Iliada e Homerit: përmbledhje dhe skenat kryesore

Iliada, Ἰλιάς, është një poemë e gjatë për Luftën e Trojës, luftën e grekëve kundër qytetit të Trojës, të cilin grekët e quanin edhe Ilion, Ἴλιον: prej andej vjen titulli. Grekët kanë nëntë vjet të ngulur në kamp përpara Trojës. Poema tregon vetëm çfarë ndodh gjatë disa javëve të vitit të dhjetë, rreth pesëdhjetë ditë. Heroi i saj, ἥρως, është Akili, luftëtari më i mirë i grekëve.

Akili grindet me Agamemnonin, prijësin e ushtrisë, dhe nuk lufton më. Pa të, grekët humbasin betejë pas beteje. Shoku i tij, Patrokli, hyn në luftë me armaturën e Akilit dhe vritet nga Hektori, luftëtari më i madh trojan. I çmendur nga dhimbja, Akili kthehet, vret Hektorin dhe tërheq trupin e tij pas qerres. Në fund, mbreti plak Priami, babai i Hektorit, vjen natën në kasollen e Akilit dhe i lutet për trupin e të birit. Akili qan bashkë me të dhe ia kthen.

Fjala e parë e poemës është μῆνιν, «zemërimin»: «μῆνιν ἄειδε θεὰ Πηληϊάδεω Ἀχιλῆος», «Këndo, o perëndeshë, zemërimin e Akilit, birit të Peleut». Në këngën 1, Agamemnoni nuk pranon të lirojë Kriseidën, bijën e një prifti të Apolonit, dhe perëndia dërgon murtajë në kamp. Agamemnoni e kthen vajzën, por në vend të saj merr Briseidën, shpërblimin e nderit të Akilit. Akili rri pranë anijeve të tij, dhe nëna e tij, perëndesha e detit Tetida, i kërkon Zeusit t’i lërë trojanët të fitojnë për ca kohë.

Kënga 2 rendit forcat greke në «Katalogun e anijeve». Në këngën 3, Parisi, që kishte rrëmbyer Helenën, lufton në duel me Menelaun, burrin e saj. Në këngën 6, Hektori përshëndetet me gruan e tij, Andromakën, pranë portës së qytetit; djali i tyre i vogël trembet nga xhufka prej qimesh kali në përkrenaren e të atit, dhe Hektori e heq. Në këngën 9, Odiseu, Ajasi dhe Foiniksi i sjellin Akilit dhuratat që i ofron Agamemnoni. Ai refuzon dhe shpjegon zgjedhjen e tij: një jetë të shkurtër me κλέος ἄφθιτον, «lavdi të pavdekshme», ose një jetë të gjatë në shtëpi pa famë (9.410–416).

Në këngët që vijojnë, trojanët i shtyjnë grekët deri te anijet e tyre. Në këngën 16, Patrokli vesh armaturën e Akilit dhe i largon trojanët nga anijet, por Apoloni e godet dhe Hektori e vret. Në këngën 18, Tetida i kërkon perëndisë farkëtar Hefestit t’i bëjë të birit një armaturë të re, me një mburojë të madhe, ἀσπίς, ku shihen një qytet në paqe, një qytet në luftë, ara, vreshta dhe një valle.

Në këngën 22, Akili e ndjek Hektorin tri herë rreth mureve dhe e vret. Duke vdekur, Hektori parathotë se Parisi dhe Apoloni do ta vrasin Akilin te porta Skea (22.359–360). Akili ia shpon Hektorit tejzat e këmbëve «ἐς σφυρὸν ἐκ πτέρνης», «nga thembra te kyçi i këmbës», e lidh pas qerres dhe e tërheq zvarrë (22.396–398). Kënga 23 përshkruan varrimin e Patroklit dhe lojërat për nder të tij: garë me qerre, boks, mundje dhe vrap. Në këngën 24, perëndia Hermes e udhëheq Priamin nëpër kampin grek, dhe Akili e kthen trupin. Poema mbaron me varrimin e Hektorit: «ὣς οἵ γ᾽ ἀμφίεπον τάφον Ἕκτορος ἱπποδάμοιο», «kështu e varrosën Hektorin, zbutësin e kuajve».

Shumë njerëz mendojnë se Iliada tregon gjithë Luftën e Trojës. Nuk është kështu. Ajo fillon në vitin e dhjetë dhe përfshin vetëm disa javë, rreth pesëdhjetë ditë (World History Encyclopedia numëron 52). Fillimi i luftës, gjykimi i Parisit dhe rrëmbimi i Helenës, përmendet vetëm kalimthi. Vdekja e Akilit parathuhet, por nuk tregohet. Kali prej druri nuk është fare në Iliadë: ai shfaqet në Odise, ku këngëtari Demodok këndon për të (8.492–520), dhe më vonë në Eneidën e Virgjilit. Këto ngjarje i tregonin epe të tjera, sot të humbura, dhe autorë të mëvonshëm.

As thembra e famshme nuk vjen nga Homeri. Në Iliadë, Akili mund të plagoset: në këngën 21 një shtizë ia gërvisht parakrahun. Poeti romak Staci, në Akileidën e tij (shekulli I pas Krishtit), e bën Tetidën të thotë se e zhyti foshnjën në Stiks, «ah, sikur ta kisha bërë të tërin!», dhe tregime të mëvonshme shtojnë se thembra nga e mbante mbeti e dobët. Kush ishte Homeri, dhe nëse pas poemës fshihet një luftë e vërtetë, ende diskutohet. Iliada, më shumë se 15 000 vargje në 24 këngë, mori ndoshta formën e saj në shekullin VIII para Krishtit, nga një traditë e gjatë kënge gojore.