De Akropolis van Athene

Het woord akropolis komt uit het Grieks: ἄκρος betekent ‘het hoogste’ en πόλις betekent ‘stad’. Een ἀκρόπολις is dus de ‘hoge stad’, het hoogste deel van een stad, waar mensen zich konden verdedigen. Veel Griekse steden hadden er een, maar de beroemdste is de Akropolis van Athene.

Het is een grote rots midden in Athene. De hellingen zijn steil, en alleen aan de westkant kun je makkelijk naar boven. Sterke muren beschermen de top al meer dan 3300 jaar. De eerste muur werd gebouwd in de 13e eeuw v.Chr., rond het huis van een Myceense heerser.

In de 8e eeuw v.Chr. werd de rots een heilige plek. De Atheners vereerden daar Athena, de godin die hun stad beschermde. Haar naam en de naam van de stad lijken bijna hetzelfde: Ἀθηνᾶ en Ἀθῆναι. Elk jaar hielden de Atheners voor haar een groot feest, de Panathenaia (Παναθήναια).

In 490 v.Chr. versloegen de Atheners het Perzische leger bij Marathon. Kort daarna begonnen ze aan een enorme nieuwe tempel op de Akropolis. Maar die werd nooit af. In 480 v.Chr. kwamen de Perzen terug, namen Athene in en verwoestten de tempels op de rots.

Een paar jaar lag de heilige plek in puin. Toen, in 448 v.Chr., besloten de Atheners hem te herbouwen. Athene was in die tijd rijk en machtig. De leider, Perikles (Περικλῆς), begon een groot bouwprogramma dat tot het einde van de eeuw duurde.

De Griekse schrijver Plutarchus vertelt dat Perikles de beeldhouwer Phidias (Φειδίας) koos om toezicht te houden op al het werk. De architecten van het Parthenon waren Iktinos en Kallikrates. Bouwers en beeldhouwers werkten jarenlang met glanzend wit marmer (μάρμαρον). Ze maakten de gebouwen zo mooi dat mensen van over de hele wereld ze nog altijd komen bekijken.

Bezoekers klimmen nog steeds via de westkant naar boven, en ze zien nog steeds vier gebouwen uit de tijd van Perikles:

• De Propyleeën (Προπύλαια, ‘de poort’): de grote toegangspoort, in 437–432 v.Chr. gebouwd door de architect Mnesikles. Hij werd nooit helemaal af, omdat er oorlog uitbrak tussen Athene en Sparta.
• Het Parthenon (Παρθενών): de grote tempel van Athena Parthenos, ‘Athena de maagd’, gebouwd in 447–438 v.Chr. Hij heeft 8 zuilen aan elke korte kant en 17 aan elke lange kant. Binnen stond een beeld van Athena van goud en ivoor, gemaakt door Phidias. Een lange gebeeldhouwde band, het fries, liet het feest van de Panathenaia zien.
• De tempel van Athena Nike (Νίκη betekent overwinning): een kleine, sierlijke tempel bij de ingang, gebouwd in 427–424 v.Chr.
• Het Erechtheion (Ἐρέχθειον): een tempel voor Athena en de zeegod Poseidon, gebouwd in 421–406 v.Chr. De beroemde zuilenhal heeft zes beelden van jonge vrouwen die het dak dragen: de kariatiden (Καρυάτιδες).

Na de oudheid hadden de gebouwen veel eigenaars. Het Parthenon werd een christelijke kerk, en later, onder Ottomaans bestuur, een moskee. In 1687 viel een Venetiaans leger de Akropolis aan. De Ottomaanse soldaten bewaarden buskruit in het Parthenon. Tijdens de beschieting ontplofte het buskruit, en grote delen van de tempel stortten in.

In het begin van de 19e eeuw namen mannen die voor de Britse Lord Elgin werkten veel beeldhouwwerken mee, en ook een van de kariatiden. Sinds 1833 is de Akropolis een archeologische vindplaats van de nieuwe Griekse staat. Sinds 1975 leidt een commissie van deskundigen zorgvuldige restauraties, steen voor steen. In 1987 zette UNESCO de Akropolis op de Werelderfgoedlijst.

De rots hoort ook bij de moderne geschiedenis. In 1941, tijdens de Tweede Wereldoorlog, hesen Duitse soldaten hun vlag op de Akropolis. Op een nacht klommen twee jonge Grieken naar boven en haalden hem neer. Hun verhaal lees je hieronder.