Pieniądze w starożytnej Grecji: drachma i sowa ateńska

Dawno temu ludzie nie płacili monetami. Wymieniali się rzeczami: kozę za trochę pszenicy albo oliwę za garnek. Płacono też kawałkami metalu. Metal ważono na wadze, żeby wiedzieć, ile jest wart.

Historyk Herodot napisał, że Lidyjczycy, lud z terenów dzisiejszej zachodniej Turcji, jako pierwsi zrobili monety ze złota i srebra. Wkrótce greckie miasta też zaczęły robić własne monety. Moneta to po grecku νόμισμα. Na początku to słowo oznaczało coś, czego wszyscy zgadzają się używać, czyli zwyczaj.

Niektóre greckie słowa związane z pieniędzmi są starsze od monet. W dawnych czasach jako pieniędzy używano żelaznych rożnów albo gwoździ. Jednym ze słów na taki rożen było ὀβολός. Sześć rożnów tworzyło garść, czyli δραχμή. To słowo pochodzi od czasownika, który znaczy „chwytać”. Później stare nazwy zostały i stały się nazwami małych srebrnych monet.

W starożytnych Atenach pieniądze działały tak:

• 6 oboli to 1 drachma.
• 100 drachm to 1 mina, czyli μνᾶ.
• Talent, czyli τάλαντον, był największą jednostką ze wszystkich. To była ogromna suma.

Obol był maleńką srebrną monetą, dobrą na drobne zakupy na targu. Ateńczycy bili też dużą monetę wartą cztery drachmy, czyli τετράδραχμον. Jedna taka moneta waży około 17 gramów srebra.

Na targu, czyli na agorze, przy stole siedział wymieniacz pieniędzy. Stół to po grecku τράπεζα. Przybysze przychodzili z innych miast z innymi monetami, a on wymieniał je na ateńskie pieniądze. Dlatego bank po grecku nadal nazywa się τράπεζα, a bankier to τραπεζίτης. W starogreckim τραπεζίτης był wymieniaczem pieniędzy.

Drobne miały też własne słowo: κέρμα. Grecy wciąż mówią κέρματα na monety w portmonetce.

Ateny zaczęły bić swoje słynne monety o wartości czterech drachm pod koniec VI wieku p.n.e. Uczeni nie są zgodni co do dokładnego roku: większość mówi o około 515 roku p.n.e., ale proponowane daty sięgają od mniej więcej 525 do 510 roku p.n.e. Z przodu była głowa bogini Ateny w hełmie. Z tyłu był jej ptak, sowa, czyli γλαῦξ, z gałązką oliwną i półksiężycem. Trzy litery, ΑΘΕ, znaczyły „Ateńczyków”. Ludzie nazywali te monety po prostu „sowami”.

Srebro, czyli ἄργυρος, pochodziło z kopalń w Laurion, na południe od Aten. Około 483 roku p.n.e. górnicy znaleźli dużo nowego srebra. Każdy obywatel miał dostać dziesięć drachm. Ale przywódca o imieniu Temistokles, jak opowiada Herodot, przekonał Ateńczyków, żeby zamiast tego zbudowali 200 okrętów wojennych. Wkrótce te okręty walczyły za Grecję przeciw Persom.

Sów używano w całym świecie greckim, nawet w miastach, które nie lubiły Aten. W komedii Arystofanesa ktoś widzi sowę i pyta: „Kto przyniósł sowę do Aten?” To był żart, bo w Atenach sów było już pod dostatkiem. Dalej w tej samej sztuce ptaki obiecują sędziom „sowy z Laurion”. Te sowy, mówią, uwiją gniazda w ich sakiewkach i wysiedzą drobne, κέρματα.

Drachma żyła bardzo długo. Po greckiej wojnie o niepodległość gubernator Joanis Kapodistrias kazał w 1828 roku wybić pierwsze monety nowego państwa greckiego. Nazywały się „feniksy”, od ptaka, który odradza się z ognia. W 1832 roku wróciła stara nazwa: Grecja znów miała drachmę. Używała jej do 2002 roku, kiedy jej miejsce zajęło euro.

Wiele słów związanych z pieniędzmi wciąż żyje w dzisiejszej grece:

• οβολός to mały datek pieniężny na dobry cel. Na puszce na datki może być napis «Δώστε τον οβολό σας», „Dajcie swój obol”.
• νόμισμα to moneta albo waluta kraju. W Nowy Rok greckie rodziny kroją ciasto, βασιλόπιτα, w którym ukryta jest moneta. Kto ją znajdzie, będzie miał szczęście przez cały rok.
• τάλαντο to dziś talent, dar do muzyki albo sztuki.