Drakon ve Solon: Atina'nın ilk yasaları

Kuralları yalnızca birkaç zengin ailenin bildiği ve onları açıklama hakkının da yine bu ailelerde olduğu bir kent düşünün. MÖ 7. yüzyılda Atina aşağı yukarı böyleydi. Soylular, εὐπατρίδαι, hukuku biliyor ve ne anlama geldiğini söylüyordu. Sıradan insanlar bunu denetleyemiyordu.

MÖ 621 dolaylarında, Aristaikhmos yılın en yüksek görevlisiyken (ἄρχων), Atinalılar Drakon, Δράκων, adlı bir adama yasa yapma görevini verdi. Kurallar ilk kez yazıya geçirildi ve herkes onlara başvurabildi. Bu büyük bir değişiklikti: yasa artık güçlülerin belleğinin dışında da vardı.

Bu yasalar hakkında çok az şey biliyoruz. Sonraki Yunanlar onları tek bir şeyle, sertlikleriyle hatırladı. Aristoteles Politika'da (1274b) ağır cezaları dışında bu yasalarda anmaya değer bir şey olmadığını yazar.

Ünlü öyküler, yüzyıllar sonra yazan Plutarkhos'tan gelir. Solon'un Yaşamı'nda (17) neredeyse her suçun cezası ölümdür: tembeller de sebze ya da meyve çalanlar da ölür. Hatip Demades, Drakon'un yasalarının mürekkeple değil kanla yazıldığını söyleyerek şaka yapmıştı. Nedeni sorulduğunda Drakon'un, küçük suçların ölümü hak ettiğini, büyükleri için de daha ağır bir ceza bulamadığını söylediği anlatılır.

Tarihçiler bunlara temkinli yaklaşır. Foundation of the Hellenic World her suça ölüm cezası fikrini abartılı bulur ve yurttaşlık haklarının yitirilmesi ya da sürgünün muhtemelen daha yaygın olduğunu düşünür. Gerçekten okuyabildiğimiz tek yasa adam öldürmeyle, φόνος, ilgilidir ve efsaneden daha dikkatlidir: «Biri bir başkasını kasıtsız öldürse bile sürgün edilecektir.»

Atinalıların Devleti (7.1), diğerleri bırakıldığında bu yasanın kullanımda kaldığını söyler; Drakon'un kurallarına θεσμοί, Solon'unkilere νόμοι der. MÖ 409/8'de Atinalılar yasayı Kral Stoası'nın önündeki bir taş steli üzerine kopyaladı. Hasarlı taş (EM 6602) Atina'daki Epigrafi Müzesi'ndedir, ancak yayıncılar Drakon'un kendi sözlerinin ne kadarını koruduğunu bilemeyeceğimiz konusunda uyarır.

Drakon'un yasaları Atina'yı yatıştırmadı. Aristoteles'e atfedilen Atinalıların Devleti'ne göre (bölüm 2), toprak az sayıda kişinin elindeydi. Yoksul çiftçiler, ἑκτήμοροι yani «altıda birciler», ürünün bir payı karşılığında zenginlerin toprağını işliyordu ve borçların güvencesi borçlunun kendi bedeniydi. Ödeyemeyen kişi çocuklarıyla birlikte yakalanabilirdi.

MÖ 594/3 dolaylarında iki taraf, orta varlıklı bir soylu ve şair olan Solon'u arabulucu ve ἄρχων olarak seçti. İlk önlemi σεισάχθεια oldu; sözcük σείω «sallamak» ve ἄχθος «yük» sözcüklerinden gelir. Borçlar silindi ve kişiyi güvence göstererek borç vermek yasaklandı (6.1). Eserin alıntıladığı bir şiirde (12.4) Solon, Kara Toprak'a çakılmış sınır taşlarını, ὅροι, söküp attığını, toprağın önce köle olduğunu ve şimdi özgür olduğunu, ayrıca yabancı ülkelere satılan insanları geri getirdiğini söyler; bunların bazıları artık Attika dilini konuşmuyordu.

Ayrıntılar belirsizdir. Plutarkhos (15), Androtion'un yalnızca faizin düşürüldüğünü düşündüğünü, yazarların çoğunun ise tam silinmeden söz ettiğini aktarır. Modern tarihçiler ἑκτήμοροι kişilerinin kim olduğunu, ne kadar pay ödediklerini ve ὅροι taşlarının neyi işaretlediğini hâlâ tartışır; N. G. L. Hammond ise daha geniş yasalar için MÖ 592/1'de ikinci bir görevi savunmuştur.

Eser, Solon'un toprağın yıllık ürününe göre dört sınıfı koruduğunu söyler: πεντακοσιομέδιμνοι, ἱππεῖς, ζευγῖται ve θῆτες. Görevler servete göre ilk üç sınıfa veriliyordu. Θῆτες, yani ücretli işçiler, yalnızca meclise ve mahkemelere katılabiliyordu. Eser ona 400 üyeli bir kurul, βουλή, da atfeder (8.4). En demokratik üç önlemini sayar: kişiyi güvence gösteren borcun kaldırılması, herkesin mağdur için adalet arama hakkı ve jüri mahkemesine başvuru, ἡ εἰς τὸ δικαστήριον ἔφεσις (9.1).

Yasaları κύρβεις üzerine yazıldı ve Kral Stoası'na kondu. Eser yasaların yüz yıl için sabitlendiğini söyler (7.2), Herodotos on yıl der (1.29). Solon, onları değiştirmesi için baskı görmemek amacıyla sonra on yıllığına Atina'dan ayrıldı. Hiçbir taraf memnun kalmadı: yoksullar toprak paylaşımı, soylular eski düzeni umuyordu (11.2).

Kavgalar sürdü. Yasalarından sonraki otuz ikinci yılda Pisistratos Akropolis'i ele geçirdi (14.1). Atina ancak Kleisthenes'ten sonra, MÖ 508'de demokrasi oldu. Ama sözcükler kaldı: Yunanlar hâlâ θητεία görevlerini yapar, bu sözcük θῆτες ile akrabadır, parlamentolarının adı da Βουλή'dir.