Disa dhjetëra folje përbëjnë një pjesë të madhe të greqishtes së përditshme. Mësoni këto tridhjetë me format e së tashmes dhe të së shkuarës, dhe do të mund të flisni për atë që bëni, atë që bëtë dhe atë që doni të bëni. Fjalorët grekë i rendisin foljet në vetën e parë njëjës të së tashmes ("shkruaj"), jo në paskajore: greqishtja e re nuk ka paskajore. Në transliterim theksi shënon rrokjen e theksuar; ch shqiptohet si një "h" e fortë nga fyti, si te gjermanishtja ach, d si dh shqip te "dhe", th si th shqip te "thikë", "x" lexohet "ks" dhe "y" si "j" shqip.
| E tashmja (unë...) | Shqiptimi | Kuptimi | E kryera e thjeshtë (unë...) |
|---|---|---|---|
| είμαι | íme | jam | ήμουν (ímun) |
| έχω | écho | kam | είχα (ícha) |
| κάνω | káno | bëj | έκανα (ékana) |
| θέλω | thélo | dua | θέλησα (thélisa) |
| μπορώ | boró | mund, jam në gjendje | μπόρεσα (bóresa) |
| πάω / πηγαίνω | páo / piyéno | shkoj | πήγα (píga) |
| έρχομαι | érchome | vij | ήρθα (írtha) |
| λέω | léo | them, tregoj | είπα (ípa) |
| ξέρω | xéro | di | ήξερα (íxera) |
| βλέπω | vlépo | shoh | είδα (ída) |
| τρώω | tróo | ha | έφαγα (éfaga) |
| πίνω | píno | pi | ήπια (ípia) |
| δίνω | díno | jap | έδωσα (édosa) |
| παίρνω | pérno | marr | πήρα (píra) |
| βρίσκω | vrísko | gjej | βρήκα (vríka) |
| μιλάω | miláo | flas | μίλησα (mílisa) |
| αγαπάω | agapáo | dashuroj | αγάπησα (agápisa) |
| ρωτάω | rotáo | pyes | ρώτησα (rótisa) |
| ακούω | akúo | dëgjoj | άκουσα (ákusa) |
| καταλαβαίνω | katalavéno | kuptoj | κατάλαβα (katálava) |
| μένω | méno | banoj (diku), qëndroj | έμεινα (émina) |
| δουλεύω | dulévo | punoj | δούλεψα (dúlepsa) |
| γράφω | gráfo | shkruaj | έγραψα (égrapsa) |
| διαβάζω | diavázo | lexoj, studioj | διάβασα (diávasa) |
| αγοράζω | agorázo | blej | αγόρασα (agórasa) |
| πληρώνω | pliróno | paguaj | πλήρωσα (plírosa) |
| φεύγω | févgo | largohem, nisem | έφυγα (éfiga) |
| μαθαίνω | mathéno | mësoj | έμαθα (ématha) |
| κοιμάμαι | kimáme | fle | κοιμήθηκα (kimíthika) |
| σκέφτομαι | skéftome | mendoj | σκέφτηκα (skéftika) |
Kolona e së shkuarës jep aoristin, të kryerën e thjeshtë për një veprim të përfunduar (έγραψα = shkrova). Tri folje nuk kanë aorist dhe përdorin në vend të tij të pakryerën: ήμουν (isha), είχα (kisha), ήξερα (dija). Për θέλω, "doja" e përditshme është zakonisht ήθελα. Shumë nga foljet më të shpeshta janë të parregullta në të shkuarën (πήγα, ήρθα, είπα, είδα, έφαγα, ήπια), prandaj mësojini në çifte që në fillim. Shënimi gramatikor për aoristin shpjegon modelet e rregullta.
Zgjedhimi i foljeve greke: dy familjet
Pothuajse çdo folje greke në të tashmen i përket njërës nga dy familjet, në varësi të vendit ku bie theksi në formën e fjalorit.
Familja A: theksi në temë (γράφω)
γράφω, γράφεις, γράφει, γράφουμε, γράφετε, γράφουν (shkruaj, shkruan, shkruan, shkruajmë, shkruani, shkruajnë). Shumica e foljeve në listë ndjekin këtë model: κάνω, θέλω, έχω, βλέπω, πίνω, μένω, δουλεύω... Shihni kohën e tashme.
Familja B: theksi në mbaresë (μιλάω, μπορώ)
- Foljet në -άω: μιλάω (ose μιλώ), μιλάς, μιλάει (ose μιλά), μιλάμε, μιλάτε, μιλάνε (ose μιλούν). Gjithashtu αγαπάω, ρωτάω, πάω.
- Foljet në -ώ: μπορώ, μπορείς, μπορεί, μπορούμε, μπορείτε, μπορούν.
Shënimi për zgjedhimin e dytë i trajton të dy grupet në detaje.
Foljet në -μαι
Një grup i tretë, më i vogël, mbaron me -μαι: έρχομαι, κοιμάμαι, σκέφτομαι. Kanë mbaresa pësore, por kuptim të zakonshëm vepror: έρχομαι, έρχεσαι, έρχεται, ερχόμαστε, έρχεστε, έρχονται (vij, vjen...).
Είμαι dhe έχω: jam dhe kam në greqisht
| Veta | είμαι (jam) | ήμουν (isha) | έχω (kam) | είχα (kisha) |
|---|---|---|---|---|
| unë | είμαι (íme) | ήμουν | έχω (écho) | είχα |
| ti | είσαι (íse) | ήσουν | έχεις (échis) | είχες |
| ai, ajo | είναι (íne) | ήταν | έχει (échi) | είχε |
| ne | είμαστε (ímaste) | ήμασταν | έχουμε (échume) | είχαμε |
| ju | είστε (íste) | ήσασταν | έχετε (échete) | είχατε |
| ata, ato | είναι (íne) | ήταν | έχουν (échun) | είχαν |
Ashtu si shqipja, greqishtja zakonisht e lë jashtë përemrin vetor, sepse mbaresa e tregon tashmë vetën: είμαι από την Ελβετία (jam nga Zvicra), έχουμε δύο παιδιά (kemi dy fëmijë). Vini re se είναι do të thotë edhe "është" edhe "janë". Ushtroni të dyja foljet me shënimin gramatikor për είμαι dhe έχω dhe ushtrimin për είμαι dhe έχω.
Si thuhet "dua të..." në greqisht: θέλω να
Ashtu si në shqip, ku thuhet "dua të shkoj", greqishtja përdor një lidhore në vend të paskajores: θέλω να πάω, ku να luan rolin e "të". Pas να, edhe folja e dytë merr mbaresën e vetës: θέλεις να έρθεις; (do të vish?), θέλουμε να φάμε (duam të hamë). Nëse ndryshon kryefjala, ndryshon vetëm folja e dytë: θέλω να έρθεις = dua të vish.
Për një veprim të vetëm e të njëhershëm, folja pas να përdor temën e aoristit. Për foljet e zakonshme, këto forma ia vlen t'i mësoni përmendsh:
| Folja | θέλω να... | Kuptimi |
|---|---|---|
| πάω | θέλω να πάω | dua të shkoj |
| έρχομαι | θέλω να έρθω | dua të vij |
| λέω | θέλω να πω | dua të them |
| βλέπω | θέλω να δω | dua të shoh |
| τρώω | θέλω να φάω | dua të ha |
| πίνω | θέλω να πιω | dua të pi |
| παίρνω | θέλω να πάρω | dua të marr |
| μαθαίνω | θέλω να μάθω | dua të mësoj |
| αγοράζω | θέλω να αγοράσω | dua të blej |
| μιλάω | θέλω να μιλήσω | dua të flas |
Për një zakon ose veprim të përsëritur, mbani temën e së tashmes: θέλω να διαβάζω κάθε μέρα (dua të lexoj çdo ditë) kundrejt θέλω να διαβάσω αυτό το βιβλίο (dua ta lexoj këtë libër). I njëjti ndërtim funksionon pas μπορώ να (mund të), πρέπει να (duhet të; πρέπει nuk ndryshon kurrë) dhe μου αρέσει να (më pëlqen të): μπορώ να πληρώσω με κάρτα;, πρέπει να φύγω. Dhe të njëjtat forma ju japin të ardhmen me θα: θα πάω (do të shkoj), θα φάμε (do të hamë), siç shpjegohet te dje dhe nesër: πήγα, θα πάω.
Si t'i mësoni foljet greke me efikasitet
- Mësoni tri forma njëherësh: të tashmen, të shkuarën dhe formën pas να (πάω, πήγα, να πάω). E ardhmja vjen pastaj falas: θα πάω.
- Filloni me gjigantët e parregullt. είμαι, έχω, κάνω, πάω, λέω, βλέπω dhe τρώω dalin pothuajse në çdo bisedë.
- Mësojini foljet në fjali të shkurtra, jo të veçuara: πίνω καφέ, μένω στη Ζυρίχη, δεν καταλαβαίνω.
- Stërvitni mbaresat me foljet në -άω, foljen κάνω dhe foljet në -μαι, pastaj përsëritni fjalorin e foljeve bazë.
Pyetje të shpeshta
Cila është folja më e përdorur në greqisht?
είμαι (jam) dhe έχω (kam), të ndjekura nga afër nga κάνω (bëj), që del edhe në shumë shprehje të ngurta: τι κάνεις; (si je?), κάνει κρύο (bën ftohtë).
Pse foljet greke nuk kanë paskajore?
Paskajorja e lashtë u zhduk gradualisht dhe u zëvendësua me να + folje, ashtu si në shqipen me "të". Kështu, greqishtja thotë να πάω, να πας, να πάει, sipas asaj se kush shkon: të shkoj, të shkosh, të shkojë.
A janë të vështira foljet greke?
E tashmja është e rregullt dhe ka vetëm dy modele kryesore. E shkuara kërkon më shumë përpjekje, sepse foljet më të shpeshta janë të parregullta, por nuk janë shumë dhe i hasni çdo ditë.
Thuhet μιλάω apo μιλώ?
Të dyja janë të sakta. μιλάω është më e zakonshme në të folur, μιλώ është pak më e shkurtër dhe më zyrtare. E njëjta vlen për αγαπάω / αγαπώ dhe ρωτάω / ρωτώ.
Këto folje mësohen hap pas hapi, me audio dhe ushtrime, në kursin tonë falas të greqishtes A1.