Kilkadziesiąt czasowników stanowi dużą część codziennej greki. Naucz się tych trzydziestu wraz z formami teraźniejszymi i przeszłymi, a już będziesz w stanie mówić o tym, co robisz, co zrobiłeś i co chcesz zrobić. Greckie słowniki podają czasowniki w 1. osobie liczby pojedynczej czasu teraźniejszego („piszę”), a nie w bezokoliczniku: współczesna greka w ogóle go nie ma. W transkrypcji akcent oznacza sylabę akcentowaną; ch wymawia się jak polskie ch w słowie „chleb”, d jak angielskie th w „this”, a th jak angielskie th w „think”.
| Czas teraźniejszy (ja...) | Wymowa | Znaczenie | Czas przeszły (ja...) |
|---|---|---|---|
| είμαι | íme | być | ήμουν (ímun) |
| έχω | écho | mieć | είχα (ícha) |
| κάνω | káno | robić | έκανα (ékana) |
| θέλω | thélo | chcieć | θέλησα (thélisa) |
| μπορώ | boró | móc, potrafić | μπόρεσα (bóresa) |
| πάω / πηγαίνω | páo / pijéno | iść, jechać | πήγα (píga) |
| έρχομαι | érchome | przychodzić | ήρθα (írtha) |
| λέω | léo | mówić, powiedzieć | είπα (ípa) |
| ξέρω | kséro | wiedzieć, znać | ήξερα (íksera) |
| βλέπω | vlépo | widzieć | είδα (ída) |
| τρώω | tróo | jeść | έφαγα (éfaga) |
| πίνω | píno | pić | ήπια (ípia) |
| δίνω | díno | dawać | έδωσα (édosa) |
| παίρνω | pérno | brać | πήρα (píra) |
| βρίσκω | vrísko | znajdować | βρήκα (vríka) |
| μιλάω | miláo | mówić (rozmawiać) | μίλησα (mílisa) |
| αγαπάω | agapáo | kochać | αγάπησα (agápisa) |
| ρωτάω | rotáo | pytać | ρώτησα (rótisa) |
| ακούω | akúo | słyszeć, słuchać | άκουσα (ákusa) |
| καταλαβαίνω | katalavéno | rozumieć | κατάλαβα (katálava) |
| μένω | méno | mieszkać, zostawać | έμεινα (émina) |
| δουλεύω | dulévo | pracować | δούλεψα (dúlepsa) |
| γράφω | gráfo | pisać | έγραψα (égrapsa) |
| διαβάζω | diavázo | czytać, uczyć się | διάβασα (diávasa) |
| αγοράζω | agorázo | kupować | αγόρασα (agórasa) |
| πληρώνω | pliróno | płacić | πλήρωσα (plírosa) |
| φεύγω | févgo | wyjeżdżać, wychodzić | έφυγα (éfiga) |
| μαθαίνω | mathéno | uczyć się (czegoś nowego) | έμαθα (ématha) |
| κοιμάμαι | kimáme | spać | κοιμήθηκα (kimíthika) |
| σκέφτομαι | skéftome | myśleć | σκέφτηκα (skéftika) |
Kolumna czasu przeszłego podaje aoryst, czas przeszły prosty dla czynności zakończonej (έγραψα = napisałem). Trzy czasowniki nie mają aorystu i zamiast niego używają przeszłego czasu ciągłego: ήμουν (byłem), είχα (miałem), ήξερα (wiedziałem). W przypadku θέλω codzienne „chciałem” to zwykle ήθελα. Wiele najczęstszych czasowników ma nieregularny czas przeszły (πήγα, ήρθα, είπα, είδα, έφαγα, ήπια), więc od początku ucz się ich parami. Regularne wzorce wyjaśnia notatka gramatyczna o aoryście.
Odmiana czasowników greckich: dwie koniugacje
Prawie każdy grecki czasownik w czasie teraźniejszym należy do jednej z dwóch grup, w zależności od tego, gdzie pada akcent w formie słownikowej.
Grupa A: akcent na temacie (γράφω)
γράφω, γράφεις, γράφει, γράφουμε, γράφετε, γράφουν (piszę, piszesz, pisze, piszemy, piszecie, piszą). Większość czasowników z listy odmienia się według tego wzoru: κάνω, θέλω, έχω, βλέπω, πίνω, μένω, δουλεύω... Zobacz czas teraźniejszy.
Grupa B: akcent na końcówce (μιλάω, μπορώ)
- Czasowniki na -άω: μιλάω (lub μιλώ), μιλάς, μιλάει (lub μιλά), μιλάμε, μιλάτε, μιλάνε (lub μιλούν). Tak samo αγαπάω, ρωτάω, πάω.
- Czasowniki na -ώ: μπορώ, μπορείς, μπορεί, μπορούμε, μπορείτε, μπορούν.
Obie podgrupy szczegółowo omawia notatka o drugiej koniugacji.
Czasowniki na -μαι
Trzecia, mniejsza grupa kończy się na -μαι: έρχομαι, κοιμάμαι, σκέφτομαι. Mają końcówki strony biernej, ale zwykłe, czynne znaczenie: έρχομαι, έρχεσαι, έρχεται, ερχόμαστε, έρχεστε, έρχονται (przychodzę, przychodzisz...).
Είμαι i έχω: być i mieć po grecku
| Osoba | είμαι (jestem) | ήμουν (byłem) | έχω (mam) | είχα (miałem) |
|---|---|---|---|---|
| ja | είμαι (íme) | ήμουν | έχω (écho) | είχα |
| ty | είσαι (íse) | ήσουν | έχεις (échis) | είχες |
| on, ona, ono | είναι (íne) | ήταν | έχει (échi) | είχε |
| my | είμαστε (ímaste) | ήμασταν | έχουμε (échume) | είχαμε |
| wy | είστε (íste) | ήσασταν | έχετε (échete) | είχατε |
| oni, one | είναι (íne) | ήταν | έχουν (échun) | είχαν |
Podobnie jak w polskim, po grecku zwykle pomija się zaimek osobowy, bo końcówka już wskazuje osobę: είμαι από την Ελβετία (jestem ze Szwajcarii), έχουμε δύο παιδιά (mamy dwoje dzieci). Zwróć uwagę, że είναι znaczy zarówno „on/ona/ono jest”, jak i „oni są”. Przećwicz oba czasowniki z notatką gramatyczną o είμαι i έχω oraz w ćwiczeniu z είμαι i έχω.
Jak powiedzieć „chcę...” po grecku: θέλω να
Ponieważ greka nie ma bezokolicznika, „chcę iść” zmienia się w „chcę, żebym poszedł”: θέλω να πάω. Po να drugi czasownik również dostaje końcówkę osobową: θέλεις να έρθεις; (chcesz przyjść?), θέλουμε να φάμε (chcemy zjeść). Jeśli zmienia się podmiot, zmienia się tylko drugi czasownik: θέλω να έρθεις = chcę, żebyś przyszedł.
Przy pojedynczej, jednorazowej czynności czasownik po να przyjmuje temat aorystu. W przypadku częstych czasowników warto nauczyć się tych form na pamięć:
| Czasownik | θέλω να... | Znaczenie |
|---|---|---|
| πάω | θέλω να πάω | chcę iść |
| έρχομαι | θέλω να έρθω | chcę przyjść |
| λέω | θέλω να πω | chcę powiedzieć |
| βλέπω | θέλω να δω | chcę zobaczyć |
| τρώω | θέλω να φάω | chcę zjeść |
| πίνω | θέλω να πιω | chcę się napić |
| παίρνω | θέλω να πάρω | chcę wziąć |
| μαθαίνω | θέλω να μάθω | chcę się nauczyć |
| αγοράζω | θέλω να αγοράσω | chcę kupić |
| μιλάω | θέλω να μιλήσω | chcę porozmawiać |
Przy nawyku lub czynności powtarzającej się zachowaj temat czasu teraźniejszego: θέλω να διαβάζω κάθε μέρα (chcę czytać codziennie) w porównaniu z θέλω να διαβάσω αυτό το βιβλίο (chcę przeczytać tę książkę). Ta sama konstrukcja działa po μπορώ να (mogę), πρέπει να (muszę; πρέπει nigdy się nie zmienia) i μου αρέσει να (lubię): μπορώ να πληρώσω με κάρτα;, πρέπει να φύγω. Te same formy tworzą też czas przyszły z θα: θα πάω (pójdę), θα φάμε (zjemy), co wyjaśnia notatka wczoraj i jutro: πήγα, θα πάω.
Jak skutecznie uczyć się greckich czasowników
- Ucz się trzech form naraz: teraźniejszej, przeszłej i formy po να (πάω, πήγα, να πάω). Czas przyszły dostajesz wtedy gratis: θα πάω.
- Zacznij od nieregularnych gigantów. είμαι, έχω, κάνω, πάω, λέω, βλέπω i τρώω pojawiają się niemal w każdej rozmowie.
- Ucz się czasowników w krótkich zdaniach, a nie osobno: πίνω καφέ, μένω στη Ζυρίχη, δεν καταλαβαίνω.
- Utrwalaj końcówki w ćwiczeniach czasowniki na -άω, czasownik κάνω i czasowniki na -μαι, a potem powtórz listę podstawowych czasowników.
Najczęściej zadawane pytania
Jaki jest najczęstszy czasownik w grece?
είμαι (być) i έχω (mieć), a tuż za nimi κάνω (robić), który występuje też w wielu stałych wyrażeniach: τι κάνεις; (jak się masz?), κάνει κρύο (jest zimno).
Dlaczego greckie czasowniki nie mają bezokolicznika?
Starożytny bezokolicznik stopniowo zanikł i został zastąpiony konstrukcją να + czasownik. Tam, gdzie po polsku mówimy „iść”, po grecku mówi się να πάω, να πας, να πάει, zależnie od tego, kto idzie.
Czy greckie czasowniki są trudne?
Czas teraźniejszy jest regularny i ma tylko dwa główne wzorce. Czas przeszły wymaga więcej wysiłku, bo najczęstsze czasowniki są nieregularne, ale nie ma ich wiele i spotykasz je codziennie.
Mówi się μιλάω czy μιλώ?
Obie formy są poprawne. μιλάω jest częstsze w mowie, μιλώ jest nieco krótsze i bardziej oficjalne. To samo dotyczy αγαπάω / αγαπώ i ρωτάω / ρωτώ.
Tych czasowników uczymy krok po kroku, z nagraniami i ćwiczeniami, w naszym darmowym kursie greckiego A1.