Sicilya Seferi (MÖ 415–413)

MÖ 415'te, kırılgan Nikias Barışı sırasında, Sicilya'nın batısındaki Egesta'nın (Segesta) elçileri Selinuslulara karşı Atina'dan yardım istedi. Halk meclisi, Alkibiades, Nikias ve Lamakhos adlı üç strategos komutasında altmış gemi için oy verdi (Thukydides 6.8.2). Açıklanan amaçlar Egesta'ya yardım etmek ve Leontinoi'yi yeniden kurmaktı, ama Thukydides en gerçek nedenin bütün adaya hükmetmek olduğunu söyler (6.6.1). Plana karşı çıkan Nikias, oy verenleri caydırmayı umarak çok daha büyük bir güç istedi. Tersi oldu: «ἔρως ἐνέπεσε τοῖς πᾶσιν», herkesi bir tutku sardı (6.24.3).

Korkyra'dan yola çıkan gücün 134 triremi (τριήρεις) ve 5.100 hopliti vardı (6.43). Yazara göre tek bir Yunan kenti o güne dek bu kadar pahalı ve görkemli bir güç göndermemişti (6.31.1). Klasik Yunancada στόλος hem sefer hem donanma anlamına gelebiliyordu; modern Yunancada στόλος donanmadır. Yola çıkmadan önce Atina'daki herma heykelleri bir gecede tahrip edildi (6.27) ve şüpheler Alkibiades'e yöneldi. Yargılanmak üzere geri çağrılınca Thurioi'de kaçtı (6.61) ve Spartalılara Siraküza'ya bir komutan göndermelerini öğütledi (6.91.4).

Siraküza, Korinthos'un bir kolonisiydi (6.3.2). MÖ 414'te Atinalılar Epipolai tepelerini tuttu ve kenti yalıtmak için duvarlar ördü: bir πολιορκία, yani kuşatma. Lamakhos bataklık yakınındaki bir çatışmada öldü (6.101.6) ve üç komutandan yalnızca Nikias kaldı. Duvarlar neredeyse bitmişken Spartalı Gylippos geldi; Thukydides, Siraküza'nın gerçekten tehlikede olduğunu söyler (7.2.4). Nikias bunun üzerine Atina'ya yazdı: ordu geri çağrılmalı ya da aynı büyüklükte başka bir ordu gönderilmeli, kendisi de böbrek hastalığı nedeniyle görevden alınmalıydı (7.15.1).

Atina onu görevden almadı. Demosthenes ile Eurymedon'u yaklaşık 73 gemi ve 5.000'e yakın hoplitle gönderdi (7.42.1), oysa MÖ 413 baharında Sparta, Attika'daki Dekeleia'yı tahkim etmeye başlamıştı (7.19.1); Thukydides bunu Atina'nın yıkımının başlıca nedenlerinden sayar (7.27.3). Epipolai'ye yapılan gece saldırısı başarısız oldu (7.43–44) ve strategoslar ayrılmaya hazırlandı. Tam o sırada ay tutuldu. Thukydides'in kehanete fazla düşkün dediği Nikias, “üç kere dokuz gün” geçmeden ayrılmayı konuşmayı bile reddetti (7.50.4). NASA'nın tarihsel tutulmalar kataloğu, 28 Ağustos MÖ 413'te tam bir ay tutulmasını Siraküza kuşatması başlığı altında kaydeder. Başka birçok anlatım ise 27 Ağustos tarihini verir.

Siraküzalılar Büyük Liman'ın ağzını demirli gemilerle kapattı (7.59.3). Atinalılar kuşatmayı yarmaya çalıştı ve ordularının kıyıdan gözleri önünde ναυμαχία'yı, yani deniz savaşını kaybetti (7.70–71). Karadan ayrıldılar; Thukydides'in rakamına göre en az 40.000 kişiydiler (7.75.5) ve hastalarla yaralıları geride bıraktılar. Assinaros Irmağı'nda adamlar hâlâ su içmeye çalışırken suyun içinde öldü (7.84). Nikias, Gylippos'a teslim oldu (7.85.1); o ve Demosthenes, Gylippos'un isteğine karşın öldürüldü (7.86.2).

Öteki tutsaklar «ἐς τὰς λιθοτομίας», yani taş ocaklarına indirildi (7.86.2); Diodoros onlara λατομίαι der (13.19.4). Thukydides tıka basa dolu, çatısız bir çukuru, kavurucu günleri ve soğuk sonbahar gecelerini, canlıların arasına yığılmış ölüleri anlatır. Her adam günde bir κοτύλη (küçük bir ölçü) su ve iki ölçü tahıl alıyordu, sekiz ay boyunca (7.87.1–2). Yaklaşık yetmiş gün sonra Atinalılar ile Sicilya ve İtalya Yunanları dışında herkes satıldı (7.87.3). En az 7.000 tutsak verir ve tam bir sayımın zor olduğunu kabul eder (7.87.4); Diodoros'ta 7.000 tutsak ve 18.000 ölü vardır (13.19.2). Plutarkhos, Atinalıların çoğunun taş ocaklarında öldüğünü söyler ve kulaktan dolma bir bilgi olarak bazılarının Euripides okuyarak kurtulduğunu aktarır (Nikias 29). Thukydides ocağın adını vermez: Livius, Latomia dei Cappuccini'yi gösterir, bir Sicilya eğitim sitesi ise yalnızca Neapolis parkının taş ocaklarını.

Thukydides bunu savaşın en büyük olayı, kazananlar için görkemli, yenilenler için yıkıcı diye niteler: «ὀλίγοι ἀπὸ πολλῶν», çok kişiden yalnızca birkaçı evine döndü (7.87.5–6). Atina'da önce habere inanılmadı, sonra seferi kendileri oylamış olmalarına karşın onu teşvik eden hatiplere ve kâhinlere öfkelenildi (8.1.1). Gemi, para ve mürettebat yetersizdi; bağımlı müttefikler ayaklanmaya hazırdı (8.1.2, 8.2.2). Sparta, Pers kralıyla bir antlaşma yaptı (8.18). Yine de Atina, MÖ 404'te teslim olana dek savaştı.

Neden başarısız oldu? Thukydides 2.65.11'de bir yargı verir: sefer, düşman hakkında bir değerlendirme hatasından çok, geride kalanların başarısızlığıydı; halkın önderliği üzerine özel kavgaları orduyu gereken destekten yoksun bıraktı. Ama anlatısı Nikias'ın gecikmesini (7.42.3) ve tutulmayı (7.50.4) da vurgular ve Atina gerçekten ikinci bir ordu göndermiştir (7.42.1). H. D. Westlake (1958), 2.65.11'in belirsiz ifadesinin modern araştırmacıları görüş ayrılığına düşürdüğünü belirtir. Bir sınav yanıtı bu parçayı aktarmalı ve kesin saymak yerine 6. ve 7. kitaplarla sınamalıdır.