Iliada Homera: streszczenie i najważniejsze sceny

Iliada, Ἰλιάς, to długi poemat o wojnie trojańskiej, wojnie Greków z miastem Troja, które Grecy nazywali też Ilionem, Ἴλιον: stąd tytuł. Grecy obozują pod Troją od dziewięciu lat. Poemat opowiada tylko o tym, co dzieje się w ciągu kilku tygodni dziesiątego roku, około pięćdziesięciu dni. Jego bohaterem, ἥρως, jest Achilles, najlepszy wojownik Greków.

Achilles kłóci się z Agamemnonem, wodzem wojska, i przestaje walczyć. Bez niego Grecy przegrywają bitwę za bitwą. Jego przyjaciel Patroklos rusza do walki w zbroi Achillesa i ginie z ręki Hektora, największego wojownika Trojan. Oszalały z bólu Achilles wraca, zabija Hektora i wlecze jego ciało za swoim rydwanem. Na końcu stary król Priam, ojciec Hektora, przychodzi nocą do namiotu Achillesa i błaga o ciało syna. Achilles płacze razem z nim i oddaje mu je.

Pierwsze słowo poematu to μῆνιν, „gniew”: „μῆνιν ἄειδε θεὰ Πηληϊάδεω Ἀχιλῆος”, „Gniew, bogini, opiewaj Achillesa, syna Peleusa”. W pieśni 1 Agamemnon nie chce uwolnić Chryzeidy, córki kapłana Apollina, a bóg zsyła na obóz zarazę. Agamemnon oddaje dziewczynę, ale w zamian zabiera Bryzeidę, nagrodę Achillesa. Achilles zostaje przy swoich okrętach, a jego matka, bogini morska Tetyda, prosi Zeusa, by na jakiś czas pozwolił Trojanom wygrywać.

Pieśń 2 wylicza greckie wojska w „Katalogu okrętów”. W pieśni 3 Parys, który porwał Helenę, walczy w pojedynku z Menelaosem, jej mężem. W pieśni 6 Hektor żegna się z żoną Andromachą przy bramie miasta; ich synek boi się końskiej kity na hełmie ojca, a Hektor zdejmuje hełm. W pieśni 9 Odyseusz, Ajas i Feniks przynoszą Achillesowi dary od Agamemnona. Achilles odmawia i tłumaczy swój wybór: krótkie życie z κλέος ἄφθιτον, „nieśmiertelną sławą”, albo długie życie w domu bez sławy (9.410–416).

W kolejnych pieśniach Trojanie spychają Greków aż do okrętów. W pieśni 16 Patroklos wkłada zbroję Achillesa i odpędza Trojan od okrętów, ale Apollo go uderza, a Hektor zabija. W pieśni 18 Tetyda prosi boga kowala Hefajstosa o nową zbroję dla syna, z wielką tarczą, ἀσπίς, na której widać miasto w pokoju, miasto na wojnie, pola, winnice i taniec.

W pieśni 22 Achilles trzy razy goni Hektora wokół murów i go zabija. Umierający Hektor przepowiada, że Parys i Apollo zabiją Achillesa przy Bramie Skajskiej (22.359–360). Achilles przebija ścięgna stóp Hektora „ἐς σφυρὸν ἐκ πτέρνης”, „od pięty do kostki”, przywiązuje go do rydwanu i wlecze (22.396–398). Pieśń 23 opisuje pogrzeb Patroklosa i igrzyska na jego cześć: wyścig rydwanów, walkę na pięści, zapasy i bieg. W pieśni 24 bóg Hermes prowadzi Priama przez grecki obóz, a Achilles oddaje ciało. Poemat kończy się pogrzebem Hektora: „ὣς οἵ γ᾽ ἀμφίεπον τάφον Ἕκτορος ἱπποδάμοιο”, „tak wyprawili pogrzeb Hektora, poskromiciela koni”.

Wielu ludzi myśli, że Iliada opowiada całą wojnę trojańską. Tak nie jest. Zaczyna się w dziesiątym roku i obejmuje tylko kilka tygodni, około pięćdziesięciu dni (World History Encyclopedia liczy 52). Początek wojny, sąd Parysa i porwanie Heleny, jest wspomniany tylko mimochodem. Śmierć Achillesa zostaje przepowiedziana, ale nie opisana. Konia trojańskiego w Iliadzie w ogóle nie ma: pojawia się w Odysei, gdzie śpiewa o nim pieśniarz Demodokos (8.492–520), a później w Eneidzie Wergiliusza. O tych wydarzeniach opowiadały inne, dziś zaginione eposy i późniejsi autorzy.

Słynna pięta też nie pochodzi od Homera. W Iliadzie Achilles może zostać zraniony: w pieśni 21 włócznia drasnęła go w przedramię. Rzymski poeta Stacjusz w Achilleidzie (I wiek n.e.) każe Tetydzie powiedzieć, że zanurzyła niemowlę w Styksie, „obym zrobiła to całkiem!”, a późniejsze opowieści dodają, że pięta, za którą go trzymała, pozostała słaba. Kim był Homer i czy za poematem kryje się prawdziwa wojna, wciąż jest przedmiotem sporów. Iliada, ponad 15 000 wersów w 24 pieśniach, przybrała zapewne swoją formę w VIII wieku p.n.e., z długiej tradycji ustnej pieśni.