Melos Diyaloğu

Melos (Μῆλος, bugün Μήλος), Peloponnesos Savaşı başladığında Atina ittifakının dışında kalan iki Kiklad adasından biriydi: Thukydides “Melos ve Thera dışında bütün Kikladlar” der (2.9.4). Meloslulardan, önce tarafsız kalan ve toprakları Atinalılarca yağmalanınca açık savaşa sürüklenen Sparta kolonicileri diye söz eder (5.84.2). MÖ 426'da Nikias adaya altmış gemiyle saldırdı ama onu kazanamadı (3.91). MÖ 425/4 tarihli bir Atina haraç belirlemesi (IG I³ 71) yine de Melos'u 15 talentle listeler.

MÖ 416 yazında Atinalılar 38 gemi, yaklaşık 1500 müttefik hoplit ve 300'den fazla okçuyla geri döndü. Atinalı hoplitler için Perseus'taki Yunanca baskı 1200, Crawley çevirisi 1600 verir, bu yüzden kendi baskınızı kontrol edin. Herhangi bir zarar vermeden önce strategoslar Kleomedes ve Teisias elçiler gönderdi. Meloslular onları halktan, τὸ πλῆθος, uzak tuttu ve yalnızca “yöneticilerin ve azınlığın” önünde konuşmalarına izin verdi (5.84.3). Atinalılar bunu hemen yorumlar (5.85) ve tek bir uzun konuşma yerine madde madde yanıt vermeyi önerir. Metnin diyalog gibi okunmasının nedeni budur.

Atinalılar “güzel adları” (μετ’ ὀνομάτων καλῶν) reddeder: ne Perslere karşı zaferden ne de haksızlıklardan söz edilecektir. Ardından ünlü cümle gelir (5.89): δίκαια μὲν ἐν τῷ ἀνθρωπείῳ λόγῳ ἀπὸ τῆς ἴσης ἀνάγκης κρίνεται, δυνατὰ δὲ οἱ προύχοντες πράσσουσι καὶ οἱ ἀσθενεῖς ξυγχωροῦσιν. Crawley'nin İngilizcesi, “güçlüler yapabileceklerini yapar, zayıflar çekmek zorunda olduklarını çeker”, akılda kalıcı ama serbesttir: ξυγχωροῦσιν, boyun eğmek veya kabullenmek anlamına gelir.

Meloslular çıkar zeminini, τὸ ξυμφέρον, kabul eder ve ortak bir hakkaniyet ölçüsünün tehlikedeki herkesi, bir gün düşerse Atina'yı da koruduğunu savunur (5.90). Dost olmayı ve iki taraftan hiçbirinin müttefiki olmamayı isterler (5.94). Atinalılar, Melos'un dostluğunun zayıflık, nefretinin ise güç gibi görüneceğini söyler (5.95). Umuda, ἐλπίς, tehlikede bir teselli derler ve her şeyini ona bağlayanları yıktığını söylerler (5.103). Meloslular tanrılara ve Sparta'ya güvenir (5.104). Atinalılar, tanrıların ve insanların güçlerinin yettiği her yerde hüküm sürdüğünü, bu yasayı kendilerinin koymadığını söyler (5.105). Sonunda ittifak, haraç ve güvenlik önerirler (5.111). Meloslular, yedi yüz yıllık bir kentin özgürlüğünden bir anda vazgeçmeyeceklerini söyler (5.112).

Atinalılar kenti bir surla çevirdi. Meloslular iki kez surun bir bölümünü ele geçirdi (5.115, 5.116), Thukydides ise Sparta'dan hiçbir yardım bildirmez. Philokrates komutasındaki takviyeler gelip kent içinde ihanet yaşanınca, MÖ 416/5 kışında teslim oldular. Atinalılar yakaladıkları bütün yetişkin erkekleri öldürdü, kadınları ve çocukları köleleştirdi, daha sonra da 500 kolonici gönderdi (5.116). Thukydides yorum eklemez, sonraki cümlesi de Atina'nın Sicilya'yı fethetme planına geçer (6.1).

Yunanlar unutmadı. MÖ 405'te, Aigospotamoi yenilgisinden sonra Atinalılar, Meloslulara yaptıklarını kendilerinin de çekeceğinden korktu (Ksenophon, Hellenika 2.2.3), Lysandros da adayı toplayabildiği kadar Melosluya geri verdi (2.2.9); demek ki bazıları hayatta kalmıştı. İsokrates, Atina'yı bu suçlamaya karşı savunmak zorunda kaldı (Panegyrikos 100). Plutarkhos (Alkibiades 16) ve Alkibiades'e Karşı adlı söylev ([Andokides] 4.22), Alkibiades'i bu kararı desteklemekle suçlar; Thukydides bundan söz etmez. Aristophanes'in Kuşlar oyununda (186) λιμῷ Μηλίῳ, “Melos açlığıyla” ifadesi geçer ve genellikle kuşatmaya gönderme sayılır, ancak bazı araştırmacılar bu bağı sorgular.

Thukydides, konuşmalarının söylenenlerin genel anlamını koruduğunu belirtir (1.22). Amphipolis'ten sonra yirmi yıl sürgünde yaşadı (5.26.5) ve kapalı bir toplantıyı nasıl öğrendiğini söylemez. Halikarnassoslu Dionysios (Thukydides Üzerine 37–41), Atinalıların böyle konuşmuş olmasını düşünülemez bulmuş, George Grote da diyaloğu bir kurgu saymıştır. Brian Bosworth (1993), diyaloğa benzer bir şeyin gerçekten yaşandığını, özünün Atina tarafınca aktarıldığını ve Thukydides'in ona biçim verdiğini savunur. Ona göre metin, imparatorluğun ahlakından çok küçük bir devletin seçimiyle ilgilidir.

Uluslararası ilişkilerde 5.89 sık sık realizmin kurucu cümlesi olarak anılır, Rusya'nın Ukrayna'yı işgali için de. Neville Morley (2026), Thukydides'in Atina tezini onayladığını varsaymayı “dev bir yorum sıçraması” olarak niteler, çünkü diyaloğun iki tarafı vardır ve yargıyı okura bırakır. Düşünce başka biçimlerde de savunulmuştur: Platon'un Devlet eserinde (338c) Thrasymakhos adaleti τὸ τοῦ κρείττονος συμφέρον, yani güçlünün çıkarı olarak tanımlar. Bu, 5.89'dan farklı bir savdır ve sınavda ikisi ayrı tutulmalıdır.