Życie codzienne w starożytnych Atenach

Wyobraź sobie Ateny około 400 roku p.n.e. Miasto jest pełne ludzi: obywateli, cudzoziemców, którzy tu mieszkają i pracują, oraz wielu niewolników. Ich dzień, ἡμέρα, zaczyna się wcześnie.

Pierwszy posiłek jest bardzo mały. Grecy nazywali go ἀκράτισμα, czyli śniadanie. Był to kawałek chleba maczany w winie. Nazwa pochodzi od słowa ἄκρατος, „niezmieszany”, bo w tym winie nie było wody. Przy innych okazjach Grecy prawie zawsze mieszali swoje wino, οἶνος, z wodą.

Chleb był najważniejszym jedzeniem dnia. Były dwa główne rodzaje. Ἄρτος to bochenek z pszenicy. Μᾶζα to placek z jęczmienia. Na targu można było też kupić figi, czosnek, warzywa, sól i miód, żeby zjeść je z chlebem.

Po śniadaniu chłopcy z rodzin, które mogły zapłacić, szli do szkoły. Nie chodzili sami. Niewolnik zwany παιδαγωγός, „ten, który prowadzi chłopca”, odprowadzał ich z domu do szkoły i z powrotem.

Filozof Platon opowiada, czego uczyli się chłopcy. Najpierw nauczyciel uczył ich liter. Potem czytali dzieła dobrych poetów i uczyli się ich na pamięć. Nauczyciel muzyki uczył ich grać na lirze i śpiewać. Później trener wzmacniał ich ciało. Bogaci chłopcy zaczynali szkołę najwcześniej i zostawali w niej najdłużej.

Dziewczęta nie chodziły do szkoły. Zostawały w domu z matką i uczyły się prząść wełnę i tkać. To była główna praca większości Atenek, które robiły tkaninę dla całej rodziny. Pracowały przy wysokim, pionowym krośnie, ἱστός, często na dziedzińcu w środku domu, bo do tkania potrzeba dobrego światła.

Rano ἀγορά była pełna ludzi. Grecy mówili nawet „kiedy agora jest pełna”, mając na myśli późny ranek. Agora była dużym otwartym placem ze straganami, sklepami, świątyniami i budynkami publicznymi. Mężczyźni przychodzili tu kupować i sprzedawać, brać udział w życiu miasta albo po prostu porozmawiać z przyjaciółmi.

Wielu sprzedawców na targu stanowiły kobiety. Sprzedawały mąkę, sól, miód, figi, warzywa, perfumy i wstążki. Komediopisarz Arystofanes wymyślił dla nich bardzo długie żartobliwe słowo: σκοροδοπανδοκευτριαρτοπώλιδες, „sprzedawczynie-czosnku-karczmarki-piekarki”. Czy umiesz znaleźć w nim ἄρτος? Pisarze opowiadają też, że w bogatych rodzinach zakupy często robiła młoda niewolnica.

Domy nie miały kranów. Woda pochodziła ze studni albo z publicznej fontanny, κρήνη. Ludzie nosili ją do domu w dużym dzbanie na wodę, ὑδρία. Na starszych wazach widzimy kobiety, które napełniają dzbany przy fontannie i spotykają tam przyjaciółki. W czasach Peryklesa bogate rodziny wolały wysyłać do tej ciężkiej pracy niewolników.

Około południa jedzono lekki posiłek, ἄριστον. W starych poematach Homera to słowo oznaczało śniadanie, ale w klasycznych Atenach był to posiłek w południe.

Główny posiłek, δεῖπνον, był później, po południu lub wieczorem. Czasem bogaci mężczyźni zapraszali przyjaciół na kolację. Po jedzeniu odbywała się uczta z piciem wina, sympozjon. Tam wino mieszano z wodą w dużym naczyniu, kraterze, zanim ktokolwiek je wypił.

Nie wszyscy Ateńczycy przeżywali taki sam dzień. Bogaty obywatel, biedny rzemieślnik, kobieta, dziecko i niewolnik mieli bardzo różne życie. Większość zachowanych książek napisali bogaci mężczyźni, dlatego historycy wciąż dyskutują, jak często żony obywateli naprawdę wychodziły z domu. Malowidła na wazach i przedmioty znalezione przez archeologów na agorze i wokół niej, takie jak gliniane ciężarki tkackie i potłuczone naczynia, pomagają nam zobaczyć także życie zwykłych ludzi.