Antik Yunan'da ölüm ve defin

Bildiklerimizin çoğu Atina'dan gelir: yasalardan, kitaplardan ve vazolardaki resimlerden. Biri öldüğünde cenazeyi akrabaları düzenlerdi, işin çoğunu da kadınlar yapardı. Cesedi yıkar, zeytinyağıyla ovar ve giydirirlerdi.

İlk adım πρόθεσις, yani ölünün yatırılmasıydı. Ölü, evin içinde yüksek bir yatakta yatardı. Ziyaretçiler ağlamak ve saygı göstermek için gelirdi, ayrıca hüzünlü şarkılar, θρῆνοι, söylenirdi.

İkinci adım ἐκφορά, yani mezarlığa yürüyüştü. Bir mahkeme konuşmasında okunan Atina yasası, bunun ne zaman olması gerektiğini söyler: ertesi gün, güneş doğmadan önce. Erkekler önde, kadınlar arkada yürürdü. Altmış yaşından küçük kadınlar ancak yakın akraba iseler gidebilirdi.

Üçüncü adım ταφή, yani gömmeydi. Bazı cesetler doğrudan toprağa konurdu. Bazıları önce yakılır, sonra kalanlar gömülürdü.

Atina'nın en bilinen mezarlığı, Kutsal Kapı denen şehir kapısının hemen dışındaki Κεραμεικός'tur (Kerameikos). Mezarın içine az eşya konurdu, ama üstündeki işaret çok önemliydi. MÖ 8. yüzyılda bazı mezarların üstünde dev boyalı vazolar dururdu. Ünlü bir vazoda yatağa yatırılmış bir ölü görülür.

Daha sonra aileler bir στήλη, yani yüksek bir taş levha dikerdi. Yunanlılar, yaşayanlar onları hatırladıkça ölülerin yaşamaya devam ettiğini hissederdi. Kadınlar mezarlara küçük kekler ve içki sunularıyla giderdi. İnsanlar ayrıca λήκυθοι, yani ince yağ şişeleri bırakırdı. MÖ 5. yüzyılda Atina'da bu şişelerin çoğu beyazdı ve üzerlerinde ölüm ve mezar sahneleri vardı.

Cenazeler çok pahalıya gelebiliyordu, bu yüzden Atina kurallar koydu. Yazar Plutarkhos'a göre Solon, mezarda öküz kesilmesini ve ölüyle birlikte üç takımdan fazla giysi gömülmesini yasakladı. MÖ 4. yüzyılın sonunda, Phaleronlu Demetrios'un bir yasası yalnızca kısa bir sütuna, düz bir levhaya ya da bir leğene izin verdi.

Birçok Yunanlı, ψυχή'nin, yani ruhun, bedeni terk edip ölüler dünyasına, Hades'in ülkesine indiğine inanırdı. Homeros'un Odysseia'sında tanrı Hermes ruhları oraya götürür. İlyada'da Patroklos'un hayaleti, Hades'in kapılarından geçebilmek için dostu Akhilleus'a kendisini çabuk gömmesi için yalvarır. Bu, gömmenin neden bu kadar önemli olduğunu gösterir.

Yunanlılar ruhları sudan geçiren bir kayıkçının, Kharon'un hikâyelerini de anlatırdı. Aristophanes'in Kurbağalar adlı komedisinde yolculuk iki obol, yani küçük sikkedir. Yazar Lukianos, MS 2. yüzyılda, ölünün ağzına bir obol koyan aileleri alaya alır. Yine de arkeologlar sikkeleri mezarların yalnızca küçük bir bölümünde bulmuştur, üstelik her zaman ağızda değil. Demek ki bunu her aile yapmıyordu.

Bu sözcüklerin çoğu bugün de Yunancadır. Mezar τάφος'tur, ölü kişi ise νεκρός'tur. Günlük konuşmada mezara μνήμα da denir, bu sözcük anıt anlamındaki eski bir kelimeden gelir. Mezarlık için kullanılan modern νεκροταφείο sözcüğü νεκρός ve τάφος'tan yapılmıştır.

ἐπιτάφιος sözcüğü “mezarda olan” demekti. Atina savaşta ölenlerini, şehrin masrafıyla birlikte gömerdi ve seçilmiş bir konuşmacı konuşma yapardı. Thukydides töreni anlatır: kemikler, her kabile için bir tane olmak üzere selvi ağacından tabutlardaydı, boş bir yatak da hiç bulunamayanlar içindi. En ünlü konuşma, onun Perikles'e atfettiği, MÖ 431'de savaşın ilk ölüleri için yapılan konuşmadır.

Yunanlılar bugün bu sözcüğü Kutsal Cuma'dan da bilir. Επιτάφιος, ölü İsa'nın resmedildiği kumaş, ayrıca onu taşıyan ve tören alayında götürülen süslü yapıdır. Bu anlam Orta Çağ'da ortaya çıktı.