Odyseja Homera: streszczenie pieśń po pieśni

Odyseja, Ὀδύσσεια, to długi poemat o Odyseuszu, królu małej wyspy Itaki. Gdy Grecy wygrywają wojnę trojańską, wyrusza w drogę do domu, ale bóg morza Posejdon jest na niego zagniewany, i podróż trwa dziesięć lat. Traci okręty i wszystkich towarzyszy. W domu czekają na niego żona Penelopa i syn Telemach. Nie ma go już dwadzieścia lat, a wielu młodych możnych, zalotników, zamieszkało w jego pałacu: zjadają jego zapasy i chcą, by Penelopa poślubiła jednego z nich.

Poemat zaczyna się od słów „ἄνδρα μοι ἔννεπε, Μοῦσα, πολύτροπον”, „Opowiedz mi, Muzo, o mężu zmyślnym”, a jego wielkim tematem jest powrót do ojczyzny, νόστος. Starożytni Grecy mówili, że poetą był Homer, ale kim był Homer i czy jeden poeta ułożył zarówno Iliadę, jak i Odyseję, wciąż jest przedmiotem sporu. Poemat wyrósł z długiej tradycji ustnej pieśni i prawdopodobnie nabrał kształtu w VIII wieku p.n.e., choć niektórzy badacze datują go później. Liczy ponad 12 000 wersów, a uczeni z Aleksandrii podzielili go później na 24 pieśni.

Poemat nie zaczyna się od Odyseusza. W pieśniach 1–4, często nazywanych Telemachią, bogowie postanawiają, że może on wreszcie wrócić do domu. Bogini Atena odwiedza przebrana Telemacha i namawia go, by szukał wieści o ojcu. Telemach przeciwstawia się zalotnikom na zgromadzeniu Itaki, a potem płynie do Pylos, gdzie przyjmuje go stary Nestor, i do Sparty, gdzie Menelaos i Helena opowiadają mu, co wiedzą. Tymczasem zalotnicy szykują na niego zasadzkę w drodze powrotnej.

W pieśni 5 spotykamy wreszcie Odyseusza, na wyspie nimfy Kalipso, która trzyma go u siebie od siedmiu lat. Zeus wysyła Hermesa z rozkazem, by go uwolniła. Odyseusz buduje tratwę, ale Posejdon ją rozbija, i bohater dopływa do Scherii, kraju Feaków. W pieśniach 6–8 królewna Nausikaa znajduje go w pobliżu brzegu, a król Alkinoos i królowa Arete przyjmują go jako gościa, zanim jeszcze poznają jego imię. To ξενία, święty obowiązek gościnności. Na uczcie pieśniarz Demodokos śpiewa o drewnianym koniu trojańskim, Odyseusz płacze, a król pyta go, kim jest.

W pieśniach 9–12 sam Odyseusz opowiada Feakom o swojej tułaczce od czasów Troi, w długiej retrospekcji. Wiele najsłynniejszych scen poematu pochodzi z tych czterech pieśni.

• Pieśń 9: Kikonowie, potem Lotofagowie, których słodki owoc sprawia, że zapomina się o drodze do domu, i Cyklop Polifem, jednooki olbrzym, który pożera sześciu jego towarzyszy. Odyseusz upija go mocnym winem, mówi mu, że nazywa się Οὖτις, „Nikt”, i oślepia go. Polifem jest synem Posejdona: dlatego bóg nienawidzi Odyseusza.
• Pieśń 10: Eol daje mu wór z wiatrami, ale załoga go otwiera; Lajstrygonowie niszczą wszystkie okręty oprócz jego własnego; czarodziejka Kirke zamienia część jego towarzyszy w świnie.
• Pieśń 11: na skraju świata zmarłych rozmawia z wieszczkiem Tejrezjaszem, ze swoją matką i z Achillesem.
• Pieśń 12: słucha syren przywiązany do masztu i przepływa między Scyllą a Charybdą. Na wyspie boga słońca Heliosa jego głodni towarzysze zjadają święte krowy, a Zeus niszczy ich okręt. Przeżywa tylko Odyseusz, który dryfuje na wyspę Kalipso.

W pieśni 13 Feakowie przywożą śpiącego Odyseusza do domu. Atena zmienia go w starego żebraka, aby mógł wystawić na próbę swoich domowników. W pieśniach 14–16 mieszka u wiernego świniopasa Eumajosa, a Telemach, wracając ze Sparty, unika zasadzki. Ojciec i syn rozpoznają się i planują zemstę. Telemach liczy zalotników: 108 młodych mężczyzn z Itaki i sąsiednich wysp.

W pieśniach 17–20 żebrak wchodzi do własnego pałacu. Jego stary pies Argos rozpoznaje go, macha ogonem i umiera. Zalotnicy szydzą z niego i rzucają w niego przedmiotami. Penelopa rozmawia z przybyszem, nie rozpoznając go, ale stara piastunka Eurykleja rozpoznaje bliznę na jego nodze. W pieśni 21 Penelopa ogłasza zawody: poślubi tego, kto napnie łuk Odyseusza i przestrzeli strzałę przez dwanaście toporów. Udaje się to tylko żebrakowi. W pieśni 22 Odyseusz wraz z Telemachem i dwoma wiernymi pasterzami zabija zalotników. W pieśni 23 Penelopa sprawdza go tajemnicą, którą znają tylko oni dwoje: ich łoże zrobione z pnia żywego drzewa oliwnego. W pieśni 24 spotyka starego ojca Laertesa, rodziny zalotników powstają przeciwko niemu, a Atena przywraca pokój. Akcja całego poematu trwa tylko około sześciu tygodni.