Τα 30 πιο συχνά ελληνικά ρήματα: ενεστώτας και αόριστος

Μερικές δεκάδες ρήματα καλύπτουν μεγάλο μέρος της καθημερινής ελληνικής. Όποιος μάθει αυτά τα τριάντα με τον ενεστώτα και τον αόριστό τους μπορεί ήδη να μιλήσει για όσα κάνει, όσα έκανε και όσα θέλει να κάνει. Τα ελληνικά λεξικά καταγράφουν τα ρήματα στο πρώτο ενικό πρόσωπο του ενεστώτα («γράφω») και όχι σε απαρέμφατο: η νέα ελληνική δεν έχει απαρέμφατο. Στη μεταγραφή ο τόνος δείχνει την τονισμένη συλλαβή· το ch αποδίδει το χ, το d το δ και το th το θ.

Η τελευταία στήλη δίνει τον αόριστο, τον απλό παρελθοντικό χρόνο για ολοκληρωμένη πράξη (έγραψα). Τρία ρήματα δεν έχουν αόριστο και χρησιμοποιούν στη θέση του τον παρατατικό: ήμουν, είχα, ήξερα. Για το θέλω, στην καθημερινή γλώσσα λέμε συνήθως ήθελα. Πολλά από τα συχνότερα ρήματα είναι ανώμαλα στον αόριστο (πήγα, ήρθα, είπα, είδα, έφαγα, ήπια), γι' αυτό καλό είναι να τα μαθαίνει κανείς σε ζεύγη από την αρχή. Το γραμματικό σημείωμα για τον αόριστο εξηγεί τα ομαλά μοτίβα.

Η κλίση των ελληνικών ρημάτων: οι δύο συζυγίες

Σχεδόν κάθε ελληνικό ρήμα στον ενεστώτα ανήκει σε μία από δύο ομάδες, ανάλογα με το πού πέφτει ο τόνος στον τύπο του λεξικού.

Πρώτη συζυγία: τόνος στο θέμα (γράφω)

γράφω, γράφεις, γράφει, γράφουμε, γράφετε, γράφουν. Τα περισσότερα ρήματα του πίνακα ακολουθούν αυτό το μοτίβο: κάνω, θέλω, έχω, βλέπω, πίνω, μένω, δουλεύω... Δείτε τον ενεστώτα.

Δεύτερη συζυγία: τόνος στην κατάληξη (μιλάω, μπορώ)

• Ρήματα σε -άω: μιλάω (ή μιλώ), μιλάς, μιλάει (ή μιλά), μιλάμε, μιλάτε, μιλάνε (ή μιλούν). Επίσης αγαπάω, ρωτάω, πάω.
• Ρήματα σε -ώ: μπορώ, μπορείς, μπορεί, μπορούμε, μπορείτε, μπορούν.

Το σημείωμα για τη δεύτερη συζυγία καλύπτει αναλυτικά και τις δύο ομάδες.

Ρήματα σε -μαι

Μια τρίτη, μικρότερη ομάδα λήγει σε -μαι: έρχομαι, κοιμάμαι, σκέφτομαι. Έχουν καταλήξεις παθητικής φωνής αλλά ενεργητική σημασία: έρχομαι, έρχεσαι, έρχεται, ερχόμαστε, έρχεστε, έρχονται.

Είμαι και έχω: τα δύο βασικά ρήματα

Στα ελληνικά η προσωπική αντωνυμία συνήθως παραλείπεται, γιατί η κατάληξη δείχνει ήδη το πρόσωπο: είμαι από την Ελβετία, έχουμε δύο παιδιά. Προσέξτε ότι το είναι χρησιμεύει και για το τρίτο ενικό και για το τρίτο πληθυντικό πρόσωπο. Εξασκηθείτε και στα δύο ρήματα με το γραμματικό σημείωμα για το είμαι και το έχω και την άσκηση είμαι και έχω.

Πώς λέμε «θέλω να...»: η δομή με το να

Επειδή η νέα ελληνική δεν έχει απαρέμφατο, εκεί όπου άλλες γλώσσες χρησιμοποιούν απαρέμφατο εμείς λέμε θέλω να πάω. Μετά το να, και το δεύτερο ρήμα παίρνει κατάληξη προσώπου: θέλεις να έρθεις;, θέλουμε να φάμε. Αν αλλάζει το υποκείμενο, αλλάζει μόνο το δεύτερο ρήμα: θέλω να έρθεις.

Για μια μεμονωμένη, στιγμιαία πράξη, το ρήμα μετά το να σχηματίζεται από το θέμα του αορίστου. Για τα συνηθισμένα ρήματα αξίζει να μάθει κανείς απ' έξω αυτούς τους τύπους:

Για συνήθεια ή επαναλαμβανόμενη πράξη κρατάμε το θέμα του ενεστώτα: θέλω να διαβάζω κάθε μέρα έναντι θέλω να διαβάσω αυτό το βιβλίο. Η ίδια δομή ισχύει μετά το μπορώ να, το πρέπει να (το πρέπει δεν αλλάζει ποτέ) και το μου αρέσει να: μπορώ να πληρώσω με κάρτα;, πρέπει να φύγω. Οι ίδιοι τύποι δίνουν και τον στιγμιαίο μέλλοντα με το θα: θα πάω, θα φάμε, όπως εξηγεί το σημείωμα χθες και αύριο: πήγα, θα πάω.

Πώς μαθαίνει κανείς αποτελεσματικά τα ελληνικά ρήματα

• Τρεις τύποι μαζί: ενεστώτας, αόριστος και ο τύπος μετά το να (πάω, πήγα, να πάω). Ο μέλλοντας προκύπτει τότε αυτόματα: θα πάω.
• Πρώτα τα μεγάλα ανώμαλα. Τα είμαι, έχω, κάνω, πάω, λέω, βλέπω και τρώω εμφανίζονται σχεδόν σε κάθε συζήτηση.
• Ρήματα μέσα σε μικρές προτάσεις, όχι μεμονωμένα: πίνω καφέ, μένω στη Ζυρίχη, δεν καταλαβαίνω.
• Εξάσκηση στις καταλήξεις με τις ασκήσεις ρήματα σε -άω, το ρήμα κάνω και ρήματα σε -μαι, και μετά επανάληψη με το λεξιλόγιο βασικών ρημάτων.

Συχνές ερωτήσεις

Ποιο είναι το συχνότερο ρήμα στα ελληνικά;

Το είμαι και το έχω, και αμέσως μετά το κάνω, που εμφανίζεται και σε πολλές στερεότυπες εκφράσεις: τι κάνεις;, κάνει κρύο.

Γιατί τα νέα ελληνικά δεν έχουν απαρέμφατο;

Το αρχαίο απαρέμφατο σταδιακά εξαφανίστηκε και αντικαταστάθηκε από το να + ρήμα. Έτσι, εκεί όπου άλλες γλώσσες έχουν έναν αμετάβλητο τύπο, εμείς λέμε να πάω, να πας, να πάει, ανάλογα με το ποιος πηγαίνει.

Είναι δύσκολα τα ελληνικά ρήματα;

Ο ενεστώτας είναι ομαλός και έχει μόνο δύο βασικά μοτίβα. Ο αόριστος θέλει περισσότερη προσπάθεια, επειδή τα συχνότερα ρήματα είναι ανώμαλα, αλλά δεν είναι πολλά και τα συναντά κανείς καθημερινά.

Μιλάω ή μιλώ;

Και τα δύο είναι σωστά. Το μιλάω είναι πιο συνηθισμένο στον προφορικό λόγο, το μιλώ είναι λίγο πιο σύντομο και πιο επίσημο. Το ίδιο ισχύει για τα αγαπάω / αγαπώ και ρωτάω / ρωτώ.

Τα ρήματα αυτά διδάσκονται βήμα βήμα, με ήχο και ασκήσεις, στο δωρεάν μάθημα ελληνικών A1.