Antik Korint: iki deniz arasındaki kent

Bir Yunanistan haritasına bak. Mora Yarımadası anakaraya dar bir kara şeridiyle, bir kıstakla bağlıdır; Yunanca adı ἰσθμός. Korint, Κόρινθος, bu şeridin yanında, Akrokorint, Ἀκροκόρινθος, adlı sarp bir kayanın altındaydı.

Kentin her denizde bir tane olmak üzere iki limanı vardı. Lekhaion, Λέχαιον, İtalya'dan gelen gemilere, Kenkhreai, Κεγχρεαί, Asya'dan gelen gemilere hizmet ediyordu (Strabon 8.6.22). Denizciler, fırtınalı Malea Burnu'ndan geçen, Mora'yı dolaşan uzun yoldan korkardı. Strabon (8.6.20) bununla ilgili bir söz aktarır: “Malea'yı dönersen evini unut.” Bu yüzden tüccarlar seve seve Korint'te dururdu.

Kent böyle zenginleşti. Homeros onu daha o zaman ἀφνειός, yani “varlıklı” diye anar (İlyada 2.570), Thukydides (1.13) de kentte her zaman bir pazar olduğunu söyler. Strabon (8.6.21) bir mit de aktarır: Akrokorint'teki Peirene pınarında kahraman Bellerophon, kanatlı at Pegasos'u su içerken yakaladı.

MÖ 750 dolaylarında iktidar tek bir ailenin, Bakkhiadların elindeydi. MÖ 657 dolaylarında Kypselos, Κύψελος, adlı bir adam onları devirdi ve tek başına τύραννος olarak yönetti. Antik Yunanistan'da bu sözcük, iktidarı zorla ya da yasa dışı yoldan ele geçiren yöneticiyi anlatırdı; bugün ise daha çok acımasız yönetici demektir. Herodotos (5.92), Kypselos'un bebekken katillerden bir sandığa, κυψέλη'ye saklandığını ve adını ondan aldığını anlatır. Bugünkü Yunancada κυψέλη arı kovanı demektir. Oğlu Periandros, Περίανδρος, MÖ 627 dolaylarında onun yerine geçti ve MÖ 580'lerde öldü; kaynaklar farklı yıllar verir.

Korintliler, geleneğe göre MÖ 733 dolaylarında, Sicilya'da Syrakusai'yi kurdu ve bugünkü Korfu olan Kerkyra'ya yerleşti. Thukydides (1.13), Yunanistan'ın ilk trireme gemilerini onların yaptığının söylendiğini aktarır ve Ameinokles adlı Korintli bir gemi yapımcısının, ναυπηγός, adını verir. Bildiği en eski deniz savaşını da kaydeder: Korint ile Kerkyra arasındaki savaş.

Korint'in çömlekçileri siyah figür tekniğini buldu: ayrıntıları kazınmış koyu silüetler. Küçük yağ şişeleri olan aryballoslar, MÖ 7. yüzyılda geniş bir alana yayıldı. Herodotos (2.167), Korintlilerin zanaatkârları öteki Yunanlardan daha az küçümsediğini de ekler.

Gemiler kıstağı karadan geçerek Malea'dan tamamen kaçınabilirdi. Strabon (8.6.22) bu geçide δίολκος der. Arkeolog Nikolaos Verdelis, 1956'dan itibaren burada taş döşeli bir yol kazdı ve onu MÖ 600 dolaylarına, Periandros dönemine tarihlendirdi. Döşemede oluklar vardır; Verdelis bunları tekerlek kılavuzu olarak yorumladı.

Thukydides (8.7–8), Spartalıların MÖ 412'de gemileri kıstağın üzerinden geçirmeyi nasıl planladığını anlatır. Bugün çoğu tarihçi, savaş gemilerinin buradan düzenli olarak çekilmediğini, arabaların daha çok ağır yük, belki kereste ya da mermer taşıdığını düşünüyor.

İnsanlar bir kanalın, διῶρυξ, da hayalini kurdu; bu sözcüğü Herodotos da kullanır. Pausanias (2.1.5), birinin kazmayı deneyip vazgeçtiği yeri gördü. Başka kaynaklar MS 67'de imparator Neron'un adını verir. Bugün Yunanca διώρυγα denen kanal sonunda 1893'te açıldı. Yaklaşık 6,3 km uzunluğundadır ve eski yolun bazı kısımlarını kesti. Yunanlar hâlâ ο Ισθμός της Κορίνθου der.

Korint ünlü kaldı. Euripides Medea'sını orada geçirdi, Plutarkhos (İskender 14) ise İskender ile Diogenes'in karşılaşmasını kentin yakınına yerleştirir. Sonra, MÖ 146'da Romalı komutan Lucius Mummius kenti yıktı (Pausanias 7.16; Strabon 8.6.23). Strabon, orada bulunan tarihçi Polybios'a dayanarak askerlerin yere atılmış ünlü tabloların üzerinde masa oyunları oynadığını bildirir.

Strabon'a göre kent sonra uzun süre boş kaldı; ta ki Julius Caesar çoğu azatlı kölelerden oluşan yerleşimciler gönderene dek. Koloni MÖ 44'e tarihlenir. Yerleşimciler eski mezarları kazdı ve kapları Roma'da νεκροκορίνθια adıyla sattı. Bu Roma Korint'inde Havari Pavlus bir yıl altı ay kaldı (Elçilerin İşleri 18:11). Kentin Hristiyanlarına yazdığı mektupların Yunanca başlığı «Προς Κορινθίους»dur.

Bugün kalıntılar Αρχαία Κόρινθος'tadır. Amerikan Klasik Araştırmalar Okulu burada 1896'dan beri kazı yapıyor. Apollon Tapınağı'nın MÖ 6. yüzyıl ortasından kalma, tek parça yedi sütunu hâlâ ayakta. Bunlar Dor düzenindedir, oysa daha geç olan Korint düzeni, κορινθιακός ρυθμός, adını bu kentten alır. Modern Korint, 1858'deki bir depremden sonra birkaç kilometre ötede kuruldu.