Fjalor i greqishtes së vjetër: 50 fjalët për të filluar

Nuk gjetëm një listë prej 50 fjalësh të përbashkët për të gjitha kurset shkollore. Programet ndajnë më tepër idenë e një fjalori bazë. Udhëzuesi për Griego II i Kastiljes dhe Leonit përmend teknika për të hartuar «un vocabulario básico griego de frecuencia». Objektivat holandeze të SLO për klasat e ulëta të vwo presin që nxënësit të përdorin Griekse basiswoorden për të kuptuar një tekst të thjeshtë. Kurset Graecum në Tybingen përdorin një Altgriechisch-Grundwortschatz, dhe tekstet e tyre të provimit vijnë nga Platoni dhe Ksenofoni. Prandaj 50 fjalët më poshtë janë përzgjedhja jonë.

Ajo nis nga shpeshtësia. Wilfred Major vlerësoi se rreth 1 100 lema përbëjnë 80% të një teksti tipik grek, dhe Greek Core Vocabulary e Christopher Francese-s (Dickinson College Commentaries) rendit rreth 500 lema sipas shpeshtësisë. Vetëm kjo renditje do të ishte një listë e parë e dobët: ndër 50 vendet e para vetëm gjashtë janë folje (εἰμί, λέγω, γίγνομαι, ἔχω, φημί, ποιέω) dhe vetëm dy janë emra (λόγος, θεός). Shumë nga të tjerat janë gramatikë: ὁ, καί, δέ, γάρ. Prandaj zgjodhëm nga e gjithë lista, midis vendeve 3 dhe 395, duke u dhënë përparësi foljeve dhe emrave, dhe kontrolluam çdo formë të sotme në fjalorin e greqishtes së re të Triandafilidhit.

Fjalori i nxjerr këto drejtpërdrejt nga greqishtja e vjetër. Ndryshojnë shenjat e shkrimit dhe tingulli: έχω shqiptohet [éxo], θεός [θeós]. Shigjeta shkon nga e vjetra te e reja, dhe në kllapa është kuptimi i sotëm. Kuptimi mund të zhvendoset: καλός fillimisht do të thoshte i bukur, i shkëlqyer, dhe sot kuptimi i parë në fjalor është i mirë, zemërmirë.

• Folje: ἔχω → έχω (kam), γράφω → γράφω (shkruaj), ἀκούω → ακούω (dëgjoj), μένω → μένω (qëndroj), ἔρχομαι → έρχομαι (vij), ζάω → ζω (jetoj)
• Emra: ἄνθρωπος → άνθρωπος (njeri), θεός → θεός (zot), λόγος → λόγος (fjalim, arsye), πόλεμος → πόλεμος (luftë), νόμος → νόμος (ligj), ψυχή → ψυχή (shpirt), σῶμα → σώμα (trup), ἡμέρα → ημέρα (ditë)
• Të tjera: καλός → καλός (i mirë), κακός → κακός (i keq), πολύς → πολύς (shumë), ἄλλος → άλλος (tjetër), καί → και (dhe), ἀλλά → αλλά (por)

Një paralajmërim jashtë listës. παιδεύω është folje ushtrimesh në fletë për fillestarë, si ato të Universitetit të Kalifornisë në Santa Cruz. Ekziston ende në greqisht, por kuptimi i parë i sotëm është të mundosësh dikë: «μη με παιδεύεις άλλο», mos më mundo më.

Janë të njëjtat fjalë me trajtë të re. Tri zakone shpjegojnë shumë prej tyre. Disa forma të së tashmes u ndërtuan sërish mbi temën e aoristit: μαθαίνω mbi ἔμαθον, πεθαίνω mbi ἀπέθανον, δίνω mbi δωσ-, λύνω mbi λυσ-. Disa emra dolën nga kallëzorja: ἄνδρα dha άντρας, γυναῖκα dha γυναίκα, πατέρα dha πατέρας. Të tjerë janë zvogëlues: παιδί nga παιδίον, χέρι nga χέριον. Anabaza e Ksenofonit hapet me παῖδες δύο; në greqishten e sotme është δύο παιδιά. Më shumë ndryshuan fjalët e vogla: δεν vjen nga asnjanësi οὐδέν, σε nga εἰς, dhe για nga διά.

• Folje: λέγω → λέω (them), εἰμί → είμαι (jam), φέρω → φέρνω (sjell), δίδωμι → δίνω (jap), μανθάνω → μαθαίνω (mësoj), εὑρίσκω → βρίσκω (gjej), πίπτω → πέφτω (bie), λύω → λύνω (zgjidh), ἀποθνῄσκω → πεθαίνω (vdes)
• Emra dhe mbiemra: ἀνήρ → άντρας (burrë), γυνή → γυναίκα (grua), πατήρ → πατέρας (baba), παῖς → παιδί (fëmijë), χείρ → χέρι (dorë), βασιλεύς → βασιλιάς (mbret), πόλις → πόλη (qytet), μέγας → μεγάλος (i madh)
• Fjalë të vogla: οὐδέν → δεν (nuk), εἰς → σε (në, te), διά → για (për)

Këtu fjala e përditshme e sotme është një fjalë tjetër, që zuri vendin e së vjetrës dhe nuk rrjedh prej saj. Mësoni çdo çift bashkë. Fillimi i Apologjisë së Platonit (17a) ka οὐκ οἶδα; sot një grek thotë δεν ξέρω, dhe ξέρω nuk rrjedh nga οἶδα.

• ὁράω: sot βλέπω, edhe ajo folje e vjetër. Por e kryera είδα vazhdon εἶδον, dhe όραση vazhdon ὅρασις.
• ποιέω: sot κάνω, nga κάμνω, «prodhoj, punoj». Mbeti ποίημα (poezi).
• οἶδα: sot ξέρω, nga ἐξεῦρον, aoristi i ἐξευρίσκω, «zbuloj».
• λαμβάνω: sot παίρνω, nga ἐπαίρω, «ngre». λαμβάνω mbeti në gjuhën zyrtare.
• βούλομαι: sot θέλω, variant i ἐθέλω. Mbeti βούληση (vullnet).
• ὕδωρ: sot νερό, nga νηρὸν ὕδωρ, «ujë i freskët».
• ναῦς: sot πλοίο, nga një fjalë tjetër e vjetër, πλοῖον. Mbeti ναύτης (detar).
• οἶκος: sot σπίτι, nga ὁσπίτιον helenistik (nga latinishtja hospitium). οίκος mbeti në gjuhën zyrtare.
• ἵππος: sot άλογο, nga ἄλογον helenistik, «ai pa arsye».
• ἀγαθός: fjala e përditshme për i mirë tani është καλός. αγαθός tregon dikë të butë dhe të padëmshëm.