Przypadki w języku greckim: dopełniacz, biernik i inne

Współczesna greka ma cztery przypadki: mianownik, dopełniacz, biernik i wołacz. Przypadek to zmiana końcówki, która pokazuje funkcję słowa w zdaniu: podmiot, dopełnienie, posiadacza albo osobę, do której mówimy. Polakowi sama idea jest dobrze znana, bo polski ma siedem przypadków; greka odmienia w ten sposób rodzajniki, rzeczowniki i przymiotniki. W transkrypcji akcent oznacza sylabę akcentowaną; ch wymawia się jak polskie ch w słowie „chleb”, d jak angielskie th w „this”, a th jak angielskie th w „think”.

Greka starożytna miała też celownik. Współczesna greka zastąpiła go konstrukcją σε + biernik (δίνω το βιβλίο στον Νίκο, daję książkę Nikosowi) albo dopełniaczem (του δίνω το βιβλίο, daję mu książkę). Celownik przetrwał tylko w stałych zwrotach, takich jak δόξα τω Θεώ (chwała Bogu).

Grecki rodzajnik we wszystkich przypadkach

Rodzajnik to najlepszy punkt wyjścia: jest krótki, bardzo regularny i pokazuje przypadek, nawet gdy nie znasz rzeczownika.

Biernik żeński zachowuje ν przed samogłoską oraz przed κ, π, τ, ξ, ψ, μπ, ντ, γκ, τσ, τζ: την Αθήνα, την Πέμπτη, ale τη Δευτέρα, τη μητέρα. Męskie τον zwykle zachowuje je zawsze. Wołacz nie ma rodzajnika. Rodzajnik nieokreślony też się odmienia: ένας, ενός, έναν (męski), μία lub μια, μιας, μία lub μια (żeński), ένα, ενός, ένα (nijaki).

Końcówki rzeczowników: najczęstsze typy

Większość rzeczowników należy do kilku wzorów. Naucz się po jednym przykładzie z każdego, a odmienisz zdecydowaną większość codziennych słów. Najpierw liczba pojedyncza:

I liczba mnoga:

Trzy rzeczy warte uwagi. Po pierwsze, rzeczowniki nijakie mają tę samą formę w mianowniku, bierniku i wołaczu, więc zmienia się tylko dopełniacz, podobnie jak w polskim „dziecko”. Po drugie, rzeczowniki żeńskie na -α i -η oraz męskie na -ας i -ης w liczbie pojedynczej tylko odrzucają albo dodają końcowe ς. Po trzecie, dopełniacz liczby mnogiej zawsze kończy się na -ων, a w wielu rzeczownikach akcent przesuwa się na koniec: των ωρών, των αντρών. W słowach takich jak ο άνθρωπος akcent przesuwa się też w dopełniaczu liczby pojedynczej: του ανθρώπου. Notatki liczba mnoga rzeczowników i rzeczowniki, które „rosną” omawiają mniej regularne typy.

Biernik: dopełnienie, przyimki i czas

Biernik to przypadek, którego po mianowniku użyjesz najczęściej. Oznacza dopełnienie bliższe (πίνω τον καφέ, piję kawę) i występuje po prawie wszystkich popularnych przyimkach.

Σε łączy się z rodzajnikiem: σε + τον = στον, σε + την = στην, σε + το = στο, a w liczbie mnogiej στους, στις, στα. Łączy się też z przysłówkami w wyrażeniach miejsca: μέσα στο σπίτι (w domu, wewnątrz), δίπλα στην πόρτα (obok drzwi), πάνω στο τραπέζι (na stole). Wyrażenia czasu używają biernika bez przyimka: τη Δευτέρα (w poniedziałek), το καλοκαίρι (latem), κάθε μέρα (codziennie). Zobacz notatki από i σε, przyimki oraz mianownik i biernik.

Dopełniacz: przynależność i „jemu, jej”

Dopełniacz stoi po rzeczowniku, który określa, tak jak w polskim „dom Nikosa”:

• το σπίτι του Νίκου (to spíti tu níku) = dom Nikosa
• το αυτοκίνητο της Μαρίας (to aftokínito tis marías) = samochód Marii
• η πόρτα του σπιτιού (i pórta tu spitiú) = drzwi domu
• τα παιχνίδια των παιδιών (ta pechnídia ton pedión) = zabawki dzieci
• ένα ποτήρι νερό = szklanka wody: przy ilościach greka w ogóle nie używa dopełniacza, inaczej niż polski.

Krótkie zaimki dzierżawcze też są dopełniaczami i też stoją po rzeczowniku: μου, σου, του, της, μας, σας, τους (mój, twój, jego, jej, nasz, wasz, ich). Το σπίτι μου = mój dom, η μητέρα της = jej matka, τα παιδιά μας = nasze dzieci. Przed czasownikiem te same słowa znaczą „mi, ci, mu”: μου αρέσει (podoba mi się), του τηλεφώνησα (zadzwoniłem do niego), σας δίνω το κλειδί (daję wam klucz). Dla podkreślenia użyj δικός μου: είναι δικό μου (to moje). Przeczytaj notatki dopełniacz, zaimki dzierżawcze i czyje? δικό μου.

Wołacz: zwracanie się do ludzi po imieniu

Gdy mówisz bezpośrednio do kogoś, rzeczowniki męskie na -ος zmieniają końcówkę; wszystkie pozostałe wyglądają jak mianownik. Wołacz istnieje też w polskim (Jurku!, Marto!), ale w grece jest znacznie prostszy.

Mężczyznę witasz więc grzecznie słowami Καλημέρα, κύριε Παπαδόπουλε, a kobietę Καλημέρα, κυρία Παπαδοπούλου: nazwiska kobiet mają często formę dopełniacza nazwiska rodowego. Imiona omawia notatka imiona i nazwy własne, a powitania poradnik o powitaniach.

Jak nauczyć się greckich przypadków

• Naucz się na pamięć tabeli rodzajnika. To tylko kilkanaście krótkich słów, a w większości zdań to one niosą przypadek.
• Ucz się każdego rzeczownika z rodzajnikiem, a rodzaj, a więc i końcówki, dostaniesz gratis.
• Najpierw mianownik i biernik. Wystarczą do większości greki na poziomie początkującym. Dopełniacz dodaj, gdy zaczniesz mówić „mój”, „jego” i o przynależności.
• Zwracaj uwagę na przypadki w gotowych zwrotach: στο σπίτι, με το λεωφορείο, το σπίτι μου. Potem porównaj je z tabelami. Następny krok to pełny system przypadków, a na poziomie zaawansowanym użycie przypadków.

Najczęściej zadawane pytania

Ile przypadków ma język grecki?

Współczesna greka ma cztery: mianownik, dopełniacz, biernik i wołacz. Greka starożytna miała pięć, w tym celownik.

Jaki przypadek występuje po σε, από, με i για?

Biernik. Prawie wszystkie popularne przyimki we współczesnej grece łączą się z biernikiem; kilka książkowych, jak κατά w niektórych znaczeniach czy υπέρ, łączy się z dopełniaczem.

Kiedy używa się dopełniacza w grece?

Głównie do wyrażania przynależności (το σπίτι του Νίκου) oraz w krótkich zaimkach μου, σου, του w znaczeniu „mój, twój, jego” i „mi, ci, mu”.

Dlaczego Grecy mówią Γιώργο zamiast Γιώργος?

To wołacz, używany, gdy zwracamy się do kogoś. Męskie imiona na -ος tracą ς i zwykle kończą się na -ο lub -ε.

Przypadki wprowadzamy łagodnie, po jednym, w naszym darmowym kursie greckiego A1. Możesz zacząć tutaj.