Η αρχαία Κόρινθος

Κοίταξε έναν χάρτη της Ελλάδας. Η Πελοπόννησος ενώνεται με τη στεριά με μια στενή λωρίδα γης, έναν ισθμό, στα αρχαία ἰσθμός. Η Κόρινθος βρισκόταν δίπλα σε αυτή τη λωρίδα, κάτω από έναν απότομο βράχο, τον Ακροκόρινθο, Ἀκροκόρινθος.

Η πόλη είχε δύο λιμάνια, ένα σε κάθε θάλασσα. Το Λέχαιο, Λέχαιον, εξυπηρετούσε τα πλοία από την Ιταλία, και οι Κεγχρεές, Κεγχρεαί, τα πλοία από την Ασία (Στράβων 8.6.22). Οι ναυτικοί φοβούνταν τον μακρύ γύρο της Πελοποννήσου, από το θυελλώδες ακρωτήριο Μαλέας. Ο Στράβων (8.6.20) παραθέτει μια παροιμία γι' αυτό: «Αν περάσεις τον Μαλέα, ξέχασε το σπίτι σου». Έτσι, οι έμποροι σταματούσαν ευχαρίστως στην Κόρινθο.

Γι' αυτό πλούτισε η πόλη. Ήδη ο Όμηρος την αποκαλεί ἀφνειόν, «πλούσια» (Ιλιάδα 2.570), και ο Θουκυδίδης (1.13) λέει ότι είχε πάντοτε αγορά. Ο Στράβων (8.6.21) αναφέρει και έναν μύθο: στην πηγή Πειρήνη, στον Ακροκόρινθο, ο ήρωας Βελλεροφόντης έπιασε το φτερωτό άλογο, τον Πήγασο, την ώρα που έπινε νερό.

Γύρω στο 750 π.Χ., την εξουσία είχε μία μόνο οικογένεια, οι Βακχιάδες. Γύρω στο 657 π.Χ., ένας άνδρας με το όνομα Κύψελος τους ανέτρεψε και κυβέρνησε μόνος του ως τύραννος. Στην αρχαία Ελλάδα, η λέξη σήμαινε άρχοντα που είχε πάρει την εξουσία με τη βία ή παράνομα· σήμερα σημαίνει κυρίως σκληρό άρχοντα. Ο Ηρόδοτος (5.92) λέει ότι, όταν ο Κύψελος ήταν μωρό, τον έκρυψαν από τους φονιάδες σε μια κασέλα, μια κυψέλη, και πήρε από αυτήν το όνομά του. Στα σημερινά ελληνικά, κυψέλη σημαίνει το σπίτι των μελισσών. Ο γιος του, ο Περίανδρος, τον διαδέχτηκε γύρω στο 627 π.Χ. και πέθανε στη δεκαετία του 580 π.Χ.· οι πηγές δίνουν διαφορετικές χρονολογίες.

Οι Κορίνθιοι ίδρυσαν τις Συρακούσες στη Σικελία και εγκαταστάθηκαν στην Κέρκυρα, κατά την παράδοση γύρω στο 733 π.Χ. Ο Θουκυδίδης (1.13) αναφέρει ότι, όπως λέγεται, έφτιαξαν τις πρώτες τριήρεις στην Ελλάδα, και ονομάζει έναν Κορίνθιο ναυπηγό, τον Αμεινοκλή. Καταγράφει επίσης την αρχαιότερη ναυμαχία που ήξερε, ανάμεσα στην Κόρινθο και την Κέρκυρα.

Οι αγγειοπλάστες της Κορίνθου επινόησαν τη μελανόμορφη τεχνική: σκούρες φιγούρες, με λεπτομέρειες χαραγμένες με αιχμηρό εργαλείο. Τα μικρά τους δοχεία για λάδι, οι αρύβαλλοι, διαδόθηκαν πολύ τον 7ο αιώνα π.Χ. Ο Ηρόδοτος (2.167) προσθέτει ότι οι Κορίνθιοι περιφρονούσαν τους τεχνίτες λιγότερο από τους άλλους Έλληνες.

Τα πλοία μπορούσαν να αποφύγουν εντελώς τον Μαλέα, αν περνούσαν τον ισθμό από τη στεριά. Ο Στράβων (8.6.22) ονομάζει το πέρασμα δίολκο, δίολκος. Ο αρχαιολόγος Νικόλαος Βερδελής ανέσκαψε εδώ, από το 1956, έναν λιθόστρωτο δρόμο και τον χρονολόγησε γύρω στο 600 π.Χ., την εποχή του Περιάνδρου. Το λιθόστρωτο έχει αυλάκια, που εκείνος τα ερμήνευσε ως οδηγούς για τροχούς.

Ο Θουκυδίδης (8.7–8) διηγείται πώς οι Σπαρτιάτες, το 412 π.Χ., σχεδίαζαν να περάσουν πλοία πάνω από τον ισθμό. Οι περισσότεροι ιστορικοί πιστεύουν σήμερα ότι τα πολεμικά πλοία δεν περνούσαν τακτικά, και ότι τα κάρα μετέφεραν κυρίως βαριά φορτία, ίσως ξυλεία ή μάρμαρο.

Οι άνθρωποι ονειρεύονταν και μια διώρυγα, διῶρυξ, λέξη που χρησιμοποιεί ήδη ο Ηρόδοτος. Ο Παυσανίας (2.1.5) είδε το σημείο όπου κάποιος είχε αρχίσει να σκάβει και τα παράτησε. Άλλες πηγές ονομάζουν τον αυτοκράτορα Νέρωνα, το 67 μ.Χ. Η διώρυγα άνοιξε τελικά το 1893. Έχει μήκος περίπου 6,3 χιλιόμετρα, και κατέστρεψε τμήματα του παλιού δρόμου. Οι Έλληνες λένε ακόμη «ο Ισθμός της Κορίνθου».

Η Κόρινθος έμεινε ξακουστή. Ο Ευριπίδης τοποθέτησε εκεί τη Μήδειά του, και ο Πλούταρχος (Αλέξανδρος 14) τοποθετεί κοντά στην πόλη τη συνάντηση του Αλεξάνδρου με τον Διογένη. Έπειτα, το 146 π.Χ., ο Ρωμαίος στρατηγός Λεύκιος Μόμμιος την κατέστρεψε (Παυσανίας 7.16· Στράβων 8.6.23). Ο Στράβων αναφέρει, από τον ιστορικό Πολύβιο που ήταν παρών, ότι οι στρατιώτες έπαιζαν επιτραπέζια παιχνίδια πάνω σε περίφημους πίνακες πεταμένους στο έδαφος.

Ο Στράβων λέει ότι η πόλη έμεινε έπειτα έρημη για πολύ καιρό, ώσπου ο Ιούλιος Καίσαρας έστειλε αποίκους, κυρίως απελεύθερους· η αποικία χρονολογείται στο 44 π.Χ. Οι άποικοι έσκαψαν παλιούς τάφους και πουλούσαν τα αγγεία στη Ρώμη ως νεκροκορίνθια. Σε αυτή τη ρωμαϊκή Κόρινθο, ο απόστολος Παύλος έμεινε έναν χρόνο και έξι μήνες (Πράξεις 18:11). Οι επιστολές του προς τους χριστιανούς της έχουν στα ελληνικά τον τίτλο «Προς Κορινθίους».

Σήμερα, τα ερείπια βρίσκονται στην Αρχαία Κόρινθο. Η Αμερικανική Σχολή Κλασικών Σπουδών κάνει ανασκαφές εδώ από το 1896. Επτά μονολιθικοί κίονες του ναού του Απόλλωνα, από τα μέσα του 6ου αιώνα π.Χ., στέκουν ακόμη. Είναι δωρικοί, αν και ο νεότερος κορινθιακός ρυθμός έχει το όνομα της πόλης. Η σύγχρονη Κόρινθος χτίστηκε λίγα χιλιόμετρα πιο πέρα, μετά από έναν σεισμό το 1858.