Antik Yunan'da takvim ve ölçüler

Saatsiz ve telefonsuz bir hayat düşün. Yunanlılar yukarı bakardı. Yeni bir ay, bir μήν, yeni ayla başlardı ve bunu herkes görebilirdi. Çiftçiler yıldızları izlerdi: şair Hesiodos (İşler ve Günler 615–617) onlara Ülker, Hyadlar ve Orion batarken çift sürmeyi hatırlamalarını söyler.

Gündüz saat bir gölgeydi. Dik bir gösterge, γνώμων, öğleye doğru kısalan ve akşama doğru uzayan bir gölge düşürürdü, insanlar da onun uzunluğunu ayak olarak söylerdi. Aristophanes'in bir komedisinde (Kadınlar Meclisi 652) bir adama, “gölge on ayak olduğunda” yemeğe gideceği söylenir.

Herodotos (2.109), Yunanlıların göstergeyi ve günün on iki bölümünü Babillilerden öğrendiğini söyler. Ὥρα sözcüğü önce mevsim ya da uygun an demekti; “saat” anlamı Helenistik dönemde geldi. O saatlerin hepsi eşit değildi. Gündüz on iki bölüme ayrılırdı, bu yüzden bir yaz saati bir kış saatinden uzun sürerdi.

29 ya da 30 günlük on iki ay ayı yaklaşık 354 gün eder, Güneş yılından yaklaşık on bir gün azdır. Düzeltilmese bayramlar mevsimler boyunca kayardı. Bu yüzden Atina bazen on üçüncü bir ay eklerdi, genellikle ikinci bir Ποσιδεών. Kararı arkhon verirdi, anlaşılan oldukça düzensiz biçimde, ve Aristophanes'in Bulutlar'ında (615–626) Ay'ın kendisi Atinalıların günleri karıştırdığından yakınır. MÖ 432'de astronom Meton 19 yıllık bir döngüyle çalıştı, çünkü 19 Güneş yılı 235 ay ayına çok yakındır. Modern anlatımlar ayrılır: kimine göre onu Atina takvimine soktu, kimine göre yalnızca önerdi, görevlilerin ona ne kadar uyduğu ise belli değildir.

Her kentin kendi takvimi vardı. MÖ 421 antlaşması (Thukydides 5.19) tarihini iki kez verir: Sparta'da Ἀρτεμίσιος ayı, Atina'da Ἐλαφηβολιών ayı, son günler de ay sonuna doğru geriye sayılır. Yılların da numarası yoktu. Thukydides (2.2) savaşın başlangıcını Argos'taki bir rahibe, Sparta'daki bir ephoros ve Atina'daki bir arkhonla tarihlendirir, sonra (5.20) bu listelere karşı uyarır ve yazları ve kışları sayar. Atina'da ayrıca on πρυτανεῖαι'dan oluşan siyasi bir yıl vardı: dördü 36, altısı 35 gün (Atinalıların Devleti 43.2).

Atina mahkemelerinde konuşmacıların bir süre sınırı vardı ve bunu κλεψύδρα, “su hırsızı”, tutardı: altında dar bir delik olan bir kap. Aristoteles'in okulundan çıkan Atinalıların Devleti (67.2), süreyi bir sıvı ölçüsü olan χόες ile verir. 5.000 drahmiyi aşan en büyük özel davalara on χόες, ikinci konuşma için de üç χόες verilirdi. Daha küçük davalara daha az verilirdi.

Gerçek bir su saati parçalar halinde günümüze ulaştı. Kazıcılar Atina Agorası'nda MÖ 5. yüzyılın sonlarına ait, iki χόες için ΧΧ işaretli bir kil su saati buldu. Yaklaşık 6,4 litre alıyor ve yaklaşık altı dakikada boşalıyordu. Bu hızla on χόες konuşmacıya yaklaşık yarım saat veriyordu.

Yunanlılar hem güneş saatleri hem su saatleri için ὡρολόγιον, “saati söyleyen”, sözcüğünü de kullanırdı. Atina'daki Roma Agorası'nda bulunan Rüzgârlar Kulesi'nde en az dokuz güneş saati ve bugün kayıp olan büyük bir su saati vardı. Tarihi kayıtlı değildir: öneriler MÖ 2. yüzyıldan MÖ 50 dolaylarına kadar uzanır. Günlük ρολόι sözcüğü de aynı kökten gelir, yolda ilk ünlüsünü yitirmiştir.

Uzunluk bedenle başlardı. Herodotos (2.149) zinciri verir: bir ayak, πούς, dört avuç, bir dirsek, πῆχυς, altı avuçtur. Bir ὀργυιά, yana açılmış kolların genişliği, altı ayaktır ve bunlardan yüzü bir στάδιον eder, bu da altı πλέθρα'dır. Yani bir stadion 600 ayaktır. Uzun yolculuklar için Pers παρασάγγης ölçüsünü ekler: 30 stadion (5.53).

Bu sayılar metreye kolayca çevrilemez. Stadion aynı zamanda bir koşuydu ve Yunanistan Kültür Bakanlığı onun Olympia'daki uzunluğunu 192,28 m olarak verir. Triantafyllidis sözlüğü birim için 180–200 m verir. Uzmanlar Eratosthenes'in Dünya'yı ölçerken hangi stadionu kullandığını hâlâ tartışır: 157,2 m ve 166,7 m önerilmiştir.

Sözcükler hâlâ yaşıyor, çoğu kez dolambaçlı yollardan. Πούς, küçültme biçimi πόδιον yoluyla πόδι oldu ve στάδιο bugün Fransızca stade etkisiyle spor alanı demektir, o da Yunancadan gelir. Μέτρον hâlâ μέτρο'dur ve birim olan metre Fransızca mètre'den geri döndü. Aylar yaşamadı: bugünkü Ιανουάριος Atina'dan değil, Latince Ianuarius'tan gelir.