Słownictwo starogreckie: 50 słów na początek

Nie znaleźliśmy listy 50 słów wspólnej dla wszystkich kursów szkolnych. Programy łączy raczej idea podstawowego słownictwa. Przewodnik do Griego II z Kastylii i Leónu wymienia techniki tworzenia „un vocabulario básico griego de frecuencia”. Holenderskie cele SLO dla niższych klas vwo oczekują, że uczniowie użyją swoich Griekse basiswoorden, by zrozumieć prosty tekst. Kursy Graecum w Tybindze korzystają z Altgriechisch-Grundwortschatz, a ich teksty egzaminacyjne pochodzą z Platona i Ksenofonta. Poniższe 50 słów to więc nasz własny wybór.

Punktem wyjścia jest frekwencja. Wilfred Major oszacował, że około 1100 lematów daje 80% typowego tekstu greckiego, a Greek Core Vocabulary Christophera Francese (Dickinson College Commentaries) układa około 500 lematów według częstości. Sam ten ranking dałby złą pierwszą listę: wśród jego pierwszych 50 miejsc tylko sześć to czasowniki (εἰμί, λέγω, γίγνομαι, ἔχω, φημί, ποιέω), a tylko dwa to rzeczowniki (λόγος, θεός). Znaczna część reszty to gramatyka: ὁ, καί, δέ, γάρ. Dlatego wybieraliśmy z całej listy, między miejscami 3 a 395, z pierwszeństwem dla czasowników i rzeczowników, a każdą współczesną formę sprawdziliśmy w słowniku nowogreckim Triantafyllidisa.

Słownik wywodzi te słowa wprost z greki starożytnej. Różnią się znaki pisma i brzmienie: έχω brzmi [éxo], θεός [θeós]. Strzałka biegnie od formy dawnej do współczesnej, a w nawiasie jest dzisiejsze znaczenie. Znaczenie może się przesuwać: καλός znaczyło najpierw piękny, znakomity, a dziś pierwsze znaczenie w słowniku to dobry, życzliwy.

• Czasowniki: ἔχω → έχω (mieć), γράφω → γράφω (pisać), ἀκούω → ακούω (słyszeć), μένω → μένω (zostawać), ἔρχομαι → έρχομαι (przychodzić), ζάω → ζω (żyć)
• Rzeczowniki: ἄνθρωπος → άνθρωπος (człowiek), θεός → θεός (bóg), λόγος → λόγος (mowa, rozum), πόλεμος → πόλεμος (wojna), νόμος → νόμος (prawo), ψυχή → ψυχή (dusza), σῶμα → σώμα (ciało), ἡμέρα → ημέρα (dzień)
• Inne: καλός → καλός (dobry), κακός → κακός (zły), πολύς → πολύς (dużo), ἄλλος → άλλος (inny), καί → και (i), ἀλλά → αλλά (ale)

Jedno ostrzeżenie spoza listy. παιδεύω to czasownik ćwiczeniowy na kartach dla początkujących, na przykład na Uniwersytecie Kalifornijskim w Santa Cruz. Nadal istnieje po grecku, ale jego pierwsze współczesne znaczenie to dawać się komuś we znaki: „μη με παιδεύεις άλλο”, przestań mnie męczyć.

To te same słowa w nowym kształcie. Trzy nawyki tłumaczą wiele z nich. Niektóre czasy teraźniejsze zbudowano od nowa na temacie aorystu: μαθαίνω na ἔμαθον, πεθαίνω na ἀπέθανον, δίνω na δωσ-, λύνω na λυσ-. Niektóre rzeczowniki wyrosły z biernika: ἄνδρα dało άντρας, γυναῖκα dało γυναίκα, πατέρα dało πατέρας. Inne to zdrobnienia: παιδί od παιδίον, χέρι od χέριον. Anabaza Ksenofonta zaczyna się od παῖδες δύο; w dzisiejszej grece to δύο παιδιά. Najbardziej zmieniły się małe słowa: δεν pochodzi od nijakiego οὐδέν, σε od εἰς, a για od διά.

• Czasowniki: λέγω → λέω (mówić), εἰμί → είμαι (być), φέρω → φέρνω (przynosić), δίδωμι → δίνω (dawać), μανθάνω → μαθαίνω (uczyć się), εὑρίσκω → βρίσκω (znajdować), πίπτω → πέφτω (spadać), λύω → λύνω (rozwiązywać), ἀποθνῄσκω → πεθαίνω (umierać)
• Rzeczowniki i przymiotniki: ἀνήρ → άντρας (mężczyzna), γυνή → γυναίκα (kobieta), πατήρ → πατέρας (ojciec), παῖς → παιδί (dziecko), χείρ → χέρι (ręka), βασιλεύς → βασιλιάς (król), πόλις → πόλη (miasto), μέγας → μεγάλος (duży)
• Małe słowa: οὐδέν → δεν (nie), εἰς → σε (w, do), διά → για (dla)

Tu dzisiejsze słowo potoczne jest innym słowem, które zajęło miejsce dawnego i nie pochodzi od niego. Ucz się każdej pary razem. Początek Obrony Sokratesa Platona (17a) zawiera οὐκ οἶδα; Grek mówi dziś δεν ξέρω, a ξέρω nie pochodzi od οἶδα.

• ὁράω: dziś βλέπω, także dawny czasownik. Ale czas przeszły είδα kontynuuje εἶδον, a όραση kontynuuje ὅρασις.
• ποιέω: dziś κάνω, od κάμνω, „wytwarzać, pracować”. Zostało ποίημα (wiersz).
• οἶδα: dziś ξέρω, od ἐξεῦρον, aorystu ἐξευρίσκω, „odkrywać”.
• λαμβάνω: dziś παίρνω, od ἐπαίρω, „podnosić”. λαμβάνω zostało w języku oficjalnym.
• βούλομαι: dziś θέλω, wariant ἐθέλω. Zostało βούληση (wola).
• ὕδωρ: dziś νερό, od νηρὸν ὕδωρ, „świeża woda”.
• ναῦς: dziś πλοίο, od innego dawnego słowa, πλοῖον. Został ναύτης (marynarz).
• οἶκος: dziś σπίτι, od hellenistycznego ὁσπίτιον (z łacińskiego hospitium). οίκος zostało w języku oficjalnym.
• ἵππος: dziś άλογο, od hellenistycznego ἄλογον, „to, co bez rozumu”.
• ἀγαθός: potoczne słowo na dobry to teraz καλός. αγαθός sugeruje kogoś łagodnego i nieszkodliwego.