Koine (greka Nowego Testamentu) a język nowogrecki

Słowo κοινή znaczy „wspólna”. Starożytni gramatycy nazywali ἡ κοινή zwykłą grekę, w przeciwieństwie do miejscowych dialektów. W epoce klasycznej każdy grecki region używał własnego dialektu, nawet w sprawach urzędowych. Koine stała się odmianą greki używaną daleko poza jednym regionem.

Wszystko zaczęło się w Atenach. W IV wieku p.n.e. dialekt attycki, czyli dialekt Aten, był powszechnie używany poza miastem. Filip II Macedoński przyjął go w dyplomacji i administracji. Podboje jego syna Aleksandra zaniosły go później do Egiptu, Syrii, Azji Mniejszej i Mezopotamii. Rozprzestrzeniając się, zmieniał się i upraszczał. W attyckim morze to θάλαττα, a koine używała formy θάλασσα, znanej z dialektu jońskiego, i to słowo jest greckie do dziś.

Daty koine różnią się w zależności od książki: mniej więcej od końca IV wieku p.n.e. do V lub VI wieku n.e.

Nowy Testament napisano w koine. Uczeni spierają się o datowanie poszczególnych ksiąg, ale najstarsze z nich, listy Pawła, sytuuje się zwykle około 50–60 r. n.e., a większość pozostałych w kolejnych dziesięcioleciach. Wielkim tekstem w koine jest też Septuaginta, grecki przekład Biblii hebrajskiej.

Niektóre ważne słowa Nowego Testamentu są wciąż używane na co dzień, w nowym lub węższym znaczeniu:

• ἐκκλησία (Mateusz 16,18) to w klasycznych Atenach zgromadzenie obywateli. Znaczenie chrześcijańskie pochodzi z epoki hellenistycznej, a dziś εκκλησία to cerkiew, kościół.
• εὐαγγέλιον (Marek 1,1) oznaczało najpierw nagrodę za dobrą wiadomość, a potem samą dobrą wiadomość. Dziś ευαγγέλιο to Ewangelia.
• ἀγάπη (1 List do Koryntian 13,13) jest przez słownik Triantafyllidisa datowana na epokę hellenistyczną, a αγάπη to dziś greckie słowo na miłość.

Słowa codzienne. Kilka współczesnych słów wywodzi się od małych form „zdrobniałych” obecnych w Nowym Testamencie. W Ewangelii Jana 6,9 chłopiec ma pięć chlebów, ἄρτους, i dwie ryby, ὀψάρια. Ὀψάριον, zdrobnienie od ὄψον, „przyrządzone jedzenie”, dało ψάρι, które w codziennej mowie zastąpiło starsze ἰχθύς. Jan 21 używa obu słów. Ψωμίον (Jan 13,26) było tylko kęsem: znaczenie „chleb” pojawiło się dopiero wraz ze średniowiecznym ψωμί. Παιδίον (Marek 5,39) dało παιδί, a ὠτίον (Mateusz 26,51) dało αυτί, ucho.

Gramatyka. W Ewangelii Marka 6,25 jest Θέλω ἵνα, „chcę, aby…”, a po nim czasownik δῷς, „abyś dał”. Później ἵνα skróciło się do να i dziś Grecy mówią θέλω να μου δώσεις. Bezokolicznik stopniowo ustępował przed takimi zdaniami. Celownik zniknął ostatecznie około X wieku.

Dźwięki. W czasach hellenistycznych i rzymskich η zaczęto wymawiać jak ι, zanikła długość samogłosek, a akcent muzyczny stał się akcentem dynamicznym. Dokładne daty są wciąż przedmiotem sporu.

Boska Liturgia to główne nabożeństwo Kościoła prawosławnego, obejmujące czytania z Listów i Ewangelii. W Grecji tradycyjnie czyta się je w oryginalnej koine, z dzisiejszą wymową. Często całe nabożeństwo nazywa się „koine”, choć wiele jego modlitw i hymnów powstało później, w epoce bizantyńskiej. To, ile rozumieją wierni, jest przedmiotem sporu, a wiarygodnych danych nie znaleźliśmy.

Przekład od dawna jest delikatną sprawą. W 1901 roku przekład Ewangelii na grekę dimotiki, język codzienny, autorstwa Aleksandrosa Pallisa ukazał się w gazecie Akropolis, a na początku tego samego roku wydano inny przekład, powstały z inicjatywy królowej Olgi. Doszło wtedy w Atenach do zamieszek ewangelicznych, a 8 listopada (według starego kalendarza) zginęło osiem osób. W 2004 roku Święty Synod zatwierdził w Atenach program pilotażowy, w którym czytania z Nowego Testamentu powtarzano po nowogrecku, z obawy, że młodzi nie potrafią ich zrozumieć. W 2010 roku, według doniesień, potępił liturgię po nowogrecku w diecezji Nikopolis. Nie wiadomo, jak szeroko rozszerzył się program ateński, więc praktyka może się różnić w zależności od parafii.