Halk Meclisi, Konsey ve mahkemeler: Atina'nın kurumları

Bu sayfadaki ayrıntıların çoğu, Aristoteles'e ya da okuluna atfedilen, MÖ 4. yüzyıla ait Atinalıların Devleti (Ἀθηναίων Πολιτεία) adlı eserden gelir. Aksi belirtilmedikçe o yüzyılın Atina'sını anlatırlar; 43.3 gibi yalın göndermeler de bu metne aittir.

Meclis, yani ἐκκλησία, yetişkin erkek yurttaşlara açıktı: anne ve baba tarafından yurttaş olan ve on sekiz yaşında demoslarına kaydedilen erkeklere (42.1). Kural olarak Akropolis'in güneybatısındaki Pnyks tepesinde toplanırdı. Yılın onda biri olan her pritanide dört kez toplanırdı (43.3), yani yılda yaklaşık kırk kez. Bu toplantılardan biri asıl toplantıydı, κυρία ἐκκλησία: görevlilerin iyi yönetip yönetmediğini oyluyor, gıda temini ve savunmayı görüşüyordu (43.4).

Tellal tartışmayı τίς ἀγορεύειν βούλεται; (“kim konuşmak istiyor?”) sorusuyla açardı; Demosthenes Taç Üzerine söylevinde (18.170) bunu hatırlatır. Düzenli konuşmacılara ῥήτορες denirdi. Oylar genellikle el kaldırarak verilirdi, χειροτονία, ama Andokides'in (1.87) aktardığı bir yasa, tek bir kişiyi hedef alan bir önlem için gizli oy veren 6.000 yurttaş istiyordu. Katılım zamanla ücretli hale geldi: önce bir obol, sonra üç (41.3); metnin yazıldığı dönemde ise bir drahmi, asıl toplantı için dokuz obol (62.2).

Metin Konsey'i, yani βουλή'yi, Solon'un 400 kişilik kuruluna dayandırır (8.4), ama bazı tarihçiler böyle bir kurulun var olduğundan kuşkuludur. Kleisthenes onu 500'e çıkardı; on yeni kabilesinin her birinden elli kişi (21.3). Konsey üyeleri, βουλευταί, kurayla seçilirdi (43.2) ve yalnızca iki kez görev yapabilirdi (62.3); Ksenophon (Sokrates'ten Anılar 1.2.35) en düşük yaşın otuz olduğunu ima eder. Ücretleri beş oboldü (62.2). Konsey tatiller dışında her gün Agora'daki Buleuterion'da toplanırdı (43.3).

Her kabilenin elli üyesi sırayla 35 ya da 36 gün başkanlık ederdi. Bu πρυτάνεις devlet hesabına Tholos'ta yemek yer, Konsey'i ve halkı toplantıya çağırırdı (43.2–3). Kurayla seçilen biri onların başıydı, ἐπιστάτης. Bir gece ve bir gün boyunca devletin parasının ve belgelerinin saklandığı tapınakların anahtarlarını ve devlet mührünü elinde tutar, bu göreve bir daha asla gelemezdi (44.1).

Konsey'in büyük gücü hazırlıktı. Halk, Konsey'in önceden görüşmediği ve pritanların duyurmadığı hiçbir şeyi oylayamazdı; kuralı çiğneyen teklif sahibi γραφὴ παρανόμων ile karşılaşabilirdi (45.4). Bu yüzden kararlar, ψηφίσματα, ἔδοξε τῇ βουλῇ καὶ τῷ δήμῳ, “Konsey ve halk karar verdi” kalıbıyla başlardı (Andokides 1.96). Yargı gücü ise sınırlıydı. Bir zamanlar para cezası, hapis ve ölüm verebiliyordu; sonra halk bunu elinden aldı ve son sözü mahkemelere bıraktı (45.1).

Atinalıların Devleti, halkın her şeyi “kararlarla ve mahkemelerle” yönettiğini söyler (41.2). MÖ 5. yüzyılda Atina'da 6.000 jüri üyesi, δικασταί, vardı (24.3). Jüri üyesinin otuzunu geçmiş olması, hazineye borcu olmaması ve haklarından yoksun bırakılmamış olması gerekiyordu (63.3). Onlara ilk ücreti Perikles ödedi (27.3–4), metnin döneminde ücret üç oboldü (62.2).

Mahkemeler kurayla, κλήρωσις, oluşturulurdu. Her jüri üyesinin üzerinde adı, babasının adı, demosu ve alfadan kappaya bir harf bulunan şimşir bir levhası vardı (63.4). Taştan kura makineleri, κληρωτήρια, Agora'da ve çevresinde bulunmuştur, ama sınavda dikkatli olun: N. Papazarkadas (Center for Hellenic Studies, Harvard), günümüze ulaşan örneklerin MÖ 2. yüzyıl ortalarına ait olduğunu ve hiçbirinin güvenle 4. yüzyıla yerleştirilemediğini belirtir.

1.000 drahmiye kadar özel davalar 201, daha büyükleri 401 jüri üyesi önüne giderdi (53.3). Ceza belirlenecekse her taraf belirli bir su miktarı süresince, yani antik saatle konuşurdu (69.2). Oy vermek için jüri üyesi biri delikli, biri dolu iki pul alır, geçerli olanı metal bir kaba, ötekini tahta bir kaba atardı (68.2–4). Sayım açıktı ve eşitlikte davalı kazanırdı (69.1). Agora'da MÖ 4. yüzyıla ait bronz oy pulları bulunmuştur.

En eski konsey, Akropolis'in kuzeybatısındaki Ares'in kayası Ἄρειος πάγος üzerinde toplanırdı. Üyeleri eski arkhonlardı ve ömür boyu görevde kalırlardı (3.6). Atinalıların Devleti, bir zamanlar yasaları koruduğunu ve kentin en önemli işlerinin çoğunu yürüttüğünü (3.6, 8.4), Pers Savaşları'ndan sonra da yaklaşık on yedi yıl devleti yönettiğini söyler (25.1).

Konon'un arkhonluğunda, MÖ 462/1'de, Ephialtes onun “eklenmiş” yetkilerini, τὰ ἐπίθετα, alıp Beş Yüzler'e, halka ve mahkemelere verdi (25.2). Aynı metin Perikles'in de bazı görevlerini aldığını söyler (27.1). Ana anlatımız bir yüzyıldan uzun süre sonra yazılmıştır, bu yüzden dikkatle okunmalıdır. Geriye kasıtlı öldürme ve yaralama, zehirleme ve kundakçılık davaları kaldı (57.3). Foundation of the Hellenic World, yetkilerinin MÖ 4. yüzyılda yavaş yavaş geri verildiğini ekler.

Kökenleri mitten gelir. Aiskhylos'un Eumenides oyununda (681–690) Athena, ilk kan davası için mahkemeyi πάγος Ἄρειος üzerinde kurar ve adı Amazonların orada Ares'e sunduğu kurbanlarla açıklar. Günümüz mahkemesinin tarihi başka bir efsane anlatır: tanrılar tepede Ares'in kendisini yargılamıştır. Bu öykülerin hiçbiri güvenilir bir kuruluş tarihi vermez.