Euripides'in Medea'sı: özet ve temalar

Medea, Atinalı Euripides'in bir tragedyasıdır. Olaylar Korinthos'ta bir evin önünde geçer. Medea, Yunanistan'dan çok uzak bir ülke olan Kolkhis'ten gelir. Iason'un Altın Post'u kazanmasına yardım etmiş, babasının evini bırakmış ve onunla birlikte denize açılmıştır (476–485). İki küçük oğulları vardır. Oyun başladığında Iason, Korinthos kralı Kreon'un kızıyla evlenmek için onu terk etmiştir. Kreon bunun üzerine Medea'ya çocuklarıyla kenti terk etmesini emreder. Medea bir gün daha ister, Kreon de bunu kabul eder (340–356).

Medea bu günü intikam için kullanır. Atina kralı Aigeus oradan geçer, Medea da ona kendisine güvenli bir sığınak vereceğine dair yemin ettirir. Oğullarını armağanlarla, ince bir giysi ve altın bir taçla prensese gönderir. Armağanlar zehirlidir, prenses ve Kreon ölür. Sonra Medea, Iason'a çocuk kalmasın diye iki oğlunu evin içinde öldürür (803–806). Bu, oyundaki en korkunç eylemdir ve oyunun kendisi de ona korkunç der. Sonunda dedesi Güneş'in verdiği bir arabayla Iason'un elinden kaçar ve Atina'ya gider.

İlk büyük konuşmasında (214–266) Medea, koroyu oluşturan Korinthoslu kadınlara seslenir. Bir yabancı, ξένος, der, kente uyum sağlamalıdır (222). Sonra onların yaşamını kendisininkiyle karşılaştırır. Onların bir kenti ve baba evi vardır. Kendisi ise ἔρημος ve ἄπολις, yalnız ve kentsizdir, ἐκ γῆς βαρβάρου, Yunan olmayan bir ülkeden getirilmiştir, başvuracağı bir annesi, kardeşi ya da akrabası yoktur (253–258). Koro da aynısını söyler: ἐπὶ δὲ ξένᾳ ναίεις χθονί, yabancı toprakta yaşıyorsun (433–435).

Iason bunu bir savunmaya dönüştürür. Yunan olmayan bir ülke yerine, ἀντὶ βαρβάρου χθονός, Yunanistan'da yaşayarak kazançlı çıktığını söyler (536–538). Sonunda hiçbir Yunan kadının, Ἑλληνὶς γυνή, buna cesaret edemeyeceğini söyler (1339–1340). Yine de oyun yalnızca bir yabancıdan nefret eden yerliler hakkında değildir. Kreon ondan başka nedenlerle korktuğunu söyler: Medea σοφή, yani zeki ve kötülükte ustadır ve tehditler savurmuştur (282–289). Korinthoslu kadınlar ona susacaklarına söz bile verir ve Iason'u cezalandırmanın adil olduğunu kabul eder (267), ta ki çocuklar için ne planladığını öğrenene dek (811–818). Yabancı düşmanlığından söz etmek, oyunu okumanın modern bir yoludur. Metnin gösterdiği ise kenti ve yakınında ailesi olmayan bir insanın ne kadar savunmasız olduğudur.

Oyun sürekli ὅρκος'a, yemine döner. Iason, Medea'ya yemin etmiştir ve Medea onun yeminlerini haykırır (21, 161). Koro, yeminlerin lütfunun yok olduğunu söyler (439). Bu yüzden Aigeus ona bir yuva önerdiğinde, ona Toprak ve Güneş üzerine yemin ettirir (746–755). İntikam için bugünkü sözcük olan εκδίκηση oyunda geçmez: ἐκδίκησις daha geç bir sözcüktür, Polybios'ta ve Yeni Ahit'te görülür. Euripides τείσειν δίκην der, yani cezayı ödemek: Medea düşmanlarının ödeyeceğini umar (767).

Medea'nın oğullarını öldürmesi oyunun en zor noktasıdır ve ne gizlenir ne de mazur gösterilir. Bunu duyurur ve ἔργον ἀνοσιώτατον, büsbütün dine aykırı bir eylem diye adlandırır (792–796). Koro yapmaması için ona yalvarır. Medea nedenlerini söyler: düşmanları ona gülmeyecektir (797) ve Iason'u en çok bu yaralayacaktır (817). Çocukların önünde duraksar ve kendi θυμός'una, öfkesine ya da tutkusuna seslenir (1056). Sonra ünlü sözler gelir: θυμὸς δὲ κρείσσων τῶν ἐμῶν βουλευμάτων, öfkem planlarımdan güçlüdür (1079). Araştırmacılar bu bölüm konusunda anlaşamaz: Reeve 1056–1080. dizelerin çıkarılması gerektiğini savunur, Kovacs ise çoğunu savunur. Ölümler gösterilmez. Seyirciler yalnızca çocukların evin içinden seslendiğini duyar (1271–1278).

Bizanslı Aristophanes'e atfedilen eski bir özet, ὑπόθεσις, tarihi ve sonucu verir: MÖ 431, birinci Euphorion, ikinci Sophokles, üçüncü Medea, Philoktetes, Diktys ve satir oyunu Orakçılar (Θερισταί) ile Euripides. Yani bu ünlü oyun kendi yarışmasında üç şair içinde sonuncu oldu. Aristoteles daha sonra Poetika'da ona değinir: Medea bilerek öldürür (1453b), ama ἀπὸ μηχανῆς, sahne makinesiyle kaçışı eleştirir (1454b).

Medea belki her zaman katil değildi. Oyuna yazılmış eski notlar (9. ve 264. dizelere skolyalar), Korinthosluların çocuklarını Hera Akraia'nın sunağında öldürdüğünü söyleyen Parmeniskos'u aktarır. Aynı notlar, Korinthos'un suçu Medea'ya yüklemesi için Euripides'e beş talant ödediği öyküsünü tekrarlar; bu doğrulanamaz. Pausanias (2.3.6–7) Korinthos'ta çocukların bir mezarını gördü, adlarını Mermeros ve Pheres olarak verir (oyunda adları yoktur) ve anlatıya göre Korinthoslularca taşlandıklarını bildirir. Bu, öldürmeyi seçen annenin Euripides'in kendi değişikliği olabileceğini düşündürür, ama kanıtlanamaz: eski bir özet, onun oyunu Neophron'un bir Medea'sından aldığı iddiasını aktarır ve Neophron'un tarihi belirsizdir.