Strój starożytnych Greków: chiton, himation, peplos

Ubrania starożytnych Greków były bardzo proste. Każde z nich było dużym prostokątem tkaniny. Nikt nie wycinał z niego kształtów jak przy dzisiejszej koszuli i nie było stałych rozmiarów. Kobiety w domu przędły nić i tkały materiał na krośnie. Najczęściej używano wełny z owiec i lnu, który robi się z rośliny.

Sposób składania i spinania tkaniny nadawał ubraniu nazwę. Długie szpile, περόναι, i zapinki trzymały ją na ramionach. Pas, ζώνη, przytrzymywał ją w talii. Jeśli suknia była za długa do chodzenia, podciągano trochę materiału nad pas. Dzięki temu ten sam prostokąt mógł być suknią, tuniką albo płaszczem.

Wiele posągów wygląda dziś na białe, a na wazach ubrania często wydają się jednobarwne. Naprawdę grecką tkaninę często barwiono na jaskrawą czerwień, żółto, zielono lub fioletowo. Mogła też mieć wzory z linii albo liści wzdłuż brzegów.

Chiton, χιτών, był tuniką, zwykle z lekkiego lnu. Był zszyty po bokach i spięty szpilą na każdym ramieniu. Rząd małych szpil wzdłuż rąk mógł tworzyć coś w rodzaju rękawa. Kobiety nosiły chiton do stóp. Mężczyźni, którzy pracowali albo jeździli konno, nosili krótki chiton do kolan, żeby łatwo się poruszać.

Peplos, πέπλος, był kobiecą suknią z grubszej wełny. Przed spięciem kobieta zaginała górną część tkaniny w dół, tak że druga warstwa zwisała na piersi. To zagięcie jest znakiem peplosu. Suknię spinano na obu ramionach i przewiązywano pasem.

Peplos jest najstarszym z tych ubrań. W VI wieku p.n.e. wiele kobiet zaczęło nosić zamiast niego lżejszy lniany chiton. W V wieku p.n.e. peplos znów stał się modny. Posągi bogini Ateny zwykle noszą peplos, a podczas święta Panatenajów w Atenach w procesji niesiono nowy peplos dla Ateny.

Na chiton lub peplos mężczyźni i kobiety zakładali himation, ἱμάτιον. Był to bardzo duży prostokąt tkaniny, zwykle wełnianej. Owijano go wokół ciała i przez lewe ramię. Starsi mężczyźni często nosili go wokół dolnej części ciała jak długą spódnicę, z końcem przerzuconym przez lewe ramię i bez żadnej szpili. Na fryzie Partenonu widać mężczyzn w długich himationach idących w wielkiej procesji.

Młodzi mężczyźni często nosili chlamidę, χλαμύς, mniejszy wełniany płaszcz. Spinano ją na prawym ramieniu i była wygodna do jazdy konnej i podróży. Podróżni nosili też kapelusz z szerokim rondem, chroniący przed gorącym słońcem i deszczem.

W domu Grecy często chodzili boso. Na zewnątrz nosili sandały, σανδάλια, z cienkimi rzemykami albo miękkie buty i wysokie buty. Kobiety często związywały długie włosy chustami lub wstążkami, a mężczyźni nosili na głowie opaski z materiału.

Historyk Herodot, który żył w V wieku p.n.e., opowiada dziwną historię o szpilach do ubrań (Dzieje 5.87). Ateny wysłały żołnierzy na wojnę na wyspę Eginę i tylko jeden człowiek wrócił do domu. Żony poległych żołnierzy były tak rozgniewane, że go otoczyły. Każda pytała go, gdzie jest jej mąż, i kłuły go szpilami swoich szat. Mężczyzna zmarł.

Według Herodota Ateńczycy ukarali potem kobiety, zmieniając ich strój. Kobiety musiały przestać nosić suknię dorycką z długimi szpilami. Zamiast niej nosiły joński lniany chiton, który nie potrzebował takich szpil. Herodot dodaje, że ta suknia w rzeczywistości nie pochodziła z Jonii, lecz z Karii w Azji Mniejszej.

Nie możemy sprawdzić, czy ta historia naprawdę się wydarzyła. Może to opowieść, którą Grecy powtarzali, żeby wyjaśnić zmianę mody. Pokazuje jednak, że dawne szpile były długie i ostre. Herodot mówi nawet, że dwa inne miasta zrobiły potem swoje szpile półtora raza dłuższe.