vijftig, gekleed als een jong meisje.

Bezoekers brachten geschenken mee en brachten een offer, vaak een geit. Onder de tempel lag een kleine ruimte, het ἄδυτον, het heilige der heiligen. Alleen priesters mochten er naar binnen. Daar zat de Pythia op een τρίπους, een drievoet: een hoge zetel met drie poten. Ze gaf het antwoord van de god, de χρησμός. De meeste bewaarde antwoorden zijn in versvorm. Sommige oude schrijvers zeggen dat priesters hielpen haar woorden te ordenen, maar historici discussiëren nog over hoe groot hun rol was.

Oude schrijvers vertelden ook over een spleet in de grond met een vreemde damp, die de Pythia inademde. In 1927 vonden Franse geologen zo’n spleet niet. In 2001 vond een nieuw onderzoek twee breuklijnen in de rots onder de tempel, en in een bron vlakbij een zoet ruikend gas, ethyleen. Was dat het geheim van de Pythia? Wetenschappers en historici zijn het er nog steeds niet over eens.

De antwoorden van Delphi werden beroemd, omdat ze vaak twee dingen konden betekenen. De geschiedschrijver Herodotus vertelt twee bekende verhalen.

Croesus, een zeer rijke koning van Lydië, wilde de Perzen aanvallen. Hij stuurde rijke geschenken naar Delphi en vroeg de god om raad. Het antwoord was: als Croesus de Perzen aanviel, zou hij een groot rijk vernietigen. Croesus was blij en viel aan. Maar hij verloor de oorlog, en het grote rijk dat hij vernietigde, was zijn eigen rijk.

In 480 v.Chr. trok het enorme Perzische leger op naar Athene. De Atheners vroegen het orakel wat ze moesten doen. De Pythia zei dat een ‘houten muur’ hen zou redden, en ze sprak over ‘het goddelijke Salamis’. Wat was die houten muur? Sommige oude Atheners dachten dat het de doornhaag was die vroeger rond de Akropolis stond. Maar Themistocles zei dat de houten muur de vloot was, de houten schepen. De Atheners vertrouwden hem, en ze wonnen de zeeslag bij Salamis.

Vandaag zijn er ongeveer 615 orakelspreuken van Delphi bewaard. Historici denken dat veel ervan pas na de gebeurtenissen werden opgeschreven, zodat het leek alsof het orakel altijd gelijk had.

Op de voorhal van de tempel van Apollo konden bezoekers korte wijze spreuken lezen. De beroemdste was γνῶθι σαυτόν, ken uzelf. Een andere was μηδὲν ἄγαν, niets te veel. De reiziger Pausanias vertelt dat de Zeven Wijzen van Griekenland deze spreuken aan Apollo wijdden. Hun boodschap: onthoud dat je een mens bent en geen god, en ken je grenzen.

Het orakel werkte meer dan duizend jaar. De schrijver Plutarchus, die rond 100 n.Chr. leefde, was vele jaren priester in Delphi. De tempel waarvan we nu de ruïnes zien, werd voltooid in 334–333 v.Chr. Later werd het Romeinse Rijk christelijk. Na de wetten van keizer Theodosius I tegen de oude godsdiensten, aan het einde van de 4e eeuw n.Chr., werd de tempel verlaten.

Veel later stond er een dorp, Kastri, boven op de ruïnes. In 1892 begon de Franse School in Athene de ‘Grote Opgraving’, en het heiligdom kwam weer aan het licht. Sinds 1987 staat Delphi op de Werelderfgoedlijst van UNESCO. En Grieken citeren vandaag nog steeds ‘γνώθι σαυτόν’.