Το Βυζάντιο: η ελληνική αποικία που έγινε Κωνσταντινούπολη και Ιστανμπούλ

Τον 7ο αιώνα π.Χ., Έλληνες από την πόλη των Μεγάρων ταξίδεψαν προς την ανατολή. Έχτισαν μια νέα πόλη σε μια στενή λωρίδα θάλασσας ανάμεσα στην Ευρώπη και την Ασία. Αυτή η λωρίδα θάλασσας είναι ο Βόσπορος. Η πόλη ήταν το Βυζάντιο, στην ευρωπαϊκή πλευρά. Στην αρχή ήταν μικρή. Μια πόλη που την ίδρυαν Έλληνες μακριά από την πατρίδα τους ήταν μια αποικία.

Συγγραφείς που έζησαν αργότερα λένε ότι αρχηγός ήταν ένας άνδρας που τον έλεγαν Βύζαντα. Δεν μπορούμε να είμαστε βέβαιοι ότι υπήρξε πραγματικά. Τα βιβλία δίνουν επίσης λίγο διαφορετικές χρονολογίες, συχνά γύρω στο 660 π.Χ. Για τα Μέγαρα όμως είμαστε αρκετά βέβαιοι, γιατί το Βυζάντιο είχε τα ίδια ονόματα με τα Μέγαρα για τους μήνες και τους δημόσιους θεσμούς του.

Ο Ρωμαίος συγγραφέας Τάκιτος λέει μια ιστορία. Οι Έλληνες ρώτησαν το μαντείο του Απόλλωνα πού να χτίσουν την πόλη τους. Η απάντηση ήταν: απέναντι από τη χώρα των τυφλών. Στην απέναντι ακτή βρισκόταν η Χαλκηδόνα, μια ελληνική πόλη που υπήρχε ήδη. Οι κάτοικοί της είχαν έρθει πρώτοι, κι όμως είχαν διαλέξει το χειρότερο μέρος. Άρα ήταν τυφλοί! Ο Ηρόδοτος το λέει αλλιώς. Κατά τον Ηρόδοτο, το αστείο το έκανε ένας Πέρσης στρατηγός, ο Μεγάβαζος, όταν άκουσε ότι η Χαλκηδόνα ήταν δεκαεπτά χρόνια παλαιότερη.

Γιατί ήταν τόσο καλό το μέρος; Ο Έλληνας γεωγράφος Στράβων περιγράφει έναν μακρύ κόλπο δίπλα στα τείχη, με σχήμα σαν κέρατο ελαφιού. Τον ονομάζει τὸ Κέρας· σήμερα τον λέμε Κεράτιο Κόλπο. Το ρεύμα έσπρωχνε μέσα του κοπάδια από πηλαμύδες, ένα είδος μικρού τόνου. Ήταν τόσο πολλές, ώστε οι άνθρωποι τις έπιαναν με τα χέρια. Στα σημερινά ελληνικά το ψάρι αυτό είναι η παλαμίδα.

Τα ψάρια δεν ήταν ο μόνος πλούτος. Κάθε πλοίο που πήγαινε στη Μαύρη Θάλασσα ή γύριζε από εκεί έπρεπε να περάσει από το Βυζάντιο. Ο Έλληνας ιστορικός Πολύβιος έγραψε ότι κανένας έμπορος δεν μπορούσε να μπει ή να βγει χωρίς να το θέλει η πόλη. Από τη Μαύρη Θάλασσα έρχονταν βόδια, δούλοι, μέλι, κερί και παστά ψάρια. Προς την αντίθετη κατεύθυνση πήγαιναν ελαιόλαδο και κρασί. Το σιτάρι ταξίδευε και προς τις δύο πλευρές, και η Αθήνα το είχε μεγάλη ανάγκη.

Γι' αυτό πιο δυνατοί λαοί ήθελαν αυτή την πόλη. Γύρω στο 513 π.Χ. πέρασε στην εξουσία των Περσών. Μετά τους Περσικούς Πολέμους μπήκε στη συμμαχία με αρχηγό την Αθήνα. Το 340 π.Χ. την πολιόρκησε ο Φίλιππος Β΄ της Μακεδονίας, αλλά αναγκάστηκε να φύγει. Το 220 π.Χ., όταν το Βυζάντιο έβαλε τα πλοία που περνούσαν να πληρώνουν χρήματα, η Ρόδος του κήρυξε πόλεμο, και το Βυζάντιο υποχώρησε.

Το 324 μ.Χ. ο Κωνσταντίνος έγινε μοναδικός ηγεμόνας της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Ήθελε μια νέα πρωτεύουσα στην ανατολή, και διάλεξε το Βυζάντιο. Το έκανε πολύ μεγαλύτερο, και το 330 έγινε πρωτεύουσα. Το νέο του όνομα ήταν Κωνσταντινούπολη, η πόλη του Κωνσταντίνου. Έμεινε πρωτεύουσα για πάνω από χίλια χρόνια. Το 1453 την κατέλαβαν οι Οθωμανοί, και έγινε πρωτεύουσα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.

Το όνομα Ιστανμπούλ καθιερώθηκε σιγά σιγά. Μερικά βιβλία λένε ότι η πόλη μετονομάστηκε το 1453, όμως οι Οθωμανοί έγραφαν ακόμη ονόματα όπως Κωσταντινιγιέ στα επίσημα έγγραφα. Ως χρονολογία για το επίσημο όνομα δίνεται συνήθως το 1930, όταν το τουρκικό ταχυδρομείο σταμάτησε να δέχεται γράμματα για την Κωνσταντινούπολη. Πολλοί ερευνητές πιστεύουν ότι το Ιστανμπούλ προέρχεται από τις ελληνικές λέξεις για το «στην Πόλη», εἰς τὴν Πόλιν, αν και άλλοι πιστεύουν ότι προέρχεται κατευθείαν από το όνομα Κωνσταντινούπολη. Έτσι, μια ελληνική αποικία έδωσε στην πόλη το πρώτο της όνομα, και ίσως και το τελευταίο.