grecfacilegrecfacile
Το φουαγιέ της Στέγης του Ιδρύματος Ωνάση στην Αθήνα, όπου έχουν παρουσιαστεί έργα της Λενιώς Κακλέα (φωτογραφία του 2017)· όχι πορτρέτο της χορογράφου.
Το φουαγιέ της Στέγης του Ιδρύματος Ωνάση στην Αθήνα, όπου έχουν παρουσιαστεί έργα της Λενιώς Κακλέα (φωτογραφία του 2017)· όχι πορτρέτο της χορογράφου. · StrangeTraveler · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

C2Grécia moderna · Coreógrafa · bailarina

Lenio Kaklea

Λενιώ Κακλέα

1985 · Atenas · Paris

Lenio Kaklea (nascida em 1985) é uma bailarina, coreógrafa e escritora grega, nascida em Atenas, que trabalha em França desde 2005. As suas peças partem da vida comum: os hábitos, os rituais e os movimentos das mãos com que as pessoas moldam quem são. O seu projeto mais conhecido, a Enciclopédia prática, reuniu cerca de 600 entrevistas sobre práticas quotidianas em cidades europeias, entre elas Atenas, e tornou-se espetáculos, retratos e um livro em quatro línguas.

A vida

Lenio Kaklea nasceu em Atenas; o festival de Genebra Dance First Think Later indica 1985 como o seu ano de nascimento. Formou-se no conservatório nacional de dança contemporânea de Atenas, onde estudou ballet clássico e técnicas e repertórios da dança moderna americana, como os de Martha Graham, Merce Cunningham e José Limón. Em 2005 recebeu o prémio da Fundação Pratsika e mudou-se para França. Aí prosseguiu os estudos no Centre national de danse contemporaine (CNDC) de Angers, então dirigido pela coreógrafa Emmanuelle Huynh, e em 2008 obteve uma bolsa danceWEB no festival ImPulsTanz, em Viena.

Como intérprete, dançou em obras de Alexandra Bachzetsis, Boris Charmatz, Claudia Triozzi, e de François Chaignaud e Cecilia Bengolea. Em 2011 concluiu o SPEAP, o mestrado em artes e política dirigido pelo filósofo Bruno Latour na Sciences Po, em Paris. Desde 2009 cria as suas próprias peças com coreografia, texto e vídeo, e as biografias dos festivais descrevem o seu trabalho como marcado pelo feminismo e pela crítica pós-colonial.

O reconhecimento chegou no final da década de 2010. Em 2019 recebeu o prémio de dança da Fundação Hermès Italia e da Triennale de Milão. Em 2024 foi uma dos sete artistas que receberam em conjunto o 25.º Prix Fondation Pernod Ricard, em Paris, a primeira vez que o prémio foi atribuído a todos os nomeados. As suas obras foram muitas vezes apresentadas em Atenas, na Stegi da Fundação Onassis e no Festival de Atenas e Epidauro.

A obra

As suas primeiras peças eram sobretudo solos e duetos. Em deux • l, apresentado na Stegi Onassis em fevereiro de 2014, coreografou-se a si mesma sobre sons de Ryoji Ikeda, explorando o corpo feminino como lugar de comunicação e de pensamento; o projeto nasceu de uma colaboração de 2013 com a coreógrafa americana Lucinda Childs. Margin Release f/f (2015), dueto com Kerem Gelebek no Centro Pompidou, girava em torno da ideia da marca deixada. A Hand’s Turn (2017), no Peiraios 260, em Atenas, era um encontro privado de cerca de 25 minutos.

Em 2016 começou a Enciclopédia prática. Com escritores e analistas, realizou cerca de 600 entrevistas em Atenas, Aubervilliers, Poitiers, Nyon, Essen e outros lugares, recolhendo relatos sobre hábitos, rituais, exercícios e ofícios das pessoas. O material deu origem a espetáculos, a uma série de retratos e ao livro Πρακτική εγκυκλοπαίδεια, Αποκλίσεις (Enciclopédia prática, Desvios, 2019), em grego, francês, inglês e alemão. A versão de palco, com outras três intérpretes mulheres, chegou à Stegi Onassis em janeiro de 2020.

As obras posteriores voltaram-se para a memória, a música e o corpo. Ballad (2019) é um solo autobiográfico. Age of Crime (2021), encomenda do Festival de Atenas e Epidauro para o bicentenário da Revolução de 1821, usou figuras de vampiros e relatos otomanos na primeira pessoa sobre a revolução para questionar a memória nacional oficial. Em Sonatas and Interludes, encenou a música de John Cage para piano preparado, tocada por Orlando Bass, na rotunda da Bourse de Commerce, em Paris. The Birds (2025), para sete intérpretes, inspira-se no ensaio de Vinciane Despret sobre o modo como as aves habitam o seu território.

O legado na Grécia de hoje

Kaklea encara a dança como uma forma de ler a vida quotidiana, o que faz dela uma boa guia para um grego preciso. Numa entrevista de 2025 à revista ateniense LiFO, sobre os gestos das mãos que coreografou para uma campanha de moda, a jornalista notou que ela fala da dança com palavras como πρακτική (prática) e τριβή (fricção) e não como de um espetáculo. Para um exercício em grego, escolha um gesto que repete todas as manhãs, como fazer café ou apertar os sapatos. Escreva uma frase sobre o hábito com Κάθε πρωί συνηθίζω να… (Todas as manhãs costumo…). Depois escreva três frases que descrevam apenas o movimento, com verbos exatos como σηκώνω (levanto), στρίβω (rodo) e πιέζω (pressiono). Por fim, diga o que o gesto mostra sobre si: Η χειρονομία δείχνει ότι… (O gesto mostra que…).

Sabia que…?

  • Em Atenas formou-se não só em ballet clássico, mas também nas técnicas de Martha Graham, Merce Cunningham e José Limón.
  • O texto de Age of Crime baseou-se num livro de 2019 com relatos otomanos sobre a Revolução Grega, dos historiadores Sofia Laiou e Marinos Sarigiannis.
  • A Hand’s Turn repetia-se de meia em meia hora e, no fim, os visitantes podiam levar um registo da coreografia em forma de livro.
  • Em 2025 coreografou os gestos das mãos de uma campanha filmada pelo fotógrafo Jack Davison.

Obras principais

Título gregoTítuloAno
deux • ldeux • l (com Lucinda Childs)2013
Πρακτική εγκυκλοπαίδεια, ΑποκλίσειςEnciclopédia prática, Desvios2019
BalladBalada2019
Age of CrimeAge of Crime (A era do crime)2021
ΑγρίμιAnimal selvagem (Fauve)2023
The BirdsOs pássaros2025

Uma frase para reter

Οι χειρονομίες της καμπάνιας εκφράζουν τη σωματοποιημένη σχέση που έχουμε με τη γλώσσα.

I cheironomíes tis kampánias ekfrázoun ti somatopoiiméni schési pou échoume me ti glóssa.

Os gestos da campanha exprimem a relação incorporada que temos com a linguagem.

Λενιώ Κακλέα, συνέντευξη στη Στέλλα Λιζάρδη, LiFO, 7 Ιουνίου 2025
C2

Ler sobre Lenio Kaklea em grego (C2)

Palavras do texto

  • hábito
  • movimento
  • gesto
  • ritual
  • molde, dou forma
  • impercetível
  • questiono
  • nuance

Experimente uma lição C2 gratuitaSem conta para os três primeiros exercícios.

Outros do nível C2

Grécia moderna · Romancista, crítico e satiristaEmmanouil Roidis1836 – 1904Grécia moderna · PoetaAndreas Kalvos1792 – 1869Antiguidade · Filósofo e prosadorPlatãoc. 427 BC – c. 347 BCAntiguidade · Poeta épico e didáticoHesíodoc. 750–650 BCGrécia moderna · Escritor revolucionário e poetaRigas Feraiosc. 1757 – 1798Antiguidade · FilósofoAristóteles384 BC – 322 BCAntiguidade · HistoriadorTucídidesc. 460 BC – c. 400 BCAntiguidade · Poeta líricoPíndaroc. 518 BC – c. 438 BCRenascimento · Historiadora, princesa bizantinaAna Comnena1083 – c. 1153Renascimento · Arcebispo e pregadorJoão Crisóstomoc. 347 – 407Renascimento · Historiador bizantinoProcópio de Cesareiac. 500 – c. 565Grécia moderna · Erudito do Iluminismo gregoAdamantios Korais1748 – 1833Grécia moderna · Linguista, demoticistaYannis Psycharis1854 – 1929Grécia moderna · Poeta e pintor surrealistaNikos Engonopoulos1907 – 1985Antiguidade · SatíricoLuciano de Samósatac. 125 – after 180Antiguidade · Legislador e poetaSólonc. 630 BC – c. 560 BCGrécia moderna · SatíricoAndreas Laskaratos1811 – 1901Grécia moderna · RomancistaKosmas Politis1888 – 1974Grécia moderna · RomancistaStratis Tsirkas1911 – 1980Grécia moderna · Poeta surrealista, psicanalistaAndreas Embirikos1901 – 1975Grécia moderna · PoetaMiltos Sachtouris1919 – 2005Grécia moderna · RomancistaMelpo Axioti1905 – 1973Grécia moderna · Romancista, poetaGiannis Skarimbas1893 – 1984Grécia moderna · Filósofo, economista, psicanalistaCornelius Castoriadis1922 – 1997Grécia moderna · Compositor, arquitetoIannis Xenakis1922 – 2001Grécia moderna · ProsadorGiorgos Ioannou1927 – 1985Grécia moderna · Romancista, dramaturgoPavlos Matesis1933 – 2013Grécia moderna · LinguistaManolis Triantafyllidis1883 – 1959Grécia moderna · HistoriadorKonstantinos Paparrigopoulos1815 – 1891Grécia moderna · GravadoraVaso Katraki1914 – 1988Grécia moderna · Filósofo, jurista, presidenteConstantino Tsatsos1899 – 1987Grécia moderna · FilósofoIoannis Theodorakopoulos1900 – 1981Grécia moderna · Contista · professoraAlexandra Papadopoulou1867 – 1906Grécia moderna · Folclorista · antropólogaAlki Kyriakidou-Nestoros1935 – 1988Grécia moderna · Atriz · encenadoraAnna KokkinouGrécia moderna · Atriz de teatro e cinemaAntigoni Valakou1930 – 2013Antiguidade · PintorApelesAntiguidade · Gramático e editorAristófanes de Bizâncioc. 257 BC – c. 180 BCGrécia moderna · Romancista; linguistaDimitra Kolliakou1968Grécia moderna · Cantora · compositoraEleni Vitali1954Grécia moderna · Romancista · educadoraElli Alexiou1894 – 1988Grécia moderna · Cantor · compositorGiorgos Alkaios1971Antiguidade · Orador e mestreIsócrates436 BC – 338 BCGrécia moderna · Atriz de teatro e cinemaKaryofyllia Karabeti1958Grécia moderna · Romancista; jornalistaLilika Nakou1904 – 1989Grécia moderna · Atriz · estrela de musicaisMartha Karagianni1939 – 2022Grécia moderna · PoetisaOlga Votsi1922 – 1998Antiguidade · Escultor em bronze e teórico da artePolicletoGrécia moderna · Cantor popSarbel1981Grécia moderna · Cantora · atrizStefania Liberakakis2002Antiguidade · Poeta lírico coralBaquílidesc. 510 BC

Todas as personalidades →