Roma egemenliğinde Yunanistan: «Fethedilen Yunanistan fatihini fethetti»

MÖ 200 dolaylarında Yunanistan kentlerin ve birliklerin ülkesiydi, yakındaki en güçlü güç de Makedonya krallarıydı. İtalya'dan yükselen bir güç olan Roma bu krallarla savaştı ve kazandı: MÖ 197'de V. Filip'i, MÖ 168'de de oğlu Perseus'u yendi. MÖ 146'da bir Roma ordusu zengin Korint kentini yok etti. Bundan sonra Yunanistan'ın efendisi Roma oldu.

Sonra alışılmadık bir şey oldu. Kazananlar, yendikleri insanların kültürüne hayran kaldı. Genç Romalılar okumak için Atina'ya gidiyor, eğitimli Romalılar Yunanca konuşuyordu. Romalı şair Horatius bunu ünlü bir dizeyle söyledi: «Fethedilen Yunanistan, vahşi fatihini fethetti.» Roma savaşları kazandı, ama Yunan kitapları, sanatı ve düşünceleri birçok Romalıyı kazandı.

MÖ 196'daki Isthmia Oyunları'nda bir tellal stadyumda bir mesaj okudu: Roma Senatosu ve komutan Flamininus, Filip'i yendikten sonra sekiz Yunan halkını garnizonsuz ve vergisiz olarak özgür ilan ediyordu (Polybios 18.46). Alkış o kadar güçlüydü ki mesajı tekrarlamak zorunda kaldı. Tarihçiler Roma'nın ἐλευθερία ile ne kastettiğini hâlâ tartışıyor: Yunanlar bunu özyönetim olarak anladı, oysa Roma için bu, her biri kendi başına kalmış, bölünmüş küçük kentler anlamına gelebilirdi.

Bu uzun sürmedi. Pydna'dan sonra, Perseus'u desteklemekle suçlanan binden fazla Akhalı İtalya'ya gönderildi; on altı yıl sonra en fazla üç yüzü kalmıştı (Pausanias 7.10). Polybios bu tutuklulardan biriydi. Romalı liderleri tanıdı ve Roma'nın yükselişini Yunanca yazdı.

MÖ 146'da, Akha Birliği ile yapılan savaşın ardından, Lucius Mummius Korint'i saldırıyla ele geçirdi ve ateşe verdi. Orada bulunan insanların çoğu öldürüldü, kadınlar ve çocuklar köle olarak satıldı (Pausanias 7.16). Korint, Julius Caesar MÖ 44 dolaylarında kenti bir Roma kolonisi olarak yeniden kurana dek ıssız kaldı (Strabon 8.6.23). Yunanistan'ın başlangıçta nasıl yönetildiği tartışmalıdır. MÖ 27 için Cassius Dio, eyalet (ἐπαρχία) olarak «Epir ile birlikte Yunanistan»ı sayar; Pausanias valisinin eyaletine Akhaia der.

Ünlü dize Horatius'un Mektuplar 2.1.156–157'sindedir: Graecia capta ferum victorem cepit et artes intulit agresti Latio, «fethedilen Yunanistan vahşi fatihini fethetti ve sanatları köylü Latium'a getirdi». Bu bir şairin bakışıdır, fethin tarihi değil. Horatius, Atina'nın eğitimini tamamladığını ve gerçeği «Akademos korularında» aradığını da söyler (Mektuplar 2.2.43–45).

Fetih acımasız olabiliyordu. MÖ 87–86'daki kuşatması için Sulla, Akademi'nin ağaçlarını kestirdi, sonra korkunç bir katliamla Atina'yı ele geçirdi (Plutarkhos, Sulla 12–14). Hadrianus farklıydı: Olympia Zeus Tapınağı'nı tamamladı ve çalışmaların başlamasından altı yüzyıldan uzun süre sonra, MS 131/132'de adadı. MS 267'de Herüller Atina'yı yağmaladı.

Yunanca bir bilgi dili olarak kaldı. Khaironeialı Plutarkhos, Yunanların ve Romalıların paralel yaşamlarını yazdı. Köle olarak doğan Epiktetos, Nikopolis'te ders verdi. Bergamalı Galenos, Roma'da hekimlik yaptı ve Yunanca yazdı. Marcus Aurelius da Kendime Düşünceler kitabını Yunanca yazdı.

Yunanlar eski sözcüklere yeni görevler verdi. Polybios'un aktardığı bildiride Senato ἡ σύγκλητος, Flamininus ise στρατηγὸς ὕπατος olarak geçer; bu, konsül unvanının Yunanca karşılığıdır. Eyalete ἐπαρχία denirdi, αὐτοκράτωρ da sonunda imparator anlamına geldi. Hepsi yaşıyor: Σύγκλητος bir Yunan üniversitesini yönetir, Ύπατη Αρμοστεία BM'nin mülteci kuruluşudur, επαρχία ise «taşra» anlamına da gelir. Strabon'un ἡ Ἐγνατία ὁδός dediği Roma yolu (7.7.4), güzergâhlar farklı olsa da adını Εγνατία Οδός otoyoluna verdi.

En büyük değişim bir addı. MS 212'de Caracalla, imparatorluğun özgür sakinlerini Roma yurttaşı yaptı; Cassius Dio (78.9) onun daha çok vergi istediğini düşünüyordu. Bizim Bizanslılar dediğimiz insanlar kendilerine Ῥωμαῖοι, devletlerine de Ρωμανία diyordu. Halk dilinde Ρωμαίος yavaş yavaş Ρωμιός oldu; dilbilimci Manolis Triantafyllidis, siyasi bir adın nasıl bir Yunan'ı anlatır hale geldiğini açıklar. Tarihçiler bunun nasıl bir kimlik olduğunu, ne kadar yaygın paylaşıldığını ve bu «Romalılardan» bazılarının nasıl yeniden Helen olduğunu hâlâ tartışıyor.